Zorgt El Niño voor een permanente versnelling van de klimaatopwarming?

El Niño

De huidige El Niño is een van de sterkste die ooit is geregistreerd. Credit: Copernicus Climate Change Service C3S

Door de kracht van de huidige El Niño kunnen we een belangrijke klimaatdrempel voorgoed overschrijden.

Delen:

We beleven niet alleen een El Niño die misschien wel de sterkste is van de afgelopen 1.000 jaar. De enorme puls van hitte die door de Stille Oceaan wordt uitgestoten zorgt er ook voor dat de mondiale temperaturen de hoogte in schieten. Er worden nu al records gebroken, ruim voordat het El Niño event zijn voospelde hoogtepunt bereikt. Dit jaar zou wel eens een record kunnen vestigen, dat 2027 zal overschaduwen.

Zowel 2026 als 2027 zullen vrijwel zeker uitkomen op meer dan 1,5 graden Celsius boven de gemiddelde pre-industriële temperaturen - de drempel waaronder we in elk geval wilden blijven . De vraag is nu: zullen we ooit weer onder die drempel komen als El Niño eenmaal is uitgewoed? Of zal dit fenomeen een permanente stijging betekenen in ons huidige opwarmingstraject?

‘Uiteindelijk zal er een jaar komen waarin we [gemiddeld] niet onder de 1,5 °C komen, en op basis van wat ik hier zie, zou dat wel eens dit jaar kunnen zijn’, vertelt klimaatwetenschapper Daniel Swain, klimaatwetenschapper aan de University of California Agriculture and Natural Resources.

Dagelijkse temperaturen van het zeeoppervlak in het tropische centrale deel van de Stille Oceaan, in graden Celsius boven of onder het gemiddelde. Lijnen geven elk jaar sinds 1982 weer. 1997 en 2015 hadden tot nu toe desterkste El Niño’s. 2026 stijgt vanaf juni boven de temperaturen van beide jaren uit (Sanidhya Sharma - Bron: El Niño–Southern Oscillation Forecast, Climate Dashboard, bijgewerkt op 2 november 2026)

Hoe El Niño de aarde opwarmt

Om te begrijpen waarom El Niño zo’n uitgesproken effect kan hebben op de mondiale temperaturen, gaan we dieper in op wat er tijdens zo’n fenomeen gebeurt. Normaal gesproken stuwen westenwinden warm water op in het westelijke deel van de Stille Oceaan. Maar om de paar jaar zwakken die winden af. Soms keren ze zelfs om, waardoor het water naar het oostelijke deel van de Stille Oceaan stroomt. Dat doet de zeespiegel langs de kusten stijgen en zet een domino-effect van veranderingen in wereldwijde weerpatronen in gang. De verschuiving zorgt er ook voor dat enorme hoeveelheden warmte uit de oceaan vrijkomen in de atmosfeer.

De El Niño van dit jaar lijkt er een te worden zoals we die nog nooit eerder hebben gezien. Het is ‘letterlijk en figuurlijk onbekend vaarwater’, zegt Zeke Hausfather, klimaatwetenschapper aan Stripe en Berkeley Earth. In september van dit jaar hadden de zeewatertemperaturen in het epicentrum van El Niño in de Stille Oceaan het dagrecord van november 2015 al overschreden. Het fenomeen bereikt gewoonlijk pas in november of december zijn hoogtepunt. ‘Deze El Niño groeit veel sneller dan alle eerdere’, aldus Hausfather.

Modellen voorspellen dat de oceaantemperaturen in het Pacifische kerngebied van El Niño maar liefst vier graden Celsius boven normaal kunnen uitkomen op het hoogtepunt van het fenomeen. Momenteel liggen ze rond de 3,4 graden Celsius boven normaal. Of de temperatuur van het zeeoppervlak nu 3,4 of 4 graden boven normaal wordt: het warmterecord sinds het begin van de metingen, dat dateert van de El Niño van 1877, zal absoluut worden verbroken. Dat record leidde wereldwijd tot miljoenen doden als gevolg van droogtes en mislukte oogsten die verband hielden met veranderingen in weerpatronen. Het nieuwe record zou ook hoger liggen dan vroegere El Niño-zeewatertemperaturen, die werden afgeleid uit koraal- en jaarringen vanaf het jaar 1100 AD. El Niño van dit jaar zou waarschijnlijk zelfs zonder de opwarming van de oceanen door klimaatverandering een record vestigen.

De buitengewone warmte die vanuit de oceaan aan de atmosfeer wordt afgegeven, zal in 2026 naar verwachting zorgen voor een temperatuur van 1,52 °C boven het pre-industriële niveau. Voor 2027 komt de voorspelling uit op 1,74 °C. Doorgaans spelen de wereldwijde warmte-effecten van El Niño pas in het jaar na het begin van het fenomeen, omdat het tijd kost voordat die warmte zich verspreidt. Door de huidige snelle ontwikkeling zou 2026 wel eens het record kunnen vestigen voor het warmste jaar ooit, waarmee het 2024 zou overtreffen. Maar of dat nu wel of niet gebeurt, 2027 zal vrijwel zeker de kroon spannen.

Sanidhya Sharma; Bronnen: Temperature, Climate Dashboard; bijgewerkt op 2 november 2026 (1940–2025 en prognose voor 2026); ‘State of the Climate: 2026 Likely to Tie with 2024 as the Warmest Year on Record’, door Zeke Hausfather, in CarbonBrief. Online gepubliceerd op 3 november 2026 (prognose voor 2027)

Hoe warm zal het wereldwijd blijven?

Ongeacht eventuele records zullen dit jaar en volgend jaar het tweede en derde jaar zijn waarin de temperatuur meer dan 1,5 °C boven het pre-industriële niveau uitkomt (2024 was het eerste). Met het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 hebben bijna tweehonderd landen zich ertoe verbonden de opwarming tot 1,5 °C te beperken, en 2 °C als duidelijke grens stelden die ze nooit wilden overschrijden.

Meestal zijn de temperatuureffecten van een El Niño tijdelijk: de temperatuur van het oceaanoppervlak keert terug naar de normale toestand en de warmte die aan de atmosfeer is afgegeven, wordt langzaam naar de ruimte afgevoerd.

Maar in een snel veranderend klimaat vraagt Swain zich af of de ‘hittebom’ die dit jaar zal vrijkomen, de terugkoppelingsmechanismen kan aanwakkeren die de wereldwijde temperatuurstijging verergeren. Het zee-ijs zou nog sneller kunnen smelten, wat betekent dat de poolzeeën nog meer warmte absorberen. Er zou meer permafrost kunnen ontdooien, waardoor methaan vrijkomt, een krachtig broeikasgas. El Niño veroorzaakt ook droogte die in veel gebieden tot bosbranden leidt. Ook de uitstoot daarvan in de atmosfeer warmt onze planeet op, vertelt Kim Wood, atmosferisch wetenschapper aan de Universiteit van Arizona. Deze terugkoppelingseffecten kunnen een deel van wat een normaal gezien tijdelijke wereldwijde opwarming effectief bestendigen. ‘Minstens een klein deel van de opwarming door El Niño’s kan vanaf nu niet meer zo tijdelijk zijn’, aldus Swain.

Maar hij benadrukt wel dat er sprake is van een aanzienlijke onzekerheid. Er is immers ook een grote kans dat de Stille Oceaan in een La Niña-fase terechtkomt, waarbij koud water uit de diepte van de oceaan naar de oppervlakte stijgt in het oostelijke deel van de Stille Oceaan. Dit tegenovergestelde fenomeen van El Niño zorgt voor lagere mondiale temperaturen. Alhoewel: zelfs La Niña-jaren zijn tegenwoordig veel warmer dan de El Niño-jaren van decennia geleden. Zo was het La Niña-jaar 2022 warmer dan het El Niño-jaar 1998 – destijds een fenomeen van enorme omvang. Als we een sterke La Niña krijgen, zouden de mondiale temperaturen kunnen dalen tot 1,45 °C boven het pre-industriële niveau.

Hausfather erkent de mogelijkheid dat we na deze El Niño boven de 1,5 °C blijven, maar zegt dat hij ‘helemaal niet verbaasd zou zijn als we weer onder die grens komen’.

Als we met deze gebeurtenis niet boven de 1,5 °C blijven, is het slechts een kwestie van tijd voordat dat wel gebeurt. Een nieuwe studie in Nature Climate Change schat echter dat landgebieden wereldwijd al 90 tot 94 procent van de verwachte opwarming hebben ondergaan van een wereld met mondiale temperaturen 1,5 °C boven het pre-industriële niveau. Ook VN-organisaties hebben al erkend dat we de doelstelling van 1,5 °C uit het Akkoord van Parijs uiteindelijk zullen overschrijden. Naar schatting zal de opwarming een piek bereiken van 2,6 °C boven het pre-industriële niveau voordat we de trend kunnen beginnen omkeren.

Wanneer we definitief de grens van 1,5 °C overschrijden en hoe lang we daarboven blijven, hangt sterk af van de beslissingen die we nu en in de komende jaren nemen.

Delen:

Op dit moment nemen bijna tweehonderd landen deel aan de klimaatonderhandelingen in Antalya. Hoe staat de wereld ervoor en wat zal de top opleveren? ‘Het klimaat is steeds minder een probleem van de toekomst.’​​​​‌‍​‍​‍‌‍‌​‍‌‍‍‌‌‍‌‌‍‍‌‌‍‍​‍​‍​‍‍​‍​‍‌‍‌​‌‍​‌‌‌​‌‍‌‍​‌‍‌‌​​‍‍‌‍​‌‍‌‍‌​‍​‍​‍​​‍​‍‌‍‍​‌​‍‌‍‌‌‌‍‌‍​‍​‍​‍‍​‍​‍‌‍‍​‌‌​‌‌​‌​​‌​​‍‍​‍​‍‌‌‌‌‌‌​‍‌‌‍‌‌‌‍‌​​‍‌‌‍​‍‌‍‌‌​‍‍‌‍​‌‌‍‌​‌‍‌‌‍‍‌‌‍‍​‍‍‌‍‌​‌‍​‌‌‌​‌‍‌‍​‌‍‌‌​​‍‍‌‍​‌‍‌‍‌​‍‌‍‌‌‌‍‌​‌‍‍‌‌‌​‌‍‌​‍​‍‌‍‍‌‌‌​‌‍‌‌‌‍‌‌‌‌‌​‌‍‌‌​​‌‍‌‌‌​​‍‌​‌‍‌‍‌‌‍‍​​​‌​‌​‍‍‌​​​‌‍‌‌‌​‌​‍‍‌‌‌‌‍‌​‌‌​‌​‍‌‌​‍‌‌‍‌‌‌​‍​‌​‌‌‌​‌‌​‌‌‌‌​‌​‍‌‍‍‌‌‌​‌‍‌‌‌‍‌‌​​‍‌‌‌‌‍‍‌‍‌‌‍‍‌‍‌‌‌​‍‌​‍​‌‌​‌‌‍​‌​‌‌‌​‌​‍‌‍‍​‌‌‌‌‍​‌‍​​​​‌‍‌‍‌‌​​​‌‌​‍‌‍‌‌‌‍‌​‌‍‍‌‌‌​​‍​‌‍‌‍‌‍‍‌‌‍‌‌‌‍​‌‍‌​‌‌​​‌‍​‌‌‌​‌‍‍​​‌‌​‌‍‌‌‌‍​‌‌​‌‍‍‌‌‍‌‍‍‌​​‍‍‌‍‍‌‍​​‍‍‌​‌‍‌‌‌‍​‌‌​‌‍‍‌‌‍‌‍‍‌​​‍‍​​‍​‍‍‌​‌‌‌‌‌‍‌‌​‌‍‌‌​‍​‍‌‌

De klimaatverandering zal aanzienlijke effecten hebben in het Belgische deel van de Noordzee, waarschuwen het Instituut voor Natuurwetenschappen en het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering.

Zowel de nachten als de dagen werden de voorbije vijf jaar flink warmer.

Vogels die lange afstanden afleggen langs de breedtegraden en zich daarbij oriënteren op de zon, wijken af van hun ideale koers. Dat komt omdat hun interne klok niet meer precies overeenkomt met de stand van de zon, een beetje zoals een jetlag bij mensen.

Rood is niet de enige kleur van bloed. Bij dieren vind je deze levensvloeistof in allerlei tinten.

Dit is een artikel van: Knowable Magazine

Onderzoek met hersenscanners toont aan dat het brein van honden anders reageert op verschillende gelaatsuitdrukkingen bij mensen.

Als kind vroeg Jorg Massen zich al af of vogels ook voor hun plezier vliegen. Intussen is hij gedragsbioloog aan de Universiteit Utrecht en ging hij op zoek naar een antwoord.

Een virusuitbraak in een apenopvangcentrum bood een unieke kans om te onderzoeken hoe een epidemie het gedrag beïnvloedt. Makaken uit kolonies waar de ziekte slachtoffers had gemaakt, bleken achteraf duidelijk terughoudender om besmet voedsel te eten.

De herfst is het seizoen waarin de natuur haar kleurrijkste tapijt uitrolt. Voor veel tuiniers is dat vooral een uitnodiging om de bladblazer boven te halen. Zonde, want in die rommelige laag bladeren krioelt het van het fascinerende leven.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven