Jetlag hindert navigatie van vogels

Noordse pijlstormvogels zijn formidabele vliegers. De dieren, die samenleven in grote kolonies aan de westkust van Groot-Brittannië en Ierland, leggen enorme afstanden af op zoek naar voedsel.

Soms trekken ze tot 1500 kilometer de oceaan op. Hun manier van vliegen, waarbij ze  zweven over het wateroppervlakte, is bijzonder efficiënt. 

Dat ze zich tijdens hun vlucht oriënteren op de stand van de zon was al geweten. Maar de positie van de zon verandert over grote afstanden. Om na te gaan of dit een invloed heeft op hun vliegpad, onderzocht Patrick Lewin, gedragsbioloog aan deUniversiteit van Oxford, GPS-data van een duizendtal Noordse pijlstormvogels. 'Eerst hebben we een model opgesteld dat een afwijking op basis van het verschil tussen de interne klok van vogels en de positie van de zon op de locatie waar ze zich bevinden. Uit de vergelijking tussen data en het model bleek dat de Noordse pijlstormvogels inderdaad afwijken van hun pad, soms tot vijf procent. Ze vliegen niet rechtstreeks terug vanop zee naar hun kolonie, maar buigen lichtjes af.'

Interne klok ontregeld

'De verklaring ligt bij het feit dat de vogels grote afstanden afleggen over de breedtegraden, van west naar oost en omgekeerd,' verduidelijkt Lewin. 'Daardoor verandert de positie van de zon. Maar hun interne klok volgt de plek waar hun kolonie gesitueerd is. Die interne klok geeft hen een gevoel van waar de zon zou moeten staan op dat moment van de dag. Alleen klopt dat niet meer als je snel lange afstanden aflegt. Vergelijk het met een jetlag wanneer je een lange vlucht maakt. Ook dan raakt onze interne klok ontregeld, want die is nog synchroon met de plek waar je vandaan komt.'

Ondanks de foutenmarge tussen hun interne klok en de positie van de zon op locatie raken, raken Noordse pijlsstormvogels de weg niet kwijt. 'Dat komt omdat ze zich behalve met behulp van de zon ook weten te oriënteren met een mentale kaart. Tenminste, dat vermoeden we.' 

Noordse pijlstormvogels trekken zo ver de zee op, omdat de concurrentie voor voedsel dichterbij de kust veel sterker is. Hun vermogen lange vluchten te maken biedt hen een eigen niche. Toch heeft hun oriëntatiemechanisme zich niet volledig aangepast. 'Vermoedelijk is de kost voor deze koersafwijking niet zo groot voor deze vogels. Ze verbruiken immers maar weinig energie tijdens het vliegen. De interne klok daarentegen dient tot veel meer dan enkel oriëntatie. Ze speelt een sleutelrol bij heel wat fysiologische processen en gedragingen. De potentiële evolutionaire kost om de interne klok aan te passen is erg hoog. Vandaar dat een kleine afwijking in het navigeren wel te tolereren valt.'