Middeleeuwse beer met loodvergiftiging vroegste bewijs metaalvervuiling

Kaakbeen van een middeleeuwse beer. De tanden dragen het vroegste bewijs van door de mens veroorzaakte metaalvervuiling bij wilde dieren. (Foto: Marius Robu, “Emil Racoviţă” Institute of Speleology)

Delen:

De regio van de Balkan en de Karpaten omvat de oudst bekende locaties voor mijnbouw en metallurgie in Europa. ‘We weten dat er al vanaf 600 v.Chr. aanzienlijke metaalvervuiling plaatsvond op de Balkan, maar de impact van die vervuiling op wilde dieren was nog nooit getest’, zegt Sébastien Olive. Hij is onderzoeker van het Instituut voor Natuurwetenschappen en werkte mee aan de studie.

Een van de gewonnen metalen was lood, voor de verwerking in onder meer potten, munten, gewichten, pijpleidingen en kogels. Het winnen van een zwaar metaal als lood verontreinigt het milieu: het komt in water terecht, in de lucht, en planten kunnen lood ophopen in de delen die als voedsel dienen voor dier en mens.

Lood in tandbeen

In een studie, gepubliceerd in het vaktijdschrift Environmental Pollution, tonen de onderzoekers aan dat een beer die duizend jaar geleden in zuidwest-Roemenië leefde, op het moment van zijn dood een loodvergiftiging had. Het kaakbeen dat in 2011 in een grot in Cracul de la Cioaca Goală is gevonden, werd gedateerd met de koolstof-14-methode.

Met een lasertechniek (Laser Ablation Microanalysis) konden de wetenschappers de chemische samenstelling van het tandbeen heel precies analyseren. Daarin tekende zich een patroon af: de beer nam tijdens de winterrust minder lood op, tijdens de actieve seizoenen meer. En tijdens zijn laatste zomer een erg hoge dosis.

Het aantal looddeeltjes (in parts per million) in de tand.

Of de beer werkelijk is gestorven aan een loodvergiftiging is niet zeker. Hij viel in elk geval in een natuurlijke put, waar hij niet meer is uitgeraakt. Sébastien Olive: ‘De vergiftiging kan de oorzaak zijn geweest dat de beer in de put viel. De loodpiekwaarde van zijn laatste actieve zomer was maar liefst 15,2 ppm (= parts per million). De loodvervuiling heeft de gezondheid en het brein van de beer wel zeker negatief beïnvloed.’ Ter vergelijking: bij een mens treden vanaf 5 ppm negatieve effecten op in de hersenen.

Geen alleenstaand geval?

‘Dit is het vroegste geval dat we tot nu toe kennen van een wild dier met een zware metaalvergiftiging door menselijk toedoen’, zegt Olive. ‘Mogelijk speelde metaalvervuiling wilde dieren op grotere schaal parten in middeleeuws Europa, naast jacht en habitatverlies.’

De resten van de beer die de onderzoekers op de bodem van de grot vonden. (Foto: Marius Robu, “Emil Racoviţă” Institute of Speleology)

De grot van twintig meter diep, waarin de beer viel. Het gat bovenaan is de enige in- en uitgang. (Foto: Marius Robu, “Emil Racoviţă” Institute of Speleology)

Delen:

Dit is een artikel van:

KBIN

Metaalertsen uit de zee vatten aan land spontaan vuur als ze uiteenvallen. De oorzaak ligt bij reactieve nanokristallen. Is dat fenomeen een gevaar voor de diepzeemijnbouw?

Superintelligente AI-agenten die uit hun eigen omgeving ontsnappen en in het geheim communiceren, vertonen geen menselijk gedrag. Het gaat om ernstige ontwerpfouten. Dat kan en moet beter, schrijft wiskundige Ann Dooms.

BlogNatuurwetenschappen

Van ἄτομον tot quark 

Elementaire deeltjes zijn de allerkleinste bouwstenen van de natuur. Hoe ze precies de materie om ons heen opbouwen, is al meer dan vijftig jaar een open vraag.

De oorsprong van België – en van Noordwest-Europa – is een mysterieus continentje dat ‘Avalonië’ heet. Het begint een half miljard jaar geleden vanaf de zuidpool aan een onwaarschijnlijke odyssee.

Francis Halzen ontvangt de Nobelprijs voor Fysica 2026 voor zijn voortrekkersrol in het onderzoek naar hoog-energetische neutrino's met ijs. De fysicus werkt aan de University of Wisconsin, maar groeide op in België. Hij is de tweede Belg die de Nobelprijs voor Natuurkunde wint, na François Englert in 2013.

BlogNatuurwetenschappen

Er lag een krokodil in de kast

125 jaar geleden kocht de KU Leuven een collectie fossielen die ze nooit meer heeft bekeken. Voor het eerst is een groep studenten op zoek gegaan naar krokodilachtige botten. Zij vonden aanwijzingen voor Diplocynodon, de oudste alligatorachtige.

Zoogdieren ontstonden tegelijk met de dino’s, maar ze hebben altijd in hun schaduw geleefd. Tot een asteroïde 66 miljoen jaar geleden de grote veelvraten massaal deed uitsterven. Wetenschapscommunicator Reinout Verbeke trekt in deze aflevering naar plaatsen in ons land waar we cruciale sporen van hun veroveringstocht kunnen vinden.

In China is barnsteen gevonden van maar liefst 385 miljoen jaar oud. Het stamt uit een tijd waarin insecten nog niet de grootste vijanden van planten waren.

Toen de Chicxulub-asteroïde 66 miljoen jaar geleden insloeg, was dat misschien nog maar het begin van de ramp. Nieuw onderzoek suggereert dat een wereldwijde stofdeken de hitte van de inslag vasthield en terugkaatste naar de aarde. Het gevolg? Wereldwijde natuurbranden die het einde van de dinosauriërs mogelijk al binnen enkele uren bezegelden.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven