Een analyse van 1.463 passages toont hoe laat we de rotsen opmerken die langs de aarde scheren.
Bijna de helft van de planetoïden die sinds het jaar 2000 dichter bij de aarde kwamen dan de maan, werd pas ontdekt nadat ze hun dichtste nadering tot de aarde al achter de rug hadden. Dat blijkt uit een analyse van Eos van openbare gegevens van het Amerikaanse ruimteagentschap NASA. Van de 1.463 passages werd 44,6 procent pas achteraf opgemerkt, en nog eens 14,5 procent op de dag zelf.
Vooraf is meestal net op tijd
‘Vooraf ontdekt’ betekent in deze database zelden ‘vroeg ontdekt’. Van de 598 planetoïden die astronomen zagen aankomen, werden er ruim negen op de tien pas in de laatste week voor hun dichtste nadering opgemerkt. Slechts twaalf waren meer dan twee maanden bekend.
De planetoïde 2026 JH2, die in mei het nieuws haalde toen hij op zo’n 85.000 kilometer van de aarde passeerde, werd nog geen tien dagen op voorhand gevonden. Dat is eerder de uitzondering dan de norm.
De grafiek hieronder telt per dag hoeveel planetoïden werden ontdekt, van enkele weken vóór tot een week na de dichtste passage. De meeste ontdekkingen vonden de dag erna plaats. Dat gebeurde maar liefst 380 keer.
De zon staat in de weg
Komt een planetoïde uit de richting van de zon, dan kijkt een telescoop op aarde recht in het daglicht. Pas als de rots voorbij is, duikt ze op aan de nachthemel. Dat vertelt Davide Farnocchia aan Eos. Hij is navigatie-ingenieur bij het Jet Propulsion Laboratory van NASA en keek de werkwijze van deze analyse na.
‘Statistisch zou ik verwachten dat dit in ongeveer de helft van de gevallen gebeurt’, zegt Detlef Koschny, hoogleraar aan de TU München en voorheen actief bij het planetaire verdedigingsbureau van ESA.
Meer gezien, niet vroeger gezien
Het aantal bekende passages steeg van een handvol per jaar rond de eeuwwisseling tot 189 in 2025. Er komen echter niet meer planetoïden langs dan vroeger. We kijken gewoon beter. Volgens Thierry Pauwels, gepensioneerd sterrenkundige van de Koninklijke Sterrenwacht van België, worden telescopen namelijk groter en speuren ze steeds vaker de hele hemel af.
De groei zit vooral bij klein grut: twee op de drie passanten zijn naar schatting kleiner dan tien meter. De eerste grafiek hieronder geeft het aantal planetoïden per grootte weer, de tweede het moment van ontdekking.
Sneller ontdekken we ze daardoor niet. Tussen 2010 en 2014 dook 54 procent pas op de dag zelf of later op. Tussen 2020 en 2024 was dat gestegen naar zestig procent. Tijdens een passage dicht bij de aarde zijn kleine rotsen namelijk maar een paar dagen of weken helder genoeg om te zien. Een planetoïde kan in de loop der tijd wel meerdere keren langskomen. ‘Als gedurende die paar weken niet toevallig een telescoop in die richting kijkt, dan blijft die planetoïde onontdekt’, zegt Pauwels.
Ook grotere rotsen glippen door de mazen van het net
Grotere planetoïden zijn helderder en dus van verder weg te zien. ‘Maar voor kleine objecten, van een meter of tien, heb je ruwweg een kans van fiftyfifty dat ze vóór de nadering te zien zijn’, zegt Farnocchia.
Dat ‘voordeel’ van de grotere rotsen blijkt beperkt. Bij planetoïden kleiner dan vijf meter werd twee derde pas op de dag zelf of later gezien. Bij de 105 objecten van twintig tot vijftig meter was dat nog altijd de helft. De grootste rots die we achteraf zagen, 2018 AH, was naar schatting 77 tot 170 meter breed en werd pas de dag na zijn passage ontdekt.
In de grafiek hieronder is elke passage een bolletje: hoe groter het bolletje, hoe groter de rots.
Een voorbehoud: de maten blijven schattingen. ‘Bij een bepaalde helderheid kan een object klein zijn met een sterk weerkaatsend oppervlak, of groter en donker’, zegt Farnocchia.
Is dat erg? ‘Alles kleiner dan tien meter doet geen alarm afgaan’, zegt Koschny. Grotere rotsen zijn een ander verhaal. Pauwels wijst op de meteoor van zo’n twintig meter die in 2013 boven het Russische Tsjeljabinsk ontplofte en meer dan duizend mensen verwondde. Om ons een impact van een rots van vijftig meter voor te stellen, verwijst hij naar de inslag in Toengoeska in 1908, die een enorm bosgebied in Siberië platlegde. Zo’n tachtig miljoen bomen sneuvelden toen, in een gebied zo groot als de hele provincie Vlaams-Brabant.
Hoe we vroeger kunnen kijken
Telescopen op aarde lossen het probleem met de zon niet op. ‘Objecten detecteren op het ogenblik dat die recht op ons af komen, zal niet lukken’, zegt Pauwels. Hij rekent op het systematisch afspeuren van de hemel, zoals de nieuwe Vera Rubin-telescoop doet. Koschny ziet de grootste lacune elders: ‘We hebben meer infraroodtelescopen nodig.’ Zo’n telescoop in de ruimte ziet de warmte van een rots en kan dichter bij de zon kijken. ESA stelde daarvoor NEOMIR voor, NASA werkt aan NEO Surveyor.
Een rots die we wél zien aankomen
Dat het ook anders kan, toont Apophis. Die rots is met een diameter van ongeveer driehonderd meter veel groter dan de meeste planetoïden in deze analyse. Zulke grote objecten kunnen astronomen wel lang op voorhand detecteren. Apophis werd al in 2004 ontdekt. Op 13 april 2029 scheert hij op zo’n 31.600 kilometer langs de aarde, dichter dan de satellieten die op een vaste plek boven de evenaar hangen. Astronomen zien die passage dus 25 jaar op voorhand aankomen.
ESA stuurt er de missie Ramses naartoe. Die vertrekt in 2028 en komt in februari 2029 bij Apophis aan, zodat ze de passage van dichtbij kan volgen. Aan boord zit een zwaartekrachtmeter van de Koninklijke Sterrenwacht van België, net als bij de missie Hera naar de planetoïde Dimorphos.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.


