Walging kan aangeleerd worden als beschermingsmechanisme

Ergens in 2020 merkten verzorgers in een apenopvangcentrum in Texas dat verschillende makaken ziekteverschijnselen vertoonden. Testen bevestigden de aanwezigheid van een retrovirus dat afweerstoornissen veroorzaakt, vergelijkbaar met hiv bij mensen. Het virus, dat zich verspreidt via beten en schrammen, leidde tot de dood van verschillende dieren. Om contaminatie tegen te gaan, werden de verschillende makakenkolonies strikt van elkaar gescheiden.

Sommige groepen makaken maakten dus een epidemie door, terwijl andere kolonies gespaard bleven, en dat onder vergelijkbare leefomstandigheden. Een unieke natuurlijke experimentele setting, die de vraag opende of het doormaken van een ziekte-uitbraak een blijvende impact naliet op gedrag.

Aangeleerd immuunsysteem

In een later experiment kregen makaken uit de verschillende groepen eten voorgeschoteld, soms op een propere houten plaat, soms op een plaat gemaakt uit doorschijnend epoxy met daarin uitwerpselen. Eten dus dat visueel bevuild leek, maar zonder geur erbij. Makaken uit groepen getroffen door het virus bleken veel weigerachtiger te staan tegenover bevuild voedsel dan dieren uit groepen zonder infecties. Het gedrag stond los van het feit of individuele dieren uit de besmette groep zelf ziek waren geweest.

Afkeer, of walging van voedsel dat bevuild of bedorven lijkt, kan dus aangeleerd worden vanuit eerdere ervaringen. Een dergelijk handelen wordt het gedragsimmuunsysteem genoemd. Het betreft een geheel van gedragingen die helpen om pathogenen te mijden, los van biologische afweersystemen, zoals het uit de weg gaan van verdacht voedsel, uitwerpselen of zieke soortgenoten.

Ook mensen vertonen een sterk ontwikkeld gedragsimmuunsysteem. Uitwerpselen, braaksel, of bedorven voedsel wekken bij ons een instinctieve afkeer of walging op. De observaties bij de makaken laat zien dat het niet nodig is om zelf ziekte door te maken, of te begrijpen hoe ziekte zich verspreidt, om dit gedrag aan te leren. Daarmee is de apenkolonie nog niet uitverteld. Vervolgonderzoek op jonge dieren kan mogelijk aantonen of deze aangeleerde aversie van besmet voedsel aan de volgende generatie meegegeven wordt, wat inzicht biedt in de evolutionaire wortels van walging.