Hoe een hersenschudding jarenlang sporen nalaat bij voetballers

Bij contactsporten als rugby of voetbal en bij vechtsporten zijn sporters vatbaarder voor hoofdletsels. Onderzoekers wilden weten wat de langetermijngevolgen van herhaaldelijke hoofdtrauma’s zijn voor de bloed-hersenbarrière, en hoe dat verband houdt met de cognitieve functies van deze sporters. Die barrière beschermt onze hersenen tegen schadelijke stoffen. Voor deze studie onderzochten onderzoekers een groep met 47 atleten die gemiddeld 12 jaar gestopt waren met topsport, en een controlegroep.

Resultaten

Met een DCE-MRI keken onderzoekers naar de bloed-breinbarrière bij de gepensioneerde atleten. Een MRI-scan maakt de doorbloeding van weefsels zichtbaar. Op de beelden zagen onderzoekers dat er jaren na een herhaaldelijk hoofdletsel een lek in die barrière was. 17 van de 47 proefpersonen met nog ernstigere schade aan die barrière vertoonden nog sterkere cognitieve achteruitgang.

Beschermingsmuur

De bloed-hersenbarrière is een belangrijke structuur die de hersenen beschermt tegen schadelijke stoffen. ‘Ze beschermt onze hersenen tegen het bloed van buitenaf, want de bloedvaten in de hersenen zijn fundamenteel anders dan de bloedvaten in de rest van ons lichaam’, vertelt immunoloog Bieke Broux van de Universiteit Hasselt. ‘Op cellulair niveau bestaat die barrière uit een laag gespecialiseerde endotheelcellen die de bloedvaten in de hersenen bekleed. Die endotheelcellen laten enkel voedingsstoffen en zuurstof door. Schadelijke stoffen, ziekteverwekkers, maar ook immuuncellen worden buitengehouden.’

Bij een lek in die barrière, dringen deze stoffen toch binnen. ‘In het hersenweefsel kan dat in de eerste plaats een ontstekingsproces veroorzaken en een opstapeling van ontstekingsmoleculen en reactieve zuurstofradicalen. Ook de energiehuishouding van de neuronen en andere hersencellen kan verstoord geraken. Dit onderzoek toont aan dat er bij die atleten inderdaad een ontregeling is in een bepaald deel van het immuunsysteem in de hersenen. Hier hebben onderzoekers bijvoorbeeld aangetoond dat er in het complementsysteem iets mis is’, stelt Broux. Dat complementsysteem is een groep eiwitten die een verdedigingsmechanisme vormen tegen ziekteverwekkers en infecties. ‘Die ontregeling laat zien dat er een ontstekingsreactie is in de hersenen door dat lek in de bloed-hersenbarrière.’

‘Wanneer die ontsteking chronisch wordt, zou die kunnen leiden tot cognitieve klachten. Ontstekingen in de hersenen verstoren het werk van de hersencellen, en kunnen daar schade aanrichten. Daardoor verloopt de signaalverwerking in de hersenen minder vlot. Dat is de basis voor cognitieve achteruitgang’, zegt Broux

Herstel

Dan is het de vraag of die schade permanent is, of nog kan herstellen. ‘Dat die schade jaren na het stoppen met sporten nog aantoonbaar is, suggereert dat die bij sommige mensen niet spontaan herstelt. Dat wil niet zeggen dat de schade permanent is, maar er zal wat hulp van buitenaf nodig zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan therapieën die daarvoor ontwikkeld kunnen worden.’

Bij voetbal kan koppen schadelijk zijn voor de hersenen. Dat weten we al langer, maar moeten we met de kennis uit deze studie nog voorzichtiger zijn als het daarover gaat? ‘Het korte antwoord is ja. Er zijn al bepaalde regels rond koppen. In verschillende landen wordt het al verboden voor voetballers jonger dan 10 à 13 jaar. Kinderen zijn heel kwetsbaar, omdat hun brein nog niet volledig ontwikkeld is. Zij zijn gevoeliger voor schade door hoofdtrauma’s die ze oplopen.’

‘Schade en verstoring van de bloed-hersenbarrière en ook de ontsteking als gevolg daarvan blijven heel lang aanwezig. Daarom is het cruciaal om daar verder onderzoek naar te doen. Met de beeldvormingstechnieken die de onderzoekers gebruikten, kunnen ze hersenschade betrouwbaarder vaststellen dan op basis van zelf gerapporteerde hoofdtrauma’s. Dat wil zeggen dat ze zonder die beeldvormingstechnieken niet goed kunnen inschatten of iemand hersenschade heeft of niet. Die beeldvorming zal in de toekomst dan ook een belangrijke rol spelen’, aldus Broux.