Hypnose in het negentiende-eeuwse België

Organisatie

Universiteit Antwerpen - Studium Generale

Locatie

Universiteit Antwerpen - Stadscampus
Rodestraat 14 (R.002)
2000 Antwerpen

Meer info

www.uantwerpen.be/nl/evenementen/studium-generale

Elk najaar organiseert de Universiteit Antwerpen op acht maandagavonden een reeks gratis lezingen om mensen samen te brengen rond actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Elke avond begint om 19.30 uur met een lezing van een uur, gevolgd door een vragenronde en een gemodereerd debat tussen gastspreker en publiek. Dit jaar draaien de lezingen rond het thema 'Bewustzijn'. Iedereen is van harte welkom om te komen luisteren en van gedachten te wisselen.

Deze editie

De publieke reputatie van hypnose is ambigu. Enerzijds is er een toegenomen wetenschappelijke en klinische interesse, bijvoorbeeld om hypnose in te zetten als een vorm van anesthesie bij operaties. Anderzijds blijven shows van publiekshypnotiseurs populair en zitten zij de wetenschappelijke reputatie van hypnose in de weg. Enkele jaren geleden nog werd in Henegouwen een geplande voorstelling van de Canadese hypnotiseur Messmer verboden door de procureur des Konings, met verwijzing naar een wet uit 1892. Die wet - een unicum in Europa - verbiedt niet alleen publieke opvoeringen van hypnose, ze geeft artsen ook het monopolie op het uitoefenen van hypnose bij minderjarigen en ‘geesteszieken’. Vorig jaar nog riep de Belgische Hoge Gezondheidsraad op tot een aanpassing van de wet, maar vooralsnog is zij ongewijzigd.

Waar kwam deze wet vandaan en waarop trachtte zij een antwoord te bieden? Het van oorsprong 18ᵈᵉ-eeuwse dierlijk magnetisme of mesmerisme, dat zich vanaf de tweede helft van de 19ᵈᵉ eeuw steeds vaker in een nieuwe vorm als ‘hypnose’ presenteerde, was een praktijk die zich in het tussengebied tussen wetenschappelijk experiment en publiek spektakel bevond, een praktijk ook die navigeerde tussen irreguliere geneeswijzen en erkende medische therapieën. Zij lag ook aan de oorsprong van de eerste vormen van psychotherapie. Tijdens deze lezing gaat Prof. dr. Kaat Wils (KU Leuven) in op de complexe geschiedenis van het therapeutisch gebruik van magnetisme en hypnose in het België van de 19ᵈᵉ eeuw. Grensconflicten tussen orthodoxe geneeskunde en ‘charlatanisme’ en tussen het religieuze en het medische domein zullen daarbij aan bod komen. Maar ook binnen de medische wereld bestond er geen consensus over de aard en de therapeutische mogelijkheden van hypnose. Vragen over de rol van de verbeelding, de wil en het onbewuste stonden centraal in de zoektocht naar een verklaring voor de soms wonderbaarlijk ogende resultaten van een therapeutische behandeling onder hypnose.