(H)eerlijk voedsel aan een (h)eerlijke prijs?

Mensen werken in een serre

CSA boerderij Groentegem

We willen eerlijke landbouw. Maar betalen we er ook genoeg voor?

Delen:

'We zaaien rijen vol bloemen tussen onze groenten in, om zo ongewenste insecten en plagen weg te houden.' Zo klonk het op mijn allereerste bezoek aan een CSA-boerderij, niet ver van waar ik ben opgegroeid. Doorheen de vele rijen bloemen, de verse groenten, en de varkens, nam de enthousiaste boer Benny ons mee op zijn veld. 'Als ik al een paar gezinnen minder afhankelijk kan maken van de supermarkt, ben ik tevreden.' Zijn woorden bleven hangen. Maar later zou ik ontdekken dat achter dat mooie ideaal ook een minder romantische vraag schuilt: kan een boer hier zelf wel eerlijk van leven?

Ik was die dag niet alleen onder de indruk van al het verse eten daar, ook wat boer Benny zei over onze afhankelijkheid van de supermarkt bleef me bij. Daarom begon ik met vrijwilligerswerk op CSA-boerderijen. Via De Landbouwbrigades nam ik deel aan ‘meewerkdagen’, waarbij we met een groepje gaan meehelpen op het veld. Zo leerde ik, al wiedend tussen de tomatenplanten, beter begrijpen wat CSA precies inhoudt. 

CSA staat voor Community Supported Agriculture, oftewel landbouw gedragen door de gemeenschap. Deelnemers betalen jaarlijks voor een abonnement, dat de boer.in meer inkomenszekerheid geeft. In ruil kunnen ze doorheen het jaar verse, vaak biologische groenten en fruit oogsten.

Boeren mét de natuur, in plaats van ertegen.

Weten wie je voedsel geteeld heeft, waar het vandaan komt en op welke manier: binnen CSA is dat de normaalste zaak van de wereld. Zo ontstaat niet alleen een band tussen boer.in en deelnemer, maar ook tussen de deelnemers en hun voedsel. Want geef toe: hoe vaak leggen we iets in ons winkelmandje zonder te weten waar of hoe het geproduceerd werd?

Ook op het veld wordt zoveel mogelijk mét de natuur gewerkt. Zo worden bloemen tussen de groenten geplant om nuttige insecten aan te trekken en volgt het aanbod het ritme van de seizoenen. Wie deelneemt aan een CSA eet dus wat het land op dat moment te bieden heeft. Aardbeien in december? Die zal je er niet snel vinden.

Boer.inn.en houden vaak minder over dan het algemene minimumloon

Maar achter dat aantrekkelijke plaatje schuilt ook een minder zichtbare kant. Want wie zorgt voor al die groenten, bloemen en biodiversiteit, moet natuurlijk ook zelf zijn boterham kunnen verdienen. En net daar blijkt het schoentje soms te wringen.

Tussen de tomatenplanten, bloemen en pompoenen, leerde ik tijdens mijn vrijwilligerswerk ook de uitdagingen kennen van deze boer.inn.en. Hoewel er via CSA meer zekerheid is op een inkomen, liggen de prijzen vaak te laag om een ‘eerlijk loon te bieden aan de boer.in. Ook binnen de CSA's die ik onderzocht, bleek een eerlijke verloning niet vanzelfsprekend. 

Een eerlijk loon wil zeggen dat er na het betalen van alle kosten, ook nog een loon overblijft voor de boer.in zelf, én om er iets van te sparen. Want hoewel de boer.inn.en zich dagelijks uitsloven op hun veld, houden ze er vaak minder aan over dan het algemene minimumloon. En hier wringt het schoentje. We verwachten betaalbaar voedsel, maar tegelijk willen we dat de boer.in die het produceert daar behoorlijk van kan leven. Kan CSA beide waarmaken? 

Om dat te onderzoeken, bevroeg ik deelnemers van drie Gentse CSA-boerderijen. Wat vinden zij belangrijk aan hun CSA? Wat vinden ze een eerlijke prijs? En vooral: zouden ze bereid zijn meer te betalen als dat hun boer.in een eerlijker inkomen oplevert? 

470 euro

Eerst en vooral peilde het onderzoek naar de motivatie om zich aan te sluiten bij een CSA-boerderij. Hiervoor bleken het aanbod aan groenten en de principes van de boerderij het belangrijkste. Opvallend was dat prijs het op-één-na-laagste belang scoorde. Deelnemers aan het onderzoek achten de prijs dus minder belangrijk, mogelijks ook omdat meer dan 90 procent zegt tevreden te zijn met de huidige prijs-aanbod verhouding. Ongeveer 95 procent van alle respondenten stelt bovendien dat het CSA-abonnement hun geld meer dan waard is.

In het tweede luik werd gekeken naar de huidige prijzen van een CSA-abonnement. Die werden vergeleken met de maximale prijs die deelnemers bereid zijn te betalen voor wat ze vandaag de dag terugkrijgen. Deze bereidheid lag bijna 34 procent hoger. Voor de gemiddelde huidige prijs van 470 euro per abonnement, betekent dit een bereidheid van bijna 160 euro hoger. Hoewel dit voor iedere CSA een specifiek gegeven is, toont het wel aan dat de deelnemers zo tevreden zijn dat ze er meer voor over hebben. 

Meewerkdagen in Groentegem

Maar er zat een opvallende blinde vlek in die betrokkenheid. Deelnemers bleken namelijk niet goed te weten wat hun boer.in eraan verdiende. Op één CSA lag het inkomen dat deelnemers hun boer.in toedichtten ongeveer 700 euro hoger dan het werkelijke inkomen. Toen we vroegen wat zij een eerlijk inkomen zouden vinden, liep die kloof zelfs op tot ongeveer 1.000 euro. Met andere woorden: deelnemers vinden dat hun boer.in meer zou moeten verdienen dan vandaag het geval is, maar lijken niet altijd te beseffen hoe groot die kloof werkelijk is.

De kracht van de community!

Daar ligt misschien wel de kracht van de community. Deelnemers geven aan dat ze gemiddeld meer willen betalen dan vandaag, terwijl ze tegelijk vinden dat hun boer.in een hoger inkomen verdient. Dat biedt ruimte om de kloof te verkleinen.

Maar een hogere prijs is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Bovendien willen deelnemers weten waar hun extra bijdrage terechtkomt. Transparantie is daarom cruciaal: waarom stijgt de prijs, wat betekent dat voor de boer.in en waaraan wordt het extra geld besteed?

Misschien zit precies daar de kracht van CSA. De gemeenschap deelt niet alleen in de oogst, maar kan ook meebepalen onder welke voorwaarden die oogst tot stand komt. Openheid over kosten en inkomen kan het gesprek tussen boer.in en deelnemers op gang brengen en duidelijk maken wat nodig is om niet alleen eerlijke groenten, maar ook een eerlijke verloning mogelijk te maken.

Een deelnemer vatte die overtuiging mooi samen: 'Ik geloof dat CSA de toekomst is.' Of dat ook zo wordt, zal wellicht niet alleen afhangen van wat er op het veld groeit, maar ook van de mate waarin boer en gemeenschap samen het gesprek durven voeren over wat eerlijke voeding werkelijk mag kosten.

Delen:

De voedingssector ontwikkelt dagelijks betere, gezondere, duurzamere en lekkerdere producten. Maar in de EU kan je niet zomaar nieuwe voedingsmiddelen of ingrediënten op de markt brengen. De complexe en lijvige Novel Foods-wetgeving is een strenge poortwachter, ter bescherming van de consument.

De Nutri-Score werd strenger, waarna het stilletjes van sommige verpakkingen verdween. De eenvoud van de Nutri-Score is zijn grote troef, maar ook zijn grootste beperking: het label wordt nog te vaak gelezen als een algemeen oordeel over gezond of ongezond. De discussie gaat dus niet alleen over één letter op een verpakking, maar ook over welke informatie consumenten te zien krijgen — en of die verplicht zichtbaar moet zijn.

België verovert stilaan een plaats op de internationale wijnkaart. Tijdens een tochtje op een van de talrijke landelijke fietspaden zie je steeds meer wijnranken opduiken. Achter dat idyllische landschap schuilt een verrassend complexe wereld.

Het sportvoedingssupplement creatine is populair onder gezondheidsinfluencers en sporters die beweren dat creatine kan helpen om sterkere spieren en een scherpere geest te krijgen. Maar klopt dat wel?

Hoe zullen microalgen een cruciale rol spelen in het vervangen van de synthetische kleurstoffen in onze voeding?

Een vegetarisch of veganistisch beïnvloedt de kans op verschillende kankers, blijkt uit recent onderzoek. Onderzoeker Ines Thiers neemt de verschillende studies onder de loep.

Een frisse pint op een zomers terras: een klein geluksmoment… tot je ondervindt dat je versgetapt bier soms naar nat karton kan smaken. Hoe komt dat — en waarom ligt de redding bij een vrucht die al eeuwen symbool staat voor onsterfelijkheid?

Dit is een artikel van: Vlaamse PhD Cup

Is het je ooit opgevallen dat online supermarkten verschillen? De éne rangschikt zijn producten zus, de andere zo. Bij de éne staat de Nutri-Score trots te pronken naast de leeuwtjes. Bij de concurrent is de Nutri-Score dan weer nergens te bekennen. Maar wist je dat eigenlijk niemand weet wat het slimste ontwerp is? Wij bouwden onze eigen supermarkt en deden de test!

Onze voedselomgeving beïnvloedt elke dag wat we eten, vaak zonder dat we het beseffen. Via het project "De Grote Voedselkaart" willen wetenschappers die omgeving in kaart brengen. Ook jij kan helpen.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven