EOS Wetenschap

Als je vaak gaat sporten, dan word je na verloop van tijd beter. Dat komt onder andere omdat je spieren sterker worden. Maar wat gebeurt er op dat moment in je spieren? Hoe worden spieren sterker? Wat hebben ze daarvoor nodig? En waarom worden spieren moe? Eos-redacteur Kim Verhaeghe legt in onze podcast deze en andere vragen over spieren voor aan inspanningsfysioloog Eline Lievens.

Waarom vallen de bladeren in de herfst? Waarom verkleuren ze eerst, en waarom zijn sommige bladeren rood, andere geel en nog andere bruin? Hoe eten en drinken bomen? En waar komen ze vandaan? Bio-ingenieur en bomenexpert Jeroen Schreel geeft antwoord in deze aflevering van onze podcast.

Iedereen heeft een unieke lichaamsgeur. Ons lief of onze kinderen ruiken heerlijk, terwijl een onbekende op de trein hard kan stinken. ‘Lichaamsgeur is geen kwestie van schoon of vuil, maar van de microbiële balans op je huid’, zegt microbioloog Chris Callewaert (UGent).

Wat als je kind vaak druk, boos, stil of gevoelig is? Het heeft niet gewoon een slechte dag, maar het is zo, elke dag. Onder ouders aan de schoolpoort hoor je dan al snel: dat kind heeft een diagnose nodig. Maar klopt dat wel? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan Liesbeth Gijsel, hoofdredacteur van Eos Psyche&Brein en auteur van het boek 'Druk, stil, gevoelig?'

Lichaamsbeweging heeft zulke krachtige gezondheidseffecten dat ze in veel gevallen medicatie kan vervangen of voorkomen. Inspanningsfysioloog Wim Derave vertelt in onze podcast over de makkelijke gezondheidswinst van beweging. ‘We geven nu miljarden uit aan het genezen van ziektes, terwijl we met een fractie van dat bedrag enorme winst kunnen boeken via preventie.’

Mensen met een verslaving die rondzwerven op straten en pleinen en slapen in het park. Ze lijken met steed smeer te zijn. Klopt dat? En: hoe kun je mensen met complexe problematiek het beste helpen? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Luna Van Suetendael.

Het gaat niet goed met jongeren. Ze hebben last van angsten, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Komt dat door de smartphone en sociale media? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan psycholoog Ernst Koster (UGent).

Een maand zonder alcohol. Voor sommigen is het een leuke uitdaging, voor anderen voelt het als een noodzakelijke pauze voor de lever. Maar wat doet een maand zonder alcohol met de lever? In onze podcast vragen we het aan Lore Hoof. Zij is als verpleegkundige gespecialiseerd in de begeleiding van mensen met een leveraandoening, en medeauteur van De Lever, een boek geschreven door het team van leverspecialisten van het UZ Gent.

Een op de drie Belgen gokt af en toe. Dat gebeurt allang niet meer alleen in casino’s of met een kraslot, maar meer en meer online. Steffi De Jans (Universiteit Gent) vertelt in deze aflevering aan Eos-redacteur Liesbeth Gijsel welke psychologische mechanismen ervoor zorgen dat gokken zo verleidelijk is.

Vandaag bouwen we onze huizen vaak met materialen en methodes die grondstoffen uitputten en afval creëren. Kunnen we bouwen circulair maken, en dus huizen bouwen, afbreken en terug opbouwen zonder afval te produceren? In deze aflevering verkent Eos-redacteur Kim Verhaeghe het circulair bouwen met Alexis Versele, als architect verbonden aan de KU Leuven.

Rood, geel, blauw, glanzend, mat en zelfs kleuren die veranderen naargelang vanuit welke hoek je ze bekijkt. Is de kleurenpracht bij vogels uniek? Hoe komen ze aan hun kleuren? En in welke mate kunnen vogels elkaars spectaculaire kleuren zien? Allemaal vragen voor evolutionair bioloog Michael Nicolai.

We hebben twee armen, twee benen, twee ogen, en ons lichaam kan je van boven naar onder in twee nagenoeg perfect gelijke stukken delen. Ook bladeren of bloemen lijken vaak opgebouwd uit perfecte vormen en patronen. Hoe komt dat? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan wiskundige Jan Rombouts. Hij bekijkt de celcyclus van levende wezens niet vanuit de biologie, maar giet die in wiskundige vergelijkingen.

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

Een stukje chocolade bij de koffie, pralines als cadeau of troost zoeken in een chocoladereep: chocolade is voor velen meer dan zomaar iets lekkers. Maar waarom zijn we er zo dol op?

Na twee biertjes zijn we minder geneigd om iemand in nood te helpen.

‘Niet om de heftige problematiek heen draaien.’ Dat leerde klinisch psycholoog Iva Bicanic. Begin jaren negentig volgde Bicanic colleges bij Lamers-Winkelman, bijzonder hoogleraar Preventie en Hulpverlening inzake Kindermishandeling. ‘Ik wist direct: over de gevolgen van seksueel misbruik wil ik alles weten. Dit wordt mijn onderwerp.’

Astronomen maakten de ruimtetelescoop tot vijftien keer gevoeliger voor exoplaneten. ‘Methodologisch is dit een grote stap.’

Hoe meet je de zwaartekracht op een rots waar je nog geen halve gram weegt?

De Mars Moons eXploration (MMX)-missie zal een rover neerzetten op Phobos en ongeveer tien gram bodemmateriaal van het maantje naar de aarde terugbrengen. Met deze primeur hopen wetenschappers een van de grootste raadsels rond Mars op te lossen.

Gemodificeerde gisten kunnen plastic en landbouwafval afbreken en omzetten in ingrediënten om koekjes te maken.

Een verkeerd geïdentificeerd sterrenbeeld zou de tijdlijn voor de creatie van Vincent van Goghs iconische schilderij kunnen herzien.

Ongrijpbare ruimtevaartuigen die satellieten achtervolgen, zouden een ruimteoorlog kunnen ontketenen – of juist helpen de vrede in de ruimte te bewaren.

Loodzware zwarte gaten blazen spookdeeltjes als een hete adem uit over het universum. IceCube gebruikt die onzichtbare reizigers om informatie te ontfutselen uit de meest extreme omgevingen van ons heelal, die met licht ondoordringbaar blijven.

Hoe vang je een deeltje uit het universum dat vrijwel overal moeiteloos doorheen raast? Het antwoord ligt op een van de meest gure plekken op aarde: de poolkappen. Gewapend met radioantennes trok ik naar de Groenlandse ijskap om onze nieuwste ijstelescoop scherp te stellen.

De menselijke stamboom was miljoenen jaren geleden chaotisch en verstrengeld, onder andere door veranderingen in het klimaat.

Op De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn is meer aanwezig dan je met het blote oog kunt zien.

Nieuw onderzoek onthult het profiel (en de smaak) van kunstmecenassen uit de tijd van de Vlaamse Meesters.

Het weer is wispelturig. Toch probeert de mens al eeuwenlang te achterhalen wat morgen brengt. In de achttiende eeuw probeerden weerdeskundigen de code van het weer te kraken aan de hand van de maan. Ze vonden uiteindelijk niet wat ze zochten, maar hun pogingen leren ons waardevolle lessen in hoe we kunnen omgaan met de beperkingen van de wetenschap.

Met de verfilming van Margaret Atwoods The Testaments keert het universum van The Handmaid’s Tale dit jaar terug. De wereld van de rood geklede dienstmaagden in Gilead fascineert omdat ze iets fundamenteels toont over religie. Geloven doe je niet alleen met woorden en gedachten. Je voert geloof ook op.

Hedendaagse films tonen ridders vaak als stoere krijgers die geen traan laten. De middeleeuwse literatuur vertelt een ander verhaal. Mijn onderzoek laat zien dat middeleeuwse helden veel ‘gevoeliger’ waren dan het moderne cliché doet vermoeden.

Keramiek van ruim drieduizend jaar oud draagt specifieke afbeeldingen die het aardewerk authenticiteit verleenden. Het zou om een van de vroegste bekende vormen van marketing gaan.

Dat de Homo sapiens zich met neanderthalers en denisovamensen heeft voortgeplant, was al bekend. Nu blijkt dat er daarnaast nóg twee oudere, onbekende mensachtigen hun voetafdruk in ons DNA hebben nagelaten.

Op dit moment nemen bijna tweehonderd landen deel aan de klimaatonderhandelingen in Antalya. Hoe staat de wereld ervoor en wat zal de top opleveren? ‘Het klimaat is steeds minder een probleem van de toekomst.’​​​​‌‍​‍​‍‌‍‌​‍‌‍‍‌‌‍‌‌‍‍‌‌‍‍​‍​‍​‍‍​‍​‍‌‍‌​‌‍​‌‌‌​‌‍‌‍​‌‍‌‌​​‍‍‌‍​‌‍‌‍‌​‍​‍​‍​​‍​‍‌‍‍​‌​‍‌‍‌‌‌‍‌‍​‍​‍​‍‍​‍​‍‌‍‍​‌‌​‌‌​‌​​‌​​‍‍​‍​‍‌‌‌‌‌‌​‍‌‌‍‌‌‌‍‌​​‍‌‌‍​‍‌‍‌‌​‍‍‌‍​‌‌‍‌​‌‍‌‌‍‍‌‌‍‍​‍‍‌‍‌​‌‍​‌‌‌​‌‍‌‍​‌‍‌‌​​‍‍‌‍​‌‍‌‍‌​‍‌‍‌‌‌‍‌​‌‍‍‌‌‌​‌‍‌​‍​‍‌‍‍‌‌‌​‌‍‌‌‌‍‌‌‌‌‌​‌‍‌‌​​‌‍‌‌‌​​‍‌​‌‍‌‍‌‌‍‍​​​‌​‌​‍‍‌​​​‌‍‌‌‌​‌​‍‍‌‌‌‌‍‌​‌‌​‌​‍‌‌​‍‌‌‍‌‌‌​‍​‌​‌‌‌​‌‌​‌‌‌‌​‌​‍‌‍‍‌‌‌​‌‍‌‌‌‍‌‌​​‍‌‌‌‌‍‍‌‍‌‌‍‍‌‍‌‌‌​‍‌​‍​‌‌​‌‌‍​‌​‌‌‌​‌​‍‌‍‍​‌‌‌‌‍​‌‍​​​​‌‍‌‍‌‌​​​‌‌​‍‌‍‌‌‌‍‌​‌‍‍‌‌‌​​‍​‌‍‌‍‌‍‍‌‌‍‌‌‌‍​‌‍‌​‌‌​​‌‍​‌‌‌​‌‍‍​​‌‌​‌‍‌‌‌‍​‌‌​‌‍‍‌‌‍‌‍‍‌​​‍‍‌‍‍‌‍​​‍‍‌​‌‍‌‌‌‍​‌‌​‌‍‍‌‌‍‌‍‍‌​​‍‍​​‍​‍‍‌​‌‌‌‌‌‍‌‌​‌‍‌‌​‍​‍‌‌

De klimaatverandering zal aanzienlijke effecten hebben in het Belgische deel van de Noordzee, waarschuwen het Instituut voor Natuurwetenschappen en het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering.

Zowel de nachten als de dagen werden de voorbije vijf jaar flink warmer.

Vogels die lange afstanden afleggen langs de breedtegraden en zich daarbij oriënteren op de zon, wijken af van hun ideale koers. Dat komt omdat hun interne klok niet meer precies overeenkomt met de stand van de zon, een beetje zoals een jetlag bij mensen.

Rood is niet de enige kleur van bloed. Bij dieren vind je deze levensvloeistof in allerlei tinten.

Onderzoek met hersenscanners toont aan dat het brein van honden anders reageert op verschillende gelaatsuitdrukkingen bij mensen.

Als kind vroeg Jorg Massen zich al af of vogels ook voor hun plezier vliegen. Intussen is hij gedragsbioloog aan de Universiteit Utrecht en ging hij op zoek naar een antwoord.

Een virusuitbraak in een apenopvangcentrum bood een unieke kans om te onderzoeken hoe een epidemie het gedrag beïnvloedt. Makaken uit kolonies waar de ziekte slachtoffers had gemaakt, bleken achteraf duidelijk terughoudender om besmet voedsel te eten.