Vijf dingen die je moet weten over de COP31-klimaatconferentie

Tegen de achtergrond van wereldwijde conflicten en een jaar vol recordbrekende extreme weersomstandigheden komen landen opnieuw bijeen voor de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties, die in voorgaande jaren leidde tot het baanbrekende Akkoord van Parijs uit 2015 en een toezegging in 2023 om fossiele brandstoffen geleidelijk uit te faseren.

De conferentie, die COP31 heet (naar de 31e bijeenkomst van de Conferentie van de Partijen van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering), vindt plaats in Antalya. Tussen 9 en 20 november zijn er vertegenwoordigers van bijna 200 landen aanwezig – maar niet die van de VS. In hoeverre er daadwerkelijk vooruitgang zal worden geboekt bij het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en het stimuleren van aanpassingen, valt nog te bezien, vooral nu de VN onlangs heeft aangekondigd dat de wereld het doel van het Akkoord van Parijs – om de opwarming tot minder dan 1,5 graden Celsius boven het pre-industriële niveau te beperken – ruimschoots zal overschrijden.

‘Je hebt dit moment waarop al deze leiders bijeenkomen, een moment dat wordt gekenmerkt door spanningen op het gebied van energie, oorlog, klimaatrampen, recordtemperaturen en ongekende ontwrichtingen – en dat allemaal tegelijk’, zegt Kate Guy, senior fellow bij het Center on Global Energy Policy aan Columbia University en voormalig klimaatdiplomaat onder de regering Biden.

Vijf belangrijke zaken die je moet weten

Het klimaat is er slecht aan toe

Als je een teken nodig had dat het klimaat in de problemen zit, dan zou je uit verschillende zaken kunnen kiezen: volgens de in Europa gevestigde Copernicus Climate Change Service (C3S) was vorige maand de warmste oktobermaand ooit gemeten. Daarmee ligt 2026 op koers om tot de warmste jaren ooit te behoren – en 2027 maakt kans om nog warmer te worden door een uitzonderlijk sterke El Niño. De afgelopen vier jaar – 2023, 2024, 2025 en 2026 – zullen naar verwachting de warmste vier jaar zijn sinds het begin van de metingen, zo voorspelt de Wereld Meteorologische Organisatie.

Bovendien stelt C3S dat de gemiddelde mondiale temperaturen dit jaar ‘vrijwel zeker’ meer dan 1,5 °C boven het pre-industriële niveau zullen uitkomen. De afgelopen dagen zijn de mondiale oppervlaktetemperaturen zelfs al meer dan 2 °C boven het pre-industriële niveau uitgekomen. Hoewel afzonderlijke dagen of zelfs jaren nog niet betekenen dat het Akkoord van Parijs is geschonden, is het wel een teken in welke richting de wereld zich beweegt.

Maar ook al zal de aarde waarschijnlijk de grens van 1,5 °C overschrijden, elk beetje opwarming dat wordt voorkomen, zal de schade door hittegolven, stortregens en stijgende zeespiegels beperken. ‘Hoeveel of hoe lang zullen we de grens overschrijden? Dat ligt nog steeds binnen onze macht’, zegt Rachel Cleetus, directeur van het klimaatprogramma bij de Union of Concerned Scientists.

De VS zullen officieel afwezig zijn

De VS zijn wereldwijd de grootste cumulatieve uitstoter van kooldioxide – het belangrijkste broeikasgas dat verantwoordelijk is voor klimaatverandering – afkomstig uit fossiele brandstoffen. En op dit moment is het land de op één na grootste jaarlijkse uitstoter ter wereld, na China. Toch zal de regering-Trump geen officiële delegatie sturen naar de onderhandelingen van dit jaar. In januari heeft president Donald Trump de VS ook – opnieuw – formeel teruggetrokken uit het Akkoord van Parijs, evenals uit het orgaan dat dit akkoord beheert.

Dat heeft het momentum bij de klimaatonderhandelingen afgeremd, zegt Kelly Sims Gallagher, hoogleraar energie- en milieubeleid aan de Tufts University, die eerder als adviseur voor energiebeleid in de regering-Obama werkzaam was. ‘Toen president Trump de Verenigde Staten voor de tweede keer uit het Akkoord van Parijs terugtrok, was het alsof alle lucht uit de ballon van de wereldwijde onderhandelingen was gelopen’, zegt ze.

Andere functionarissen, waaronder vertegenwoordigers van staten en lokale overheden, en klimaatwetenschappers uit de VS zijn daarentegen wel van plan om COP31 bij te wonen.

De oorlog met Iran heeft mogelijk een onbedoeld groen effect

Op een bizarre manier hebben de acties van Trump op mondiaal niveau – met name de aanhoudende oorlog met Iran – de omarming van hernieuwbare energie gestimuleerd. Hoewel dit misschien niet direct een speerpunt is van de besprekingen in Antalya, vormt het een belangrijke context voor wat er zich op de particuliere markten wereldwijd afspeelt, zegt Gallagher.

De oorlog in Iran en de blokkade in de Straat van Hormuz hebben belangrijke bronnen van olie en aardgas afgesneden, waardoor de kosten van die brandstoffen zijn gestegen. Sommige landen hebben daarop gereageerd door in te zetten op hernieuwbare energie. Andere landen zijn ondertussen weer teruggekeerd naar steenkool.

‘Al deze zaken lopen samen, en dat is op dit moment echt de achtergrond voor de besprekingen in Turkije’, zegt Guy.

Klimaatgerelateerde rampen, zoals de recente overstromingen in Nepal, zullen waarschijnlijk hoog op de agenda staan

Eind augustus trokken verschrikkelijke overstromingen, waarschijnlijk veroorzaakt door een nabijgelegen aardverschuiving, door delen van Nepal en Tibet, waarbij minstens 1.455 mensen omkwamen. Hoewel wetenschappers nog bezig zijn om de rol van klimaatverandering in de ramp te achterhalen, zeggen deskundigen dat de kans op dit soort gebeurtenissen – een verschuiving of breuk in bevroren grond – groter is geworden naarmate de mondiale temperaturen stijgen.

Op COP31 zullen de overstromingen in Nepal en andere recente klimaatgerelateerde rampen vrijwel zeker hun stempel drukken op de gesprekken over hoe landen zich voorbereiden op klimaatverandering, zeggen deskundigen, evenals op de discussies over compensatie wanneer tragedies toeslaan.

‘Het klimaat is steeds minder een probleem van de toekomst. Het speelt steeds meer hier en nu en het kost op dit moment al levens en bestaansmiddelen’, zegt Guy.

Als reactie op de overstromingen heeft Nepal een verzoek ingediend voor een uitkering uit het VN-fonds voor klimaatverlies en -schade, dat in 2022 is opgericht om landen te ondersteunen die onevenredig zwaar worden getroffen door schade als gevolg van klimaatverandering. Maar het is moeilijk gebleken om voldoende geld voor het fonds bij de VS en andere rijke landen bijeen te brengen.

Sommige landen organiseerden hun eigen, fossielvrije COP

In 2023 beloofden afgevaardigden op COP28 om af te stappen van fossiele brandstoffen. Maar na tegenstand van oliestaten zoals Saoedi-Arabië tijdens COP30 in Belém, Brazilië, vorig jaar, konden de afgevaardigden geen overeenstemming bereiken over een gezamenlijk plan om die belofte na te komen.

Als reactie daarop kwamen tientallen landen in april onafhankelijk bijeen in Santa Marta, Colombia, om hun eigen fossielvrije plannen op te stellen. Brazilië publiceerde kort voor COP31 een fossielvrije ‘routekaart’, die deels was geïnspireerd door die bijeenkomsten.

Of dat plan – of welke overeenkomst dan ook – daadwerkelijk voet aan de grond zal krijgen, is een andere vraag.

Op fora zoals de COP is het wellicht mogelijk om ‘ambitieuze overeenkomsten’ zoals het Akkoord van Parijs te sluiten, zegt Cleetus. ‘Maar de echte uitdaging begint pas als je weer thuis bent: landen moeten terug naar huis gaan en de afspraken ook daadwerkelijk uitvoeren.’