De vrouw die niet kon stoppen met doomscrollen

De vrouw die niet kon stoppen met doomscrollen

Delen:

Veelgestelde vragen

Vroeg in de ochtend ontvang ik in mijn praktijk een vroege veertiger. Fanny heeft schouderlang, roodbruin haar en grote donkere ogen. Ze is klassiek, zij het sober en donker gekleed: donkergrijze trui, zwarte minirok en zwarte loafers. Ze werkt in de verzekeringssector. Haar klacht? “De laatste maanden heb ik pijn in mijn hele lichaam, maar vooral in mijn rug, en mijn arts denkt dat het psychisch is...”

Dat zou best kunnen, bedenk ik bij mezelf. Fanny’s hele gezicht ziet er gespannen uit. Ze heeft al allerlei onderzoeken achter de rug, en wendde zich tot een fysiotherapeut en een osteopaat. “Dat gaf me soms tijdelijk verlichting, maar de pijn komt altijd weer terug.” De vele onderzoeken leverden geen verklaring voor haar lage rugpijn, nek- en schouderpijn.

Als ik mijn patiënt vraag of ze soms ook ergens anders pijn voelt, noemt ze veel zogenaamde neuromusculaire symptomen: “Ik heb soms krampen in mijn benen of last van stijfheid.” En sinds een paar dagen trillen haar oogleden. Fanny vertelt me ook over een soort opvliegers, die samengaan met blozen en ademhalingsproblemen. Soms heeft ze het gevoel dat ze stikt. “Overdag bonkt mijn hart soms als gek. Ik beef, word duizelig en ben bang dat ik flauwval.” Ze heeft ook hoofdpijn en maaglast. “De afgelopen dagen ben ik minder gaan eten, omdat ik steeds meer last heb van brandend maagzuur.”

Anticiperende angst

Trillende oogleden, spierpijn, moeite met ademen, hartkloppingen, last van de spijsvertering: het zijn allemaal symptomen die wijzen op ernstige angsten. Fanny meent zelf dat haar problemen niet psychisch zijn, maar haar lichaam spreekt voor zichzelf.

Nadat ze haar klachten heeft opgesomd, zakt Fanny in haar stoel in elkaar. “Ik wilde het niet toegeven, maar het gaat niet goed met mij.” Ze beschrijft een gevoel van uitputting, hoewel ze genoeg slaapt en rust. “Ik kan mijn werk niet meer aan, ik heb stress. Eigenlijk is dat al begonnen tijdens de eerste lockdown in 2020, maar sinds enkele weken is het erger geworden.”

Vervolgens beschrijft ze de angsten die ze voelt. Ze houden verband met haar werk, haar kinderen, de angst voor corona, voor de opwarming van de aarde en de teloorgang van het milieu. Voor de oorlog in O­ekraïne. Fanny piekert voortdurend, ze twijfelt aan alles en wordt overmand door gevoelens van angst en onzekerheid, zonder dat ze echt goed weet waarom. “Ik ben bang voor de toekomst. Ik heb het gevoel dat ik het ergste kan verwachten. Alsof ik voorvoel dat het einde nabij is.”

Trillende oogleden, ademhalingsproblemen, hartkloppingen, maagpijn: het zijn allemaal symptomen van angst

Haar productiviteit op het werk lijdt hieronder. “Ik kan me niet meer concentreren. De angstige gedachten blijven terugkomen en zuigen me leeg. Er zitten beelden in mijn hoofd vastgekleefd. Als ik er toch een los krijg, komt er meteen een ander voor in de plaats. Het houdt niet op. Het is ondraaglijk.”

Deze ‘anticiperende angst’ maakt Fanny hypergevoelig. Ze springt op bij elk geluid en is steeds alert. Ze huilt vaak, in de auto, of stiekem op kantoor. De angsten houden haar uit haar slaap. “Als ik naar bed ga, worden mijn gedachten erger. Ik zie steeds weer beelden van de oorlog ... Om toch in slaap te kunnen vallen, tel ik het geld dat ik op mijn rekeningen heb staan. Het is een geruststelling. Als het misgaat, dan weet ik dat ik me zal kunnen redden.” Het is een bekende strategie, met de naam aritmomanie of teldwang. Je verlicht je angsten door dwangmatig te tellen.

Fanny wordt ’s nachts ook vaak wakker. Dan heeft ze het gevoel dat er gevaar dreigt. “Ik heb beklemmingen op mijn borst, mijn hart klopt razendsnel.” ’s Ochtends wordt ze wakker om half zes, en slaagt ze er niet meer in om in slaap te vallen.

Een verleden van depressies

Fanny ziet voortdurend beelden van tanks, beschietingen, gewonden en vluchtelingen. Ze praat vaak over de oorlog met collega’s, vrienden, familie en – vooral – met haar man. Ze heeft twee paniekaanvallen gehad. “Plots voelde ik heftige pijn aan mijn hart. Ik dacht dat ik zou sterven.” Ze meldt een gevoel van depersonalisatie en dissociatie. “Ik was mezelf niet meer. Het voelde alsof ik in een andere wereld was, alsof Russische tanks ons land binnenvielen.” De werkelijkheid en de beelden uit de media schuiven in elkaar.

Ik ben bang voor de toekomst, ik heb het gevoel dat het einde nabij is

Het is niet de eerste keer dat Fanny psychische problemen heeft. Eerder heeft ze twee ernstige depressies gehad. Een eerste keer als student, nadat haar relatie stukliep. En een tweede keer zeven jaar geleden, nadat haar man haar verliet. Hij had een ander, en dat wist Fanny wel, maar toch kwam de scheiding voor haar als een donderslag bij heldere hemel. Twee jaar lang nam ze antidepressiva en angstremmers. Fanny is zelf een kind van gescheiden ouders, en nu overkwam haar twee kinderen hetzelfde.

Fanny beschouwt zichzelf als een perfectionist en heeft moeite met onvoorziene omstandigheden. “Als kind plande ik altijd alles van tevoren.” Om controle te kunnen houden, bereidde ze zich voor op de ergste scenario’s.

Op het werk hetzelfde verhaal: Fanny is een perfectionist die alles controleert en meerdere keren checkt of alles perfect is. “Er is mij gezegd dat ik heel professioneel ben, maar soms een beetje té. Ik zet mezelf onder druk, zoals ik dat ook doe met mijn collega’s.”

Verslaafd aan het nieuws

Fanny vertelt me dat ze vaak naar het nieuws kijkt en heel wat sociale media en informatieplatforms gebruikt. Ze wil alles afweten van de oorlog in Oekraïne: de bomaanslagen, de doden, de politieke beslissingen – van het ontstaan ​van het conflict tot de gevolgen op de korte termijn. En ze ziet alles als bedreigingen voor de wereld.

“Vanaf de eerste minuten van de invasie werden we overladen met beelden. Er was een lawine van video’s ... Ik keek ernaar en hield het continu bij. Op mijn laptop had ik meerdere vensters open van sites die me tegelijkertijd informatie gaven.”

Om hieruit te geraken, moet Fanny haar media-consumptie verminderen

Zodra ze wakker wordt, controleert ze de sociale netwerken op nieuwe informatie. ’s Ochtends, op weg naar school met haar ­kinderen, luistert ze naar het nieuws op de radio. Twintig tot dertig keer per dag checkt ze haar telefoon of de nieuwssites op haar computer. Deze fascinatie ontaardt in een r­egelrechte dwang. ’s Avonds is het onmogelijk om naar bed te gaan zonder enkele minuten, of zelfs enkele uren, door de informatie en afbeeldingen te scrollen. “Ik zoek informatie die me kan geruststellen. Maar geen enkel bericht stelt me gerust. Integendeel.”

Fanny verslindt informatie, die ze niet kan verteren. De beelden wekken alleen angst op. Ze mist een globale visie op de gebeurtenissen: “Ik heb alleen stukjes informatie, fragmenten van een gebeurtenis. Ik geef toe, mijn nieuwsgierigheid is waarschijnlijk morbide.” Het werkt als een vicieuze cirkel: ze zoekt informatie om haar angsten te sussen, terwijl ze die juist voedt.

Al deze symptomen en gedragingen lijken op de mechanismen van verslaving en vooral van dwang, om te vechten tegen obsessieve angsten. “Ik kan niet stoppen. De oorlog in Oekraïne volgt na twee jaar van bijna ononderbroken slecht nieuws en nepnieuws over de pandemie en de opwarming van de aarde. Dat is allemaal doodeng.”

En ze voegt eraan toe: “Ik ben veel gevoeliger voor wat er in Oekraïne gebeurt dan voor andere oorlogen. Ik identificeer me met de Oekraïners.”

Een zwart gat van informatie

Toch ligt empathie met de Oekraïners niet aan de basis van Fanny’s problemen. Ze is vooral bang dat het conflict escaleert, dat het tot hier komt. Ze maakt zich zorgen over de economische gevolgen. Uiteindelijk is ze bang om zichzelf.

Als ik doorvraag, blijkt dat Fanny’s gewoonte om het nieuws obsessief te volgen, dateert van het begin van de coronapandemie. “Ik stond versteld van het dagelijkse aantal sterfgevallen. Ik ging op zoek naar informatie, soms op websites met dubieuze bronnen.” Ze ontwikkelt de gewoonte om te zoeken naar slecht nieuws uit de hele wereld.

Fanny verzinkt in een algeheel pessimisme. Haar gewoonte van doomscrolling – onophoudelijk scrollen door rampen op je scherm – veroorzaakt extreme angsten en een gevoel van hulpeloosheid. “Ik ben als de dood voor alles wat er gebeurt in de wereld en waar ik niets aan kan doen. Ik ben machteloos.”

Ik concludeer dat Fanny lijdt aan een angstsyndroom dat wordt gekenmerkt door angsten, zorgen, intense gevoelens van psychische nood en ernstige lichamelijke symptomen. Het is veroorzaakt door het overmatig raadplegen van angstaanjagende informatie. Deze stoornis, die het gevolg is van doomscrolling, wordt ‘headline stress disorder’ genoemd. Je neemt alleen gefragmenteerde informatie op, die onmiddellijk binnenkomt. Dat verhindert dat je je een coherent beeld vormt van de gebeurtenissen. Je raakt gevangen in een ‘zwart gat van informatie’ en je hebt te weinig achtergrond om het grotere plaatje te zien.

Emoties en stress beheren

Om hieruit te geraken, moet Fanny haar media-consumptie verminderen. We beperken de tijdstippen waarop ze het nieuws mag volgen. Fanny vermindert haar mediaconsumptie sterk en herwint geleidelijk de controle.

Daarnaast werken we aan stressmanagement. Fanny wordt niet alleen geconfronteerd met de oorlog in Oekraïne, een situatie die bij haar angst oproept, maar ook met haar onvermogen om ermee om te gaan, zodat ze de situatie niet onder controle heeft.

Om met stress om te gaan, bestaan er over het algemeen twee belangrijke copingstrategieën: een gericht op het probleem (de situatie oplossen of de eigen middelen vergroten om er beter mee om te gaan), en emotiegerichte coping (de emotionele spanning reguleren).

Omdat Fanny al te veel gefocust is op het probleem – de oorlog in Oekraïne, de opwarming van de aarde, covid-19 – zal ze zich concentreren op strategieën om haar emoties te reguleren. Ze zal ondersteuning zoeken bij vrienden en familie.

We ontwikkelen een integratieve psychotherapie, waarbij de controle over het gebruik van de media wordt gecombineerd met therapie gericht op acceptatie (ACT, of acceptance and commitment therapy). Fanny zal haar angsten leren herkennen en accepteren. We pakken ook haar gepieker aan, en het omgaan met onzekerheid. Dat zal haar in staat stellen om zich te bevrijden uit de vicieuze cirkel van angst.

Momenteel gaat het veel beter met Fanny. Ze is nog steeds angstig, maar vrij van lichamelijke klachten. Ze gebruikt de media op een doordachte manier, is gestopt met slaappillen en volgt nog steeds om de twee weken psychotherapie. Die is inmiddels bijna uitsluitend gericht op het begrip en de acceptatie van haar levensverhaal, gekoppeld aan een regelmatige beoefening van mindfulness-meditatie.

Delen:

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

Een stukje chocolade bij de koffie, pralines als cadeau of troost zoeken in een chocoladereep: chocolade is voor velen meer dan zomaar iets lekkers. Maar waarom zijn we er zo dol op?

Na twee biertjes zijn we minder geneigd om iemand in nood te helpen.

‘Niet om de heftige problematiek heen draaien.’ Dat leerde klinisch psycholoog Iva Bicanic. Begin jaren negentig volgde Bicanic colleges bij Lamers-Winkelman, bijzonder hoogleraar Preventie en Hulpverlening inzake Kindermishandeling. ‘Ik wist direct: over de gevolgen van seksueel misbruik wil ik alles weten. Dit wordt mijn onderwerp.’

The Lost Highway, The Fly of The Lobster … voor liefhebbers van het genre zijn er bijzonder veel intrigerende, ongemakkelijke films te bekijken. Maar wat is de aantrekkingskracht van dat ongemak?

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven