Waar is God in het digitale tijdperk?

Brokkelt het geloof in het Westen verder af? In mijn stad zie ik op zondag nog steeds piekfijn uitgedoste families op weg naar de religieuze dienst, en hoor ik enthousiast gezang uit de onopvallende gevels die een – meestal van oorsprong Afrikaanse – kerkgemeenschap huisvesten. Tijdens het Offerfeest gaan mannen voor dag en dauw in traditionele kledij de deur uit, en op de dag van het Suikerfeest krijg ik steevast koekjes van mijn buurvrouw. Het geloof in Vlaanderen en Nederland is misschien niet meer het aloude katholieke of protestantse geloof met volle kerken en een bloeiend christelijk verenigingsleven, maar het bestaat zeker en vast nog wel. Het heeft alleen vele vormen aangenomen. Zeker bij gelovige jongeren. Ja, die zijn er nog steeds. Velen worden opgevoed volgens het geloof van hun ouders; anderen raken op latere leeftijd geïntrigeerd en bekeerd. Niet dat ze massaal weer de dorpskerken in stromen. Ze beleven het geloof vaak op een erg persoonlijke, actieve en bewuste manier.

Sommigen vinden God via zogenaamde godfluencers - jonge mensen die hun persoonlijke invulling van het geloof delen via sociale media en soms tienduizenden volgers hebben. Niet alleen deze influencers maken gebruik van digitale middelen; ook geloofsgemeenschappen doen dat. Bijvoorbeeld met ‘godbots’: chatbots die in naam van God in gesprek gaan met gelovigen. Zij zijn bijvoorbeeld getraind op de Bijbel of de Koran, en geven antwoord op religieuze vragen. Bij Father Justin AI kon je tot voor kort zelfs te biecht gaan. Godsdienst is opnieuw een volwaardige vorm van zingeving, naast spiritualiteit of sport, zei godsdienstsocioloog Wim Vandewiele daarover op de VRT. “Het lijkt weer oké om gelovig te zijn.” Volgens hem vindt Gen Z in deze onzekere tijden houvast bij mensen die hun persoonlijke geloofservaringen delen. Ze vinden hun eigen community in een religieuze groepering. Maar de digitalisering van religie brengt ook risico’s met zich mee. Chatbots zijn vaak ontwikkeld vanuit een commerciële gedachte. Willen ze tijdens een gesprek over het geloof niet zoveel mogelijk persoonlijke gegevens ontfutselen? Willen ze je overtuigen om geld te doneren? Of zoals een hindoeïstische chatbot vertellen dat geweld soms een ‘goddelijke plicht’ is. Ook bij godfluencers weet je nooit of ze geen andere motieven hebben dan louter hun geloofsovertuiging delen. Is er sprake van een religieus revival? Voorlopig niet, zo blijkt uit onderzoek. Maar de beleving van het geloof is wel veranderd. Die is diverser, digitaler en persoonlijker geworden, zeker bij jongeren. De zoektocht naar zingeving is van alle tijden; waar en hoe we die zingeving vinden, hangt samen met de tijdsgeest. In deze editie duiken we in het onderwerp religie. Want dat thema raakt aan psychologie. Waarom geloven mensen? Wat zoeken ze in religie? En wat kan het geloof betekenen als je psychische problemen hebt? Je leest het in het nieuwe nummer van Psyche&Brein.