'Wat je niet kent, kan je niet voorspellen, en wat je niet begrijpt, kan je niet beheren', zei Jan Mees, directeur van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) bij het begin van het Wereldcongres Mariene Biodiversiteit in Brugge. De 812 deelnemers uit 68 landen bleken vastberaden daar iets aan te doen.
Soms leek dit eerder een bijeenkomst over databeheer dan over biodiversiteit, met talloze presentaties over platformen en databanken, methodes en protocollen, frameworks en samenwerkingsverbanden, blueprints en roadmaps. Maar al dat werk levert wel resultaat op.
'Om onze oceanen op grote schaal te kunnen beschermen, moeten we de biodiversiteit ook op grote schaal opvolgen,' zei Sofie Derycke van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO). Samen met enkele ingenieurs ontwierp ze een toestel dat ze op vissersboten kan plaatsen, waar het op eigen houtje DNA uit het opgepompte zeewater filtert.
'Vissersboten varen veel vaker uit dan onze onderzoeksschepen ooit zouden kunnen,' zei Derycke. 'Dat is een groot voordeel.' Van de 160 vissoorten in het Belgische deel van de Noordzee kan ze er op deze manier nu al van 139 de aanwezigheid vaststellen. Het toestel onderscheidde de typische soorten van de kust en de open zee zelfs beter dan de stalen die een laborant aan boord nam.
Ook het ontdekken, verzamelen en beschrijven van nieuwe soorten komt in een stroomversnelling.
Het wereldregister voor mariene soorten WoRMS, dat door het VLIZ beheerd wordt, passeerde dit jaar de kaap van 250.000 soorten. Nooit werden er per jaar zoveel nieuwe zeesoorten beschreven als vandaag, zei coördinator Leen Vandepitte. OBIS, het mariene biodiversiteitsplatform van de VN-organisatie UNESCO, bundelde intussen 246 miljoen waarnemingen uit meer dan 100 landen.
Naar schatting 90 procent van het leven in zee heeft nog geen naam.
Dat moet dubbel werk voorkomen, want in het verleden werden soorten vaak meermaals beschreven omdat wetenschappers niet van elkaar wisten waar ze mee bezig waren. Zo werd de opvallende zeekomkommer Enypniastes eximia, door wetenschappers vaak lachend het ‘kipzonderkopmonster’ genoemd, maar liefst 11 keer beschreven. Dat gebeurt vandaag veel minder.
Toch is het werk nog lang niet klaar. Volgens schattingen die Jan Steger van het Duitse Senckenberg-instituut aanhaalde, heeft tot 90 procent van het leven in zee nog geen naam. Het instituut biedt daarom gratis technische hulp, van DNA-analyse tot microscopie en CT-scans, aan aarzelende onderzoekers. Vandepitte schat dat minstens 60.000 reeds ingezamelde zeesoorten wachten om beschreven te worden. Gemiddeld duurt het 13,5 jaar voor een nieuwe vondst een naam krijgt, al kan het ook veel sneller, zegt Vandepitte, 'soms zelfs in minder dan een maand.'
Gelukkig krijgen universiteitsprofessoren en fulltime wetenschappers de hulp van anderen. De Franse weekdierenspecialist Philippe Bouchet, die in Brugge een award kreeg, noemde in zijn lezing meerdere Belgische voorbeelden. Zo is buschauffeur Koen Fraussen een wereldautoriteit op het gebied van wulken en beschreef leraar Kevin Monsecour al honderden soorten duifhorens. 'België is een bakermat van burgerwetenschappers,' aldus Bouchet. 'Ongelooflijk.'
Bouchet organiseert regelmatig tweewekelijkse expedities waarin wetenschappers en liefhebbers samen weekdieren verzamelen en onderzoeken. Elke avond bespreken ze de vangst van de dag. En wie veel nieuwe soorten vindt, krijgt er mogelijk ooit één naar zich vernoemd. Dat vergt echter heel wat oefening, benadrukt Vandepitte. 'Zoals één van mijn lesgevers aan de UGent zei: zelf een nieuwe soort beschrijven kan je onsterfelijk maken, maar ook onsterfelijk belachelijk.'
Wie desalniettemin ambitie heeft, kan dus maar best beginnen oefenen, bijvoorbeeld tijdens de Grote Schelpenteldag die Eos Wetenschap en het VLIZ elke lente organiseren.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.


