Nederlandse ‘pionier van het standaardmodel’ overleden

Nederlandse ‘pionier van het standaardmodel’ overleden

Delen:

Veltman timmerde tijdens de jaren 60 en 70 mee aan het standaardmodel van de deeltjesfysica, de theorie die alle (gewone) materiedeeltjes en de natuurkrachten die erop inwerken samenbrengt. In dat model worden drie van de vier fundamentele krachten beschreven – de vierde, de zwaartekracht, blijft tot op vandaag buiten bereik van de theoretici.

Begin jaren 70 slaagde Veltman er samen met zijn landgenoot en promovendus Gerard ’t Hooft in de elektromagnetische kracht (die het gedrag van elektronen maar ook van fotonen beschrijft) te verenigen met de zogenaamde zwakke kernkracht, die het radioactieve bètaverval in sommige atomen aanstuurt. Zo hielden beide Nederlanders de elektrozwakke theorie boven de doopvont, tot op vandaag een van de hoekstenen van het standaardmodel. Hun prestatie werd in 1999 gehonoreerd met de Nobelprijs Fysica.

Zoals zo veel deeltjesfysici werkte Veltman in de jaren 60 aan het CERN, waar de deeltjesfysica toen een stormachtige ontwikkeling kende. Halfweg dat decennium werd hij hoogleraar theoretische natuurkunde aan de universiteit van Utrecht. Begin jaren 80 verkaste hij naar de VS, meer bepaald naar de universiteit van Michigan. Hij bleef daar werken tot hij in 1996 op emeritaat ging.

De ontdekking van het Higgsdeeltje

Twaalf jaar geleden zocht Eos Veltman thuis op, in het vredige Bilthoven bij Utrecht – hij was na zijn pensionering weer naar Nederland teruggekeerd. De aanleiding toen, we schrijven november 2008, was de opstart van de Large Hadron Collider, nog altijd de krachtigste deeltjesversneller in de wereld. Het was een spannende gebeurtenis, want met de nieuwe versneller kregen deeltjesfysici eindelijk toegang tot nooit betreden energiegebieden waar nieuwe elementaire deeltjes op ontdekking lagen te wachten en waar het standaardmodel als nooit tevoren kon worden getest.

Vier jaar later, in 2012, werden de hoge verwachtingen ingelost met de ontdekking van het befaamde Higgsdeeltje. Ook Veltman was in zijn nopjes, want hoewel hij theoreticus was had hij een groot hart voor het experiment. En wat niet experimenteel was vastgesteld, dat bestond niet – en daar kon de eigenzinnige Nederlander bijgevolg weinig mee aanvangen. Over het belang van het experiment zegt hij in het interview: ‘In de deeltjesfysica heb ik geleerd dat je nieuwe dingen ontdekt door wiskundige vergelijkingen neer te schrijven, en door heel veel experimenten te doen. Deze vorm van wetenschap is erg solide. Je kan de resultaten in een boek zetten en de volgende kan ermee verder.’

Lees ook: ‘We zullen in het CERN geen hogere dimensie vinden’

Twaalf jaar geleden sprak Eos uitgebreid met Martinus Veltman. De aanleiding toen was de opstart van de Large Hadron Collider in het Europese deeltjeslab Cern in Genève, waar Veltman in de jaren 60 werkte.

Delen:

Metaalertsen uit de zee vatten aan land spontaan vuur als ze uiteenvallen. De oorzaak ligt bij reactieve nanokristallen. Is dat fenomeen een gevaar voor de diepzeemijnbouw?

Superintelligente AI-agenten die uit hun eigen omgeving ontsnappen en in het geheim communiceren, vertonen geen menselijk gedrag. Het gaat om ernstige ontwerpfouten. Dat kan en moet beter, schrijft wiskundige Ann Dooms.

BlogNatuurwetenschappen

Van ἄτομον tot quark 

Elementaire deeltjes zijn de allerkleinste bouwstenen van de natuur. Hoe ze precies de materie om ons heen opbouwen, is al meer dan vijftig jaar een open vraag.

De oorsprong van België – en van Noordwest-Europa – is een mysterieus continentje dat ‘Avalonië’ heet. Het begint een half miljard jaar geleden vanaf de zuidpool aan een onwaarschijnlijke odyssee.

Francis Halzen ontvangt de Nobelprijs voor Fysica 2026 voor zijn voortrekkersrol in het onderzoek naar hoog-energetische neutrino's met ijs. De fysicus werkt aan de University of Wisconsin, maar groeide op in België. Hij is de tweede Belg die de Nobelprijs voor Natuurkunde wint, na François Englert in 2013.

BlogNatuurwetenschappen

Er lag een krokodil in de kast

125 jaar geleden kocht de KU Leuven een collectie fossielen die ze nooit meer heeft bekeken. Voor het eerst is een groep studenten op zoek gegaan naar krokodilachtige botten. Zij vonden aanwijzingen voor Diplocynodon, de oudste alligatorachtige.

Zoogdieren ontstonden tegelijk met de dino’s, maar ze hebben altijd in hun schaduw geleefd. Tot een asteroïde 66 miljoen jaar geleden de grote veelvraten massaal deed uitsterven. Wetenschapscommunicator Reinout Verbeke trekt in deze aflevering naar plaatsen in ons land waar we cruciale sporen van hun veroveringstocht kunnen vinden.

In China is barnsteen gevonden van maar liefst 385 miljoen jaar oud. Het stamt uit een tijd waarin insecten nog niet de grootste vijanden van planten waren.

Toen de Chicxulub-asteroïde 66 miljoen jaar geleden insloeg, was dat misschien nog maar het begin van de ramp. Nieuw onderzoek suggereert dat een wereldwijde stofdeken de hitte van de inslag vasthield en terugkaatste naar de aarde. Het gevolg? Wereldwijde natuurbranden die het einde van de dinosauriërs mogelijk al binnen enkele uren bezegelden.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven