Het enigma Ensor

Het enigma Ensor

Delen:

Vijf jaar geleden stond ik oog in oog met De intrede van Christus in Brussel in 1889. Het gebeurde bij toeval, want wist ik bij mijn bezoek aan het Getty Museum in Los Angeles veel dat het sleutelwerk van een van onze belangrijkste kunstenaars zich daar bevond. Het monumentale doek nam toen in een aparte zaal een hele muur in beslag. Geflankeerd door een suppoost, want het was een van de weinige werken in het Getty met een absoluut verbod op fotografie. Men had voor James Ensor (1860-1949) een heiligdom gecreëerd, dat ik die namiddag verschillende keren in- en uitliep. Eerst licht verbouwereerd, daarna steeds nieuwsgieriger naar nieuwe details.

De intrede komt wellicht nooit meer naar België, het wordt zelfs binnen de VS niet meer uitgeleend. Daarvoor is het werk, dat een bewogen geschiedenis kent, te fragiel. Over de totstandkoming en de betekenis van De intrede is veel geschreven en gespeculeerd. Het hing tijdens het leven van Ensor gewoon in zijn salon in Oostende, en was dus lange tijd enkel door ingewijden te bezichtigen. Bezoeken luisterde hij op met het spelen van zelfgecomponeerde muziek.

Een club voor slechtzienden

James Ensor schilderde De intrede in 1888 – nog als twintiger dus – en zowel in de thematiek als in de manier van schilderen kondigt het doek het expressionisme van de twintigste eeuw aan. Over dit meesterwerk, maar ook over de schepper ervan, doen nog altijd mythische verhalen de ronde. Dat danken we voor een stuk aan Ensor zelf, die er plezier in vond om zowel over zijn persoon als zijn kunst een rookgordijn op te trekken. ‘Bij Ensor weet je nooit zeker wat hij precies bedoelt, of hij iets meent of niet’, zegt kunstwetenschapper Herwig Todts.

In de nieuwe speciale uitgave, waarvoor de Eos-redactie samenwerkte met het Vlaams-Nederlandse cultuurtijdschrift de lage landen, worden meerdere van die legendes en misverstanden ontkracht. Een kleine correctie wil ik hier al prijsgeven. Van zijn zeventiende tot zijn twintigste volgde Ensor teken- en schilderkunst aan de Brusselse Academie voor Schone Kunsten. Hij zou er amper iets opgestoken hebben en omschreef het lerarenkorps later spottend als een club voor slechtzienden. Maar dat klopt niet helemaal. Zijn schoolresultaten waren zo slecht nog niet, en hij bleef later goede relaties onderhouden met de ruimdenkende academiedirecteur.

Leer je in de nieuwe special dan de echte James Ensor kennen? Jazeker, als een altijd en overal ongrijpbaar kunstenaar, een enigma. Tot in LA toe.

De Ensor-special ligt vanaf nu in de winkel en kun je bestellen op tijdschriftenwinkel.be

Delen:

Een Bruggeling die in het Frans schrijft. Een Italiaanse gevangene die de Vlamingen uitscheldt. Een Engelse prinses die boeken leest in meerdere talen. Het klinkt niet meteen als het beeld dat we van de middeleeuwen hebben. Toch waren steden als Brugge, Gent en Ieper bruisende meertalige ontmoetingsplaatsen in de late middeleeuwen.

De menselijke stamboom was miljoenen jaren geleden chaotisch en verstrengeld, onder andere door veranderingen in het klimaat.

Op De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn is meer aanwezig dan je met het blote oog kunt zien.

Nieuw onderzoek onthult het profiel (en de smaak) van kunstmecenassen uit de tijd van de Vlaamse Meesters.

Het weer is wispelturig. Toch probeert de mens al eeuwenlang te achterhalen wat morgen brengt. In de achttiende eeuw probeerden weerdeskundigen de code van het weer te kraken aan de hand van de maan. Ze vonden uiteindelijk niet wat ze zochten, maar hun pogingen leren ons waardevolle lessen in hoe we kunnen omgaan met de beperkingen van de wetenschap.

Dit is een artikel van: Vlaamse PhD Cup

Met de verfilming van Margaret Atwoods The Testaments keert het universum van The Handmaid’s Tale dit jaar terug. De wereld van de rood geklede dienstmaagden in Gilead fascineert omdat ze iets fundamenteels toont over religie. Geloven doe je niet alleen met woorden en gedachten. Je voert geloof ook op.

Dit is een artikel van: Vlaamse PhD Cup

Hedendaagse films tonen ridders vaak als stoere krijgers die geen traan laten. De middeleeuwse literatuur vertelt een ander verhaal. Mijn onderzoek laat zien dat middeleeuwse helden veel ‘gevoeliger’ waren dan het moderne cliché doet vermoeden.

Dit is een artikel van: Vlaamse PhD Cup

Keramiek van ruim drieduizend jaar oud draagt specifieke afbeeldingen die het aardewerk authenticiteit verleenden. Het zou om een van de vroegste bekende vormen van marketing gaan.

Dat de Homo sapiens zich met neanderthalers en denisovamensen heeft voortgeplant, was al bekend. Nu blijkt dat er daarnaast nóg twee oudere, onbekende mensachtigen hun voetafdruk in ons DNA hebben nagelaten.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven