Wat als je kind vaak druk, boos, stil of gevoelig is? Het heeft niet gewoon een slechte dag, maar het is zo, elke dag. Onder ouders aan de schoolpoort hoor je dan al snel: dat kind heeft een diagnose nodig. Maar klopt dat wel? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan Liesbeth Gijsel, hoofdredacteur van Eos Psyche&Brein en auteur van het boek 'Druk, stil, gevoelig?'

Lichaamsbeweging heeft zulke krachtige gezondheidseffecten dat ze in veel gevallen medicatie kan vervangen of voorkomen. Inspanningsfysioloog Wim Derave vertelt in onze podcast over de makkelijke gezondheidswinst van beweging. ‘We geven nu miljarden uit aan het genezen van ziektes, terwijl we met een fractie van dat bedrag enorme winst kunnen boeken via preventie.’

Mensen met een verslaving die rondzwerven op straten en pleinen en slapen in het park. Ze lijken met steed smeer te zijn. Klopt dat? En: hoe kun je mensen met complexe problematiek het beste helpen? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Luna Van Suetendael.

Als je vaak gaat sporten, dan word je na verloop van tijd beter. Dat komt onder andere omdat je spieren sterker worden. Maar wat gebeurt er op dat moment in je spieren? Hoe worden spieren sterker? Wat hebben ze daarvoor nodig? En waarom worden spieren moe? Eos-redacteur Kim Verhaeghe legt in onze podcast deze en andere vragen over spieren voor aan inspanningsfysioloog Eline Lievens.

Het gaat niet goed met jongeren. Ze hebben last van angsten, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Komt dat door de smartphone en sociale media? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan psycholoog Ernst Koster (UGent).

Iedereen heeft een unieke lichaamsgeur. Ons lief of onze kinderen ruiken heerlijk, terwijl een onbekende op de trein hard kan stinken. ‘Lichaamsgeur is geen kwestie van schoon of vuil, maar van de microbiële balans op je huid’, zegt microbioloog Chris Callewaert (UGent).

Een maand zonder alcohol. Voor sommigen is het een leuke uitdaging, voor anderen voelt het als een noodzakelijke pauze voor de lever. Maar wat doet een maand zonder alcohol met de lever? In onze podcast vragen we het aan Lore Hoof. Zij is als verpleegkundige gespecialiseerd in de begeleiding van mensen met een leveraandoening, en medeauteur van De Lever, een boek geschreven door het team van leverspecialisten van het UZ Gent.

Een op de drie Belgen gokt af en toe. Dat gebeurt allang niet meer alleen in casino’s of met een kraslot, maar meer en meer online. Steffi De Jans (Universiteit Gent) vertelt in deze aflevering aan Eos-redacteur Liesbeth Gijsel welke psychologische mechanismen ervoor zorgen dat gokken zo verleidelijk is.

Vandaag bouwen we onze huizen vaak met materialen en methodes die grondstoffen uitputten en afval creëren. Kunnen we bouwen circulair maken, en dus huizen bouwen, afbreken en terug opbouwen zonder afval te produceren? In deze aflevering verkent Eos-redacteur Kim Verhaeghe het circulair bouwen met Alexis Versele, als architect verbonden aan de KU Leuven.

Rood, geel, blauw, glanzend, mat en zelfs kleuren die veranderen naargelang vanuit welke hoek je ze bekijkt. Is de kleurenpracht bij vogels uniek? Hoe komen ze aan hun kleuren? En in welke mate kunnen vogels elkaars spectaculaire kleuren zien? Allemaal vragen voor evolutionair bioloog Michael Nicolai.

We hebben twee armen, twee benen, twee ogen, en ons lichaam kan je van boven naar onder in twee nagenoeg perfect gelijke stukken delen. Ook bladeren of bloemen lijken vaak opgebouwd uit perfecte vormen en patronen. Hoe komt dat? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan wiskundige Jan Rombouts. Hij bekijkt de celcyclus van levende wezens niet vanuit de biologie, maar giet die in wiskundige vergelijkingen.

Helpt cognitieve training om een terugval in depressie te voorkomen? De effecten verschillen sterk van persoon tot persoon.

Iedereen geeuwt, vooral als je moe bent of je verveelt. Veel mensen merken dat ze een geeuw voelen opkomen zodra iemand naast hen geeuwt. Ook dieren geeuwen: van honden tot vogels. Is geeuwen echt besmettelijk is?

Patiënten vragen soms om een geamputeerd lichaamsdeel mee te geven om te laten begraven. Dat kan belangrijk zijn vanuit hun religieuze of culturele overtuigingen. Toch is het voor zorginstellingen onduidelijk of zij op deze vraag moeten of zelfs mogen ingaan.  

De zenuwcellen in onze hersenen moeten voortdurend beschadigde en overbodige onderdelen opruimen, ook in hun verste uithoeken. Maar niet alles wat ze daarvoor nodig hebben, is daar beschikbaar. Ons onderzoek met fruitvliegen laat zien hoe de aanvoer van materiaal binnen een zenuwcel mee bepaalt hoeveel er wordt opgeruimd.

Hoe kunnen kleuterleerkrachten de taalontwikkeling van jonge kinderen stimuleren? En welke rol spelen dagelijkse interacties daarin? Je leest het in deze blog van Saskia Bruyninckx.

Steeds meer scholen experimenteren met beweging tijdens de schooldag: een korte beweegpauze tussen twee lessen, of beweging tijdens de lesuren. Maar is dat wel efficiënt? Het antwoord uit de wetenschap is genuanceerd: beweging biedt vele kansen, mits het doordacht geïmplementeerd wordt.

Een begroting opmaken lijkt tegenwoordig enkel te lukken als je meerdere dagen achter elkaar doorwerkt tot in de vroege uurtjes. Is dit echt een succesvolle manier van werken? En kunnen we de uiteindelijke beslissingen die genomen zijn vertrouwen, gezien het feit dat ze genomen zijn onder invloed van aanzienlijke mentale vermoeidheid en slaapgebrek?

Een op de vier jonge nieuwkomers voelt zich vaak of altijd eenzaam. Dat is twee tot drie keer vaker dan leeftijdsgenoten zonder migratieachtergrond. Toch ziet bijna niemand het. Zelfs leerkrachten en medeleerlingen zijn verrast door hoe groot en veelvoorkomend die eenzaamheid is.

Ongrijpbare ruimtevaartuigen die satellieten achtervolgen, zouden een ruimteoorlog kunnen ontketenen – of juist helpen de vrede in de ruimte te bewaren.

Hoe vang je een deeltje uit het universum dat vrijwel overal moeiteloos doorheen raast? Het antwoord ligt op een van de meest gure plekken op aarde: de poolkappen. Gewapend met radioantennes trok ik naar de Groenlandse ijskap om onze nieuwste ijstelescoop scherp te stellen.

In het heelal speelt een sterrenorkest van ontelbare muzikanten kriskras door elkaar. Alleen kon nog niemand dit concert vastleggen. Als dat lukt, komen we meer te weten over waar sterren in het universum vandaan komen.

De kleurrijke nevel in het midden van deze bijzondere fotocompositie is zo’n tienduizend jaar geleden ontstaan, toen een stervende ster zijn buitenste gaslagen de ruimte in blies.

Supernova’s laten sporen na op planeten en manen. Maar omdat de maanbodem continu wordt omgeploegd door meteorietinslagen, zijn wetenschappers dat spoor soms bijster. Een nieuw wiskundig model brengt orde in de chaos.

Bij ’s werelds grootste zoektocht naar donkere materie is een deeltje waargenomen dat niet verklaard kan worden.

Aanstaande zondag lanceert de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA een gloednieuwe ruimtetelescoop: de Nancy Grace Roman Space Telescope. Roman, zoals het instrument kortweg wordt genoemd, gaat de komende vijf jaar miljarden sterren en sterrenstelsels in kaart brengen en werpt hopelijk nieuw licht op donkere materie en donkere energie.

Een internationaal team heeft 31 van de oudste quasars ontdekt, een nieuw record. Twee daarvan zijn de oudste ooit waargenomen. Ze liggen op meer dan dertien miljard lichtjaar van ons af en ontstonden in de ‘kleutertijd’ van het heelal.

Het weer is wispelturig. Toch probeert de mens al eeuwenlang te achterhalen wat morgen brengt. In de achttiende eeuw probeerden weerdeskundigen de code van het weer te kraken aan de hand van de maan. Ze vonden uiteindelijk niet wat ze zochten, maar hun pogingen leren ons waardevolle lessen in hoe we kunnen omgaan met de beperkingen van de wetenschap.

Met de verfilming van Margaret Atwoods The Testaments keert het universum van The Handmaid’s Tale dit jaar terug. De wereld van de rood geklede dienstmaagden in Gilead fascineert omdat ze iets fundamenteels toont over religie. Geloven doe je niet alleen met woorden en gedachten. Je voert geloof ook op.

Hedendaagse films tonen ridders vaak als stoere krijgers die geen traan laten. De middeleeuwse literatuur vertelt een ander verhaal. Mijn onderzoek laat zien dat middeleeuwse helden veel ‘gevoeliger’ waren dan het moderne cliché doet vermoeden.

Keramiek van ruim drieduizend jaar oud draagt specifieke afbeeldingen die het aardewerk authenticiteit verleenden. Het zou om een van de vroegste bekende vormen van marketing gaan.

Dat de Homo sapiens zich met neanderthalers en denisovamensen heeft voortgeplant, was al bekend. Nu blijkt dat er daarnaast nóg twee oudere, onbekende mensachtigen hun voetafdruk in ons DNA hebben nagelaten.

Vandaag worden er wereldwijd naar schatting 7500 talen gesproken, waarvan de helft met uitsterven bedreigd wordt. Toch is het verdwijnen van talen geen recent fenomeen.

Ten oosten van de Nijl in Soedan liggen honderden millennia-oude graven. Ze dateren uit de tijd dat de Sahara nog geen kurkdroge woestijn was.

De Declaration of Independence van 1776 bestempelde hen als merciless Indian savages. Geen wonder dat inheemse Amerikanen met zeer gemengde gevoelens naar de viering van het 250-jarige bestaan van de Verenigde Staten toeleven. ‘Met die erfenis moeten we vandaag nog steeds leven.’

Verbleekte koralen kunnen herstellen door contact met stukjes gezonde koralen.

De milieu-impact van medisch afval en hygiëneproducten als luiers is enorm.

Microplastics zitten overal, van de diepzee tot in onze lichamen. De gevolgen van hun aanwezigheid in organismen blijven echter onduidelijk. Het inzicht dat plastic deeltjes chemisch actiever blijken te zijn dan grote volumes van hetzelfde materiaal, opent mogelijkheden tot een beter begrip van de effecten ervan op onze gezondheid.

Dieren passen zich evolutionair aan onze ‘natuurlijke’ habitat aan: de stad! Ook in Vlaamse vijvers vinden we bewijs voor evolutie in waterjuffers en hun prooi de watervlo. De stadswatervlo blijkt daardoor allesbehalve een makkelijke hap. Niet omdat de stadswaterjuffer minder goed jaagt, maar omdat haar prooi de stadswatervlo zelf veranderd is.

Kunstenaars Tom en Nicolas Valckenaere observeerden drie jaar lang soorten die in het moeras van Wiels leven. Hun werk is samen met dat van andere kunstenaars, wetenschappers en denkers te bewonderen in het gelijknamige kunstencentrum in Vorst.

Dat geldt ook voor grote honden. Het snellere verouderingsproces valt af te lezen in hun epigenetisch profiel. De reden achter dit snellere verouderingsproces is minder duidelijk.

Sorteren en recyclen tussen de operaties door: ziekenhuizen zetten steeds meer in op verduurzaming. Geen sinecure in een sector waar elke seconde telt. Als er mensenlevens op het spel staan, is de planeet even niet van tel.

Uit een analyse van recent gedigitaliseerde historische weergegevens – die tot voor kort alleen beschikbaar waren als handgeschreven archiefstukken – blijkt dat het hele Congobekken consistent opwarmt sinds de jaren zestig.