De monsterlijke mythe van het heelbare lichaam

De monsterlijke mythe van het heelbare lichaam

Delen:

We zijn geobsedeerd door ons eigen verval. Vanaf het moment dat onze cellen stoppen met groeien, zoeken we naar de ‘resetknop’. In de biologie noemen we dat regeneratie: het vermogen van een organisme om verloren of beschadigde lichaamsdelen volledig te herstellen. Denk aan de axolotl die een hele poot teruggroeit, of de platworm die na een ontmoeting met een scalpel transformeert in twee identieke wormpjes. Maar wanneer Hollywood zich met cellulaire herprogrammering bemoeit, gaat het zelden over een schattige salamander (de Godzilla-franchise uitgezonderd). De cinema herinnert ons er pijnlijk aan dat knoeien met de blauwdruk van het leven biologische horror oplevert.

In David Cronenbergs horrorklassieker The Fly (1986) zien we technisch gezien het exacte tegenovergestelde van regeneratie. Wanneer wetenschapper Seth Brundle teleporteert, raakt zijn DNA op atomair niveau verstrengeld met dat van een gewone huisvlieg. Wat volgt is geen herstel, maar een onomkeerbare, destructieve degeneratie. Vanuit biologisch oogpunt is Brundles transformatie een fascinerende metastase. In ons lichaam hebben we strikte controlemechanismen, zoals tumorsuppressorgenen, die cellen met beschadigd of vreemd DNA dwingen tot apoptose of geprogrammeerde celdood. Bij de tragische held Brundlefly falen deze systemen grandioos. Zijn cellen herkennen de vliegen-nucleotiden niet als vijandig, maar integreren ze. Omdat insecten- en zoogdiercellen fundamenteel verschillende homeostatische systemen hebben – denk aan ademhaling via tracheeën versus longen – ontstaat er een cellulair conflict. Het resultaat is een wildgroei van weefsels die het midden houden tussen mensenhuid en chitine, de bouwstof in het exoskelet van insecten.

In de recente body horror-hit The Substance (2024) probeert een ouder wordende actrice de biologische klok terug te draaien met een mysterieus product. Het resultaat: de celdeling activeert de creatie van een jongere, ‘perfectere’ versie van zichzelf, die letterlijk uit haar eigen lichaam tevoorschijn komt. Het leverde de film een welverdiende Oscar voor beste grime op. Dit concept leunt op stamcelbiologie en epigenetische herprogrammering, zoals de beroemde Yamanaka-factoren die volwassen cellen kunnen terugbrengen naar een embryonale staat. In 2012 kreeg de Japanner Shinya Yamanaka samen met de Brit John Gurdon trouwens de Nobelprijs voor Geneeskunde voor de ontdekking dat volwassen lichaamscellen geherprogrammeerd kunnen worden tot pluripotente stamcellen die alle celtypen van het menselijk lichaam kunnen vormen.

In theorie bezit elke cel in ons lichaam de code om een heel nieuw organisme te bouwen, we noemen dit pluripotentie. Om een heel nieuw lichaam te genereren binnen een bestaand organisme moet er een parasitaire uitwisseling plaatsvinden. De film laat dit prachtig zien: de jongere versie ‘voedt’ zich met de biologische reserves van de oudere. Wanneer de homeostase, de delicate balans tussen de twee entiteiten, verbroken wordt, slaat de gecontroleerde regeneratie om in een chaotische, tumorachtige wildgroei. Het is een bittere biologische les: absolute verjonging eist de totale consumptie van het origineel.

Echte regeneratie in de natuur is een elegant herstel van harmonie. Maar de cinema toont ons de schaduwzijde. Of het nu gaat om de fusie met een vlieg of het klonen van de jeugd, zodra de mens de regie over zijn eigen transformatie overneemt, muteren onze dromen van onsterfelijkheid onvermijdelijk in een biologische nachtmerrie. Soms is heelhuids sterven zo slecht nog niet.

Delen:

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

Een stukje chocolade bij de koffie, pralines als cadeau of troost zoeken in een chocoladereep: chocolade is voor velen meer dan zomaar iets lekkers. Maar waarom zijn we er zo dol op?

Na twee biertjes zijn we minder geneigd om iemand in nood te helpen.

‘Niet om de heftige problematiek heen draaien.’ Dat leerde klinisch psycholoog Iva Bicanic. Begin jaren negentig volgde Bicanic colleges bij Lamers-Winkelman, bijzonder hoogleraar Preventie en Hulpverlening inzake Kindermishandeling. ‘Ik wist direct: over de gevolgen van seksueel misbruik wil ik alles weten. Dit wordt mijn onderwerp.’

The Lost Highway, The Fly of The Lobster … voor liefhebbers van het genre zijn er bijzonder veel intrigerende, ongemakkelijke films te bekijken. Maar wat is de aantrekkingskracht van dat ongemak?

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven