De milieu-impact van medisch afval en hygiëneproducten als luiers is enorm.
Het is zinvol om af en toe in de eigen archieven te duiken. In 2015 bracht Eos een onderzoeksdossier over de milieu-impact van luiers, met een uitgebreid artikel in het magazine en een pak extra's op onze website. De uitkomst was ontnuchterend. Jaarlijks belanden miljoenen al dan niet goed gevulde wegwerpluiers in de vuilnisbak, pogingen om ze gescheiden op te halen en te recyclen falen, zodat verbranding de enige oplossing is. Ons luierdossier deed toen wat stof opwaaien en zette het thema op de politieke agenda. De afvalberg die luiers veroorzaken is dan ook niet min. Naar schatting zijn ze goed voor vijf tot acht procent van het restafval in Vlaanderen en Nederland.
Is er in tien jaar tijd veel veranderd? Op het terrein niet bijzonder veel, maar de ambities van de overheid blijven hoog. OVAM, de dienst die in Vlaanderen verantwoordelijk is voor het afvalbeleid, ziet tegen 2030 een recycling van tachtig procent van de luiers mogelijk mits de efficiëntie, zowel technisch als logistiek, genoeg stijgt. En de Nederlandse regering wil tegen 2023 een kwart gerecycled zien. Dat is twee maal weinig realistisch, zo kan je zelf vaststellen in Eos nr. 11 (oktober 2026). Er zijn veelbelovende, duurzame initiatieven, maar finaal botst de recycling van luiers op een harde economische wet. Ruim voorhanden goedkope fossiele plastics houden een echte omslag tegen.
Luiers zijn een typisch product van de wegwerpmaatschappij zoals die zich na de Tweede Wereldoorlog in het Westen ontwikkelde. De eerste wegwerpluiers kwamen begin de jaren 1960 op de markt en verdrongen snel de katoenen wasbare exemplaren die met veiligheidsspelden rond de babybillen aangespannen werden. Ook de medische sector zag de voordelen van kunststof en raakte in de greep van een wegwerpcultuur, al gebeurde dat gaandeweg. De toename of opkomst van infectieziekten zoals hepatitis en aids dreef de ziekenhuizen in de jaren 1980 richting single use plastics. Daarvoor was hergebruik de norm. Toen de covid-pandemie er aankwam, nu ruim zes jaar geleden, kreeg de reeds ingesleten gewoonte om materiaal uit nieuwe verpakkingen te halen nog een extra duw in de rug.
Hygiëne en steriliteit zijn cruciaal, andere regels zijn hieraan ondergeschikt
Els Du Bois, UAntwerpen
De medische sector is kritisch en hardleers. 'Hygiëne en steriliteit zijn cruciaal, andere regels zijn hieraan ondergeschikt', zegt Els Du Bois van de Universiteit Antwerpen in het magazine. Al toont de wetgever zich soms ook mild. Weekmakers zijn wegens hun nefaste invloed op hormonen door Europa verboden, maar voor medische producten zoals infusen, bloedzakjes of slangetjes zijn ze vooralsnog toegelaten. De industrie wacht af. Zolang ophaling en recycling - of reiniging, sterilisatie en herverpakking - duurder zijn dan wegwerpproducten en ze aan strengere regels moeten voldoen, zijn leveranciers weinig toeschietelijk.
Een circulair model is in de medische sector nog veraf, maar ook eenvoudige ingrepen kunnen duurzaamheidswinst opleveren. Bijvoorbeeld door in het operatiekwartier de zak voor medisch afval een andere kleur te geven, zodat er geen verwarring met de aanwezige blauwe PMD-zak mogelijk is. Dat is pas nu een verplichting...
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.