Is bewuste taal ook taalbewust?

Organisatie

Universiteit Antwerpen - Studium Generale

Locatie

Universiteit Antwerpen - Stadscampus
Rodestraat 14 (R.002)
2000 Antwerpen

Meer info

www.uantwerpen.be/nl/evenementen/studium-generale

Elk najaar organiseert de Universiteit Antwerpen op acht maandagavonden een reeks gratis lezingen om mensen samen te brengen rond actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Elke avond begint om 19.30 uur met een lezing van een uur, gevolgd door een vragenronde en een gemodereerd debat tussen gastspreker en publiek. Dit jaar draaien de lezingen rond het thema 'Bewustzijn'. Iedereen is van harte welkom om te komen luisteren en van gedachten te wisselen.

Deze editie

Taal is als een ‘virtuele werkelijkheid’ die keuzevrijheid mogelijk maakt in de vorm van alternatieve werelden of het plannen van de toekomst. Grammatica speelt hierbij een grote rol. Als we tussen de lijnen van sommige taaltheorieën lezen, lijkt het wel alsof creativiteit en vrijheid deel uitmaken van de aangeboren blauwdruk van de grammatica. Toch mag deze ‘bevrijdende’ rol van taal niet overschat worden. Poëzie of creativiteit met taal is eerder als klimaatverandering, die wordt veroorzaakt door ons dagdagelijkse doen en laten: haast onvermijdelijk, maar evengoed onbedoeld. Dikwijls ligt wat we zeggen in een doorsnee gesprek grotendeels in de lijn met de verwachtingen van de luisteraar. We zeggen niet ‘zijn raar dat’ maar ‘dat is raar’ in het Nederlands.

Taal bestaat uit sociale conventies, en die conventies worden tijdens het leven meer en meer tot routines. Daarbovenop heeft ieder van ons ook een pakket eigen ‘dada’s’. Maar onze routines en verwachtingen kunnen een bron voor grammaticaal opportunisme worden voor listige taalgebruikers, die door grammaticale manipulaties hun mening slinks verkocht krijgen. Zo’n ‘bewust taalgebruik’ is subtieler en moeilijker grijpbaar dan het ‘taalbewuste’ gebruik van de standaardtaal. Uiteindelijk tekent dit complexe samenspel van bewust taalgebruik en taalroutines het pad uit van hoe taal, en daarmee haar sprekers, evolueren door de jaren en eeuwen heen, en maakt het ons mee tot de bewuste wezens die we zijn. Deze lezing wordt gegeven door Prof. dr. Peter Petré.