De choreografie van de mug
- 19 november 2026
Illustratie: Charlotte Goeyers
Ze zijn irritant en berucht, maar muggen kunnen ook dansen als de besten.
Ze steken en houden je wakker met hun irritante gezoem. Ik weet het, er bestaan bitter weinig argumenten om van een mug een olifant te maken. Enfin, die zijn er wel, maar goed voor het imago van de mug zijn ze niet. Een mug is niet groter dan een broodkruimel, een kleine dan nog, maar die drie paar pootjes met vleugels houden je moeiteloos wakker. Dat op zich is al een straffe prestatie. Niet eentje waarvoor je bewondering voelt, maar toch. De impact van de mug reikt bovendien veel verder dan dat, helaas.
Het piepkleine beestje dat je probleemloos in je handpalm naar het muggenhiernamaals knijpt, is voor de mens vele malen gruwelijker en dodelijker dan alle olifanten, leeuwen, krokodillen, spinnen, slangen en haaien samen. Het is het dodelijkste dier ter wereld. Als efficiënte verspreiders van virussen en parasieten zijn ze verantwoordelijk voor ongeveer een miljoen overlijdens per jaar. Opnieuw, een hallucinante ‘prestatie’ voor zo’n klein wezentje, maar niet iets om mee uit te pakken.
De argumenten aan de plus-kant zijn ontzettend mager: muggen zijn voedsel voor andere dieren, ze bestuiven planten en ze maken producenten van antimuggenmiddelen rijk. Dat is het zowat. En toch, zelfs een dier met zo’n buitengewoon slechte reputatie heeft bewonderenswaardige kanten als je er met biologenogen naar kijkt. Een daarvan is de choreografie van de mug. Muggenmannen vechten niet om aan hun trekken te komen, ze dansen, en het mannetje dat zijn danspassen het best op dat van een vrouwtje afstemt, wint.
Gedragsecoloog Sofia Vielma van het Instituut voor Tropische Geneeskunde bestudeert het schouwspel met infraroodcamera’s en 3D-tracking. Vielma: ‘Zodra de avond valt, begint het spektakel. Muggen, zoals de malariamug, verzamelen zich dan boven een plek die contrasteert met de omgeving. Dat kan een stukje gras zijn, maar evengoed je donkere haardos. Ook geur, licht en textuur spelen mogelijk allemaal een rol bij de keuze van de verzamelplaats. Meestal zet één mug de zwerm in gang, waarna andere muggen zich aansluiten.’
De muggen vliegen niet zomaar kriskras door elkaar, maar maken karakteristieke lussen. Er zit echt orde in de ogenschijnlijke wanorde. ‘Een mannetje vliegt in zo’n zwerm in een halve cirkel heen en weer. Een vrouwtje komt een twintigtal seconden de zwerm binnen, kiest een mannetje, waarna ze samen vertrekken. Tijdens dit korte bezoek stemt het mannetje razendsnel zijn vleugelsnelheid af op die van het vrouwtje. De vleugels van een mug maken een soort acht, en zo ontstaat hun gezoem. Hoe sneller ze hun vleugels slaan, hoe hoger de toon. Wanneer een mannetje en een vrouwtje hun vleugelslagfrequentie op elkaar afstemmen, en dus hetzelfde liefdeslied produceren, vliegen ze samen weg.’
Deze choreografie van de mug komt misschien over als een leuk weetje, maar ze kan van levensbelang zijn. Sofia Vielma bestudeert de muggendans vooral omdat er mogelijk kansen in zitten om de verspreiding van dodelijke ziektes tegen te gaan. ‘Nadat muggen paren, heeft het vrouwtje een bloedmaaltijd nodig om haar eitjes te produceren. Ze verlaat dan de dans en vliegt in rechte lijn naar iemand om te steken. Hoe meer muggen dansen, hoe meer vrouwtjes er dus op pad zijn die bloed nodig hebben en mensen zullen steken. In streken waar muggen levensbedreigende ziektes verspreiden, zouden we dansende muggen kunnen vangen, verjagen of met insecticiden bestrijden, waardoor ze minder mensen steken en dus ook minder ziektes verspreiden.’
Mogelijk kunnen we muggen zelfs in de val lokken. ‘We moeten het nog verder onderzoeken, maar misschien kan een geluidsopname van dansende vrouwtjes de mannetjes lokken. Daar zouden we de zwerm dan kunnen verstoren, bijvoorbeeld met insecticide.’
En zo beland ik toch weer in een antiverhaal, al druist dat in tegen het doel van deze rubriek. Maar hoe fascinerend het liefdeslied van de mug ook is, voor ons klinkt het toch vooral als een oorlogsverklaring.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.


