'Ik, jij, hij of zij, iedereen heeft iemand nodig', zingt Clouseau. We kunnen het ook aanvullen met … iedereen wil gelukkig zijn. Toch ga je soms op de rem staan van je eigen geluk door positieve gevoelens te dempen. Waarom zou je dat doen? Waarom is dat helemaal niet zo onschuldig? En wat kan je doen om je eigen geluk niet langer in de weg te staan?
'Ik had vroeger altijd heel veel stress op mijn verjaardag. Ik wilde iets leuk doen en dan had ik stress dat de dag bijna om was … Het feest duurde tot zes uur ’s avonds en ik vond het heel de tijd jammer dat de tijd vooruitging', zegt Viktor Verhulst in een podcast. Zo dempt de kleine Viktor zijn blije gevoel en geniet hij niet ten volle van zijn eigen verjaardagsfeestje. Ook de woorden van het VRT-gezicht Xavier Taveirne 'Ik wil niet te hoog vliegen (…)' zijn een mooi voorbeeld van het dempen van positieve gevoelens.
Xavier en de kleine Viktor zijn niet de enigen. Het dempen van positieve gevoelens, of dampening in het Engels, komt voor bij alle leeftijden én is van alle tijden. Zo duikt het geregeld op in één of ander nummer. De Vlaamse zangeres Pommelien Thijs bijvoorbeeld zingt 'En wat als ik van mij niet gelukkig mag zijn?', maar ook 40 jaar geleden al scoorde de Britse zangeres Jane Birkin een hit met 'Fuir le bonheur de peur qu’il ne se sauve' of 'Weglopen van geluk uit angst het te verliezen'. Zelfs Maya de Bij zingt in één van haar liedjes 'Maar straks als de zon weer opkomt, is het feest voorbij.'
'Ik wil niet te hoog vliegen, want ik wil niet te diep vallen'
Vreemd toch dat we op de rem van ons eigen geluk gaan staan. Als je met de auto rijdt, dan druk je toch ook niet constant het rempedaal in. Waarom remmen we ons eigen geluk dan af? Dat doen we vooral uit zelfbescherming: we willen het contrast vermijden met gevoel dat ontstaat als het blije moment voorbij is. De kleine Viktor staat op de rem om het contrast te vermijden met het gevoel van eenzaamheid en teleurstelling als zijn feestje voorbij is. Xavier staat op de rem, want hij ziet het gevaar dat wie hoog vliegt, diep kan vallen.
Als je deze rem op positieve gevoelens bij jezelf herkent, hoef je je niet meteen zorgen te maken. Soms is het zinvol om even op de rem te gaan staan. Op de vooravond van een examen bijvoorbeeld helpt het om plezier even opzij te zetten om je leerstof te blokken. Ook als je af en toe een positief gevoel dempt, is er niets aan de hand. Maar de kaarten liggen anders als je permanent de rem indrukt. Ik legde data van meer dan 1000 mensen samen en het is overduidelijk: telkens je op de rem gaat staan als je iets positiefs ervaart, verhoog je de kans dat je op langere termijn de wereld door een donkere bril gaat zien of zelfs depressieve gevoelens krijgt.
Waarom heeft je mentaal welzijn baat bij positieve gevoelens en is het dempen ervan geen goed idee? Positieve gevoelens maken het leven aangenaam en zorgen ervoor dat je gewapend bent tegen stress. Je bent blij als je partner een lekkere spaghetti op tafel tovert of je bent enthousiast als je favoriete voetbalploeg aan de winnende hand is in de bekerfinale … Met die positieve gevoelens laden we onze batterijen op. Maar als we positieve gevoelens niet toelaten, dan lopen onze batterijen leeg en worden we kwetsbaar voor angst en depressie.
Positieve gevoelens wil je niet missen
De oplossing lijkt eenvoudig: Stop er gewoon mee, haal de rem eraf en geniet! Maar zo makkelijk is het niet. Iemand die bang is om met de auto te rijden stuur je ook niet de snelweg op met het advies 'Je moet niet bang zijn, doe het gewoon'. Een stapsgewijze aanpak heeft meer kans op succes. Een klinische behandeling voor dampening bestaat nog niet, maar onderzoek naar een behandeling draait op volle toeren.
Toch kan je op dit moment zelf al aan de slag nu je weet wat dampening is en nu je je bewust bent van de gevolgen op langere termijn. Stap één is opmerken dat die stiekeme gedachte weer is binnengeslopen en met je positieve gevoel aan de haal is. Dat vergt oefening. Dat dampening-gedachten meesters zijn in vermomming maakt het extra lastig. Viktor dacht iets als 'Ik wil niet dat dit feestje stopt' en voor Xavier klonk het als 'Ik blijf beter met beide voeten op de grond'. Dat zijn nog maar twee voorbeelden van alle soorten dempende gedachten die ik blootlegde in mijn onderzoek.
Eens je het opmerken van dempende gedachten onder de knie hebt, kan je gaan uitzoeken waarom je een goed gevoel onder de mat schuift. Wat maakt het zo moeilijk om dat blije, trotse of enthousiaste gevoel toe te laten? Probeer je teleurstelling, eenzaamheid of een oordeel van anderen te vermijden? Als je dat weet, is het makkelijker om in te zien dat wat je vermijdt minder erg is dan al die positieve gevoelens te missen.
De laatste stap is jezelf geleidelijk blootstellen aan positiviteit. Telkens je een dempende gedachte opmerkt, breng je je aandacht terug naar het hier-en-nu: focus op wat je ziet, hoort, ruikt … en het positieve gevoel dat daarmee samenhangt. Je kan ook een stap verder gaan en positieve gevoelens zelf gaan opzoeken. Je kan bijvoorbeeld foto’s maken van positieve momenten om later leuke herinneringen op te halen. Je kan zelfs al met enthousiasme vooruitblikken naar volgende leuke activiteiten op de planning. Soms gaat dat vlot, maar soms loopt het moeilijker omdat dempende gedachten hardnekkig kunnen zijn. In dat geval is het een goed idee om een professional onder de arm te nemen.
Liesbeth Bogaert dingt mee naar de Vlaamse PhD Cup 2025. Ontdek meer over dit onderzoek op www.phdcup.be.
