Belgisch instrument gaat straks zwaartekracht op ruimterots Dimorphos meten
- 5 november 2026
Hera's eerste beeld waarop Didymos en Dimorphos apart te zien zijn. Credit: ESA
Hoe meet je de zwaartekracht op een rots waar je nog geen halve gram weegt?
De Europese ruimtesonde Hera komt deze maand aan bij Dimorphos, de planetoïde waarvan NASA in 2022 de baan veranderde. Aan boord bevindt zich een cruciaal meetinstrument van de Koninklijke Sterrenwacht.
De Koninklijke Sterrenwacht bouwde het meetinstrument in kwestie, de GRAvimeter for Small Solar System objects (GRASS), samen met het Spaanse bedrijf EMXYS. GRASS moet volgend jaar de zwaartekracht meten op de planetoïde Dimorphos. Het wordt de eerste keer dat de zwaartekracht op het oppervlak van een planetoïde rechtstreeks wordt gemeten.
Hera werd in oktober 2024 gelanceerd en is nu bijna bij haar bestemming. Vorige maand zag de sonde Dimorphos voor het eerst als los puntje naast zijn grotere buurman Didymos. Het ging toen om een afbeelding van ongeveer één pixel. De foto werd genomen vanop een afstand van 1.280 kilometer. Op 25 november wil de Europese ruimtevaartorganisatie ESA de eerste scherpe beelden van Dimorphos tonen.
Wie op aarde 70 kilo weegt, zou op de planetoïde nog geen halve gram wegen
De planetoïde heeft een diameter van ongeveer 150 meter, zowat de grootte van het Colosseum in Rome. NASA liet er in september 2022 de sonde DART op inslaan, om te testen of je de baan van een gevaarlijke planetoïde kunt afbuigen, voordat die de aarde bereikt. Dat lukte veel beter dan simulaties voorspelden. Dimorphos doet er sindsdien 33 minuten minder over om rond Didymos te draaien.
Waarom het precies zo goed lukte, weten wetenschappers nog niet. Daarvoor moeten ze weten hoe zwaar Dimorphos is en hoe de rots vanbinnen in elkaar zit.
Daar moet GRASS bij helpen. Een makkelijke opgave is dat niet: de zwaartekracht op Dimorphos is ongeveer 200.000 keer zwakker dan op aarde. Wie op aarde 70 kilo weegt, zou op de planetoïde nog geen halve gram wegen. Zelfs een voorzichtige sprong op Dimorphos zou al genoeg zijn om jezelf onherroepelijk de ruimte in te lanceren. Op aarde hebben we daar een raket voor nodig.
Gewicht van twee smartphones
Het instrument zelf weegt 330 gram en is zo groot als twee smartphones samen. Het hart van GRASS bestaat uit twee strookjes koperlegering van 50 micrometer dik, ongeveer de dikte van een mensenhaar. Aan het uiteinde van elk strookje zit een wolfraamgewichtje van iets meer dan acht gram. Hoe sterker de zwaartekracht, hoe verder zo’n strookje doorbuigt. Elektroden registreren de beweging.
Ruimtesonde Hera met de camera naar voren gericht. Credit: ESA
GRASS reist mee in Juventas, een satelliet ter grootte van een schoenendoos. Hera laat die in januari los. Juventas kijkt eerst met radar in de planetoïde en valt daarna naar het oppervlak.
Dicht bij huis
De metingen moeten verraden wat er onder het oppervlak zit. Zwaartekracht hangt af van de massa onder je voeten, dus holtes of dikke lagen gruis laten sporen na. GRASS volgt ook hoe de zwaartekracht verandert tijdens een rondje om Didymos, dat zowat een halve dag duurt.
Tot nu toe stonden maar twee echte zwaartekrachtmeters op een ander hemellichaam, allebei tijdens de Apollo 17-missie op de maan. Slechts één daarvan leverde bruikbare metingen op.
De bediening blijft dicht bij huis: het controlecentrum van Juventas en zijn zusje Milani staat in het Waalse Redu.
Bron: Koninklijke Sterrenwacht van België, Ukkel, België / ESA
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.