Nieuwe virussen hebben lak aan ideologie

Nieuwe virussen hebben lak aan ideologie

Delen:

Op de dierenmarkten in Zuidoost-Azië is het weer business as usual. Vijf jaar na de covidpandemie floreert de handel in levende wilde dieren als vanouds, onthulde een reportage in het vakblad Nature. Een deel ervan is ondergronds gegaan, wat de controle nog moeilijker maakt. Dierenmarkten zijn natuurlijke laboratoria waar virussen zich naar hartenlust kunnen aanpassen en verspreiden via nieuwe gastheren. Niet iedere wetenschapper onderschrijft de these dat SARS-CoV-2 in 2019 op de markt van Wuhan van dier naar mens is overgegaan. Maar dat de handel in wilde dieren uitgelezen bronnen zijn van zoönosen, zoals deze infectieziekten heten, staat buiten discussie.

Het is wachten op de volgende pandemie. Een ernstige crisis als covid komt om de veertig tot vijftig jaar voor, zei viroloog Steven Van Gucht eerder in dit blad. Maar dat is geen zekerheid, evenmin als de werkelijke impact. Onderzoek naar het ontstaan en de verspreiding van zoönosen heeft al een aantal jaren te lijden onder politieke desinteresse, maar het aantreden van president Trump zet alles op zijn kop. Programma’s van het Agentschap voor Internationale Ontwikkeling USAID, die dit soort risico’s proberen te tackelen, worden samen met de hele organisatie opgedoekt. De terugtrekking van de VS uit de Wereldgezondheidsorganisatie heeft grote gevolgen voor het internationale gezondheidsonderzoek, waarvan dataverzameling en vroege detectie van nieuwe uitbraken in tropische gebieden cruciale onderdelen zijn.

Investeren in onderzoek en ontwikkeling rendeert meer dan een ideologische agendasetting

Wetenschap staat ook in de VS zelf onder druk. De krachtmeting van de regering Trump met Harvard en andere topinstituten krijgt veel aandacht, maar tegelijkertijd worden in heel het land subsidies ingetrokken voor preventie en beheersing van malaria, tbc of aids, maar ook voor fundamenteel biomedisch onderzoek naar kanker of alzheimer. In de VS bepalen politici voortaan welk onderzoek prioritair is. De verknechting van wetenschap culmineerde eind mei in het opleggen van de zogenaamde gouden standaard van transparantie en publieke verantwoording. In de praktijk moeten deze an sich nobele doelen het door de federale overheid gesubsidieerde onderzoek conformeren aan de ideologische opvattingen van de president en zijn aanhang.

Grote academische vrijheid en intellectuele onafhankelijkheid zijn kostbare idealen die in landen waar ondemocratische partijen aan de macht deelnemen achteruitgaan. In de VS gaat het niet alleen over de vrijheid van onderzoek en onderwijs en de institutionele onafhankelijkheid van universiteiten, maar ook over de vrijheid om zich academisch en cultureel te profileren – zeg maar standpunten innemen over Gaza over raciale en genderkwesties.

Academische vrijheid leverde het Westen een grote technologische voorsprong op. Investeren in onderzoek en ontwikkeling, in fundamentele wetenschap, maar ook in kennisdomeinen die concrete oplossingen aanreiken, zoals biomedische wetenschap, biotechnologie of hernieuwbare energie, rendeert meer dan een ideologische agendasetting. De VS, die kunnen bogen op een lange traditie in het aantrekken van toptalent van over heel de wereld, gooien dit alles nu te grabbel. Jammer, want nieuwe virussen, bijvoorbeeld, kennen geen grenzen en hebben lak aan ideologie.

Delen:

Historisch letterkundige Laurent Breeus-Loos (UAntwerpen / FWO) is de winnaar van de elfde Vlaamse PhD Cup. In de finale op woensdag 21 oktober in de Handelsbeurs in Gent overtuigde hij de jury met de pitch 'Waarom ridders zonder schaamte huilden'. Ook het publiek koos hem als favoriet.

Dit zijn de wetenschappers of teams die er in 2026 het beste in slaagden om hun onderzoek naar het brede publiek te brengen. Op 16 november november worden de laureaten in Brussel gehuldigd. Onderaan deze pagina kun je stemmen voor de Eos Publieksfavoriet.

Dit zijn de wetenschappers of teams die er in 2026 het beste in slaagden om hun onderzoek naar het brede publiek te brengen. Op 16 november november worden de laureaten in Brussel gehuldigd. Onderaan deze pagina kun je stemmen voor de Eos Publieksfavoriet.

Op 21 oktober nemen acht jonge wetenschappers het tegen elkaar op in de finale van de Vlaamse PhD Cup 2026. In aanloop naar die finale vatten ze hun jarenlange doctoraatsonderzoek samen in een kort filmpje. Bekijk de video's, breng je stem uit voor de publieksprijs en maak kans op een PhD Cup-boekenpakket.

Dit is een artikel van: SciMingo

De finaletickets van de PhD Cup zijn uitgedeeld. Op woensdagavond 30 september kregen de zestien kandidaten tijdens de halve finale bij SciMingo drie minuten om de jury te overtuigen. Acht van hen mogen zich nu opmaken voor de finale van de elfde editie op woensdag 21 oktober in de Handelsbeurs in Gent.

Ging een experiment uit jouw onderzoek ooit spectaculair mis? Of liep je veldwerk een tikkeltje anders dan gepland? SciMingo gaat met Jacotte Brokken voor het tweede seizoen van de podcast 'Missen is wenselijk' opnieuw op zoek naar onderzoekers die hun faalverhalen willen delen.

Een interdisciplinair onderzoeksteam trekt aan de alarmbel omdat de academische wereld “voorspelbaar” en “voorzichtig” onderzoek lijkt te bevoordelen in plaats van gedurfde ideeën. Dit vormt niet enkel een probleem voor de toekomst van de wetenschap, maar treft vooral de nieuwe generatie vorsers/academisch talent.

Waarnemen, tellen, meten en classificeren: een greep uit de taken die burgers uitvoeren om de wetenschap vooruit te helpen. Kan AI dit allemaal overnemen? Nee, stelt astronoom Stijn Calders: mensen doen veel meer dan alleen data produceren.

Infectioloog Isabel Brosius (Instituut voor Tropische Geneeskunde) onderzoekt hoe nieuwe infectieziekten zich verspreiden tijdens een uitbraak. Toen in 2023 een nieuwe mpox-variant opdook in Oost-Congo, trok ze samen met Congolese onderzoekers meteen naar het getroffen gebied om een diagnose-, behandel- en onderzoekscentrum op te zetten. Haar onderzoek werd vanavond bekroond met de Eos Pipet.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven