Europese kernfusiereactor vestigt record

Europese kernfusiereactor vestigt record

Delen:

Een 24 jaar oud kernfusierecord is verpulverd. Wetenschappers van het Joint European Torus (JET) experiment in de buurt van Oxford, Verenigd Koninkrijk, kondigen aan dat zij de hoogste energie ooit hebben opgewekt door atomen samen te smelten. Dat is meer dan een verdubbeling van hun eigen record dat al dateert van 1997.

'Deze baanbrekende resultaten hebben ons een enorme stap dichter gebracht bij het overwinnen van een van de grootste wetenschappelijke en technische uitdagingen van allemaal,' zegt Ian Chapman, die leiding geeft aan het Culham Centre for Fusion Energy (CCFE), waar JET is gevestigd, in een verklaring. JET is eigendom van de UK Atomic Energy Authority, maar de wetenschappelijke operaties worden geleid door een Europees samenwerkingsverband, EUROfusion genaamd.

Als onderzoekers kernfusie - het proces dat de zon van energie voorziet - kunnen toepassen, belooft dat een vrijwel onbeperkte bron van schone energie te worden. Tot nu toe heeft nog geen enkel experiment meer energie opgewekt dan erin is gestopt. De resultaten van JET veranderen daar niets aan, maar suggereren wel dat een vervolgproject voor fusiereactoren waarbij dezelfde technologie en brandstofmix wordt gebruikt - het ambitieuze ITER, waarmee 22 miljard dollar is gemoeid en dat in 2025 met fusie-experimenten moet beginnen - uiteindelijk wel in staat moet zijn om dit doel te bereiken.

'JET heeft echt bereikt wat was voorspeld. Dezelfde modellering zegt nu dat ITER zal werken,' zegt fusiefysicus Josefine Proll van de Technische Universiteit Eindhoven in Nederland, die niet bij het onderzoek van JET betrokken was. 'Het is echt een heel goed teken en ik ben enthousiast.'

Twee decennia werk

De experimenten - het hoogtepunt van bijna twee decennia werk - zijn belangrijk om wetenschappers te helpen voorspellen hoe ITER zich zal gedragen en zullen richting geven aan de operationele instellingen, zegt Anne White, een plasmafysicus aan het Massachusetts Institute of Technology in Cambridge die werkt aan tokamaks, dat zijn reactoren zoals JET die een donutvorm hebben. 'Ik ben er zeker van dat ik niet de enige ben in de fusiegemeenschap die het JET-team van harte wil feliciteren.'

JET en ITER gebruiken magnetische velden om plasma, een oververhit gas van waterstofisotopen, op te sluiten in de tokamak. Onder hitte en druk smelten de waterstofisotopen samen tot helium, waarbij energie vrijkomt in de vorm van neutronen.

Om het energierecord te breken, gebruikte JET een tritiumbrandstofmengsel, hetzelfde mengsel dat ook ITER zal aandrijven, de reactor die in Zuid-Frankrijk wordt gebouwd. Tritium is een zeldzame en radioactieve isotoop van waterstof die, wanneer hij fuseert met deuterium, veel meer neutronen produceert dan deuteriumreacties alleen. Dat verhoogt de energie-output, maar om deze brandstof te gebruiken moest de JET meer dan twee jaar worden gerenoveerd om de machine voor te bereiden op de aanval. Tritium werd voor het laatst gebruikt door een tokamak-fusie-experiment toen JET in 1997 het vorige record voor fusie-energie vestigde.

JET bevatte twee soorten zware waterstof, deuterium en tritium, in fusie-experimenten die vorig jaar werden uitgevoerd.

Bij een experiment op 21 december 2021 produceerde de tokamak van JET 59 megajoule energie gedurende een fusie-'puls' van vijf seconden, meer dan het dubbele van de 21,7 megajoule die in 1997 in ongeveer vier seconden vrijkwam. Hoewel het experiment van 1997 nog steeds het record 'piekvermogen' heeft, duurde dat maar een fractie van een seconde en was het gemiddelde vermogen toen minder dan de helft van dat van nu, zegt Fernanda Rimini, een plasmawetenschapper aan de CCFE die toezicht hield op de laatste experimentele campagne. De verbetering vergde 20 jaar van experimentele optimalisering, evenals hardware-upgrades die onder meer de vervanging van de binnenwand van de tokamak omvatten om minder brandstof te verspillen, zegt zij.

Vermogensverhouding

Het produceren van energie gedurende een aantal seconden is essentieel voor het begrijpen van de verhitting, afkoeling en beweging binnen het plasma die cruciaal zullen zijn voor de werking van ITER, zegt Rimini. Vijf seconden 'is heel wat', voegt Proll toe, die werkt aan een alternatief ontwerp voor een fusiereactor, een stellarator genaamd. 'Het is echt heel indrukwekkend.'

Vorig jaar vestigde de National Ignition Facility van het Amerikaanse ministerie van Energie een ander fusierecord - het gebruikte lasertechnologie om het hoogste fusievermogen ten opzichte van het opgenomen vermogen te produceren, een waarde die Q wordt genoemd. De faciliteit produceerde een Q van 0,7, waar 1 break-even zou zijn - een mijlpaal voor laserfusie die het record van JET uit 1997 versloeg. Maar het experiment was van korte duur en produceerde slechts 1,9 megajoule in minder dan 4 miljardste van een seconde.

Het laatste experiment van JET hield gedurende vijf seconden een Q-waarde van 0,33 aan, aldus Rimini. Met een tiende van het volume is JET een verkleinde versie van ITER - een badkuip vergeleken met een zwembad, zegt Proll, en omdat het gemakkelijker warmte verliest, werd nooit verwacht dat het break-even zou bereiken. Als de ingenieurs dezelfde voorwaarden en natuurkundige benadering op ITER zouden toepassen, zegt ze, zou het waarschijnlijk zijn doel van een Q van 10 bereiken, d.w.z. tien keer de energie produceren die erin is gestopt.

Fusie-onderzoekers hebben nog lang niet alle antwoorden. Een van de resterende uitdagingen is bijvoorbeeld het omgaan met de hitte die ontstaat in het uitlaatgebied van de ITER-reactor, waarvan het oppervlak groter zal zijn dan dat van JET, maar niet evenredig met de toename van het vermogen dat de reactor zal moeten verwerken. Er wordt onderzoek verricht om uit te vinden welk ontwerp het best bestand is tegen de hitte, maar zover zijn ze nog niet, zegt Proll.

De recordrun vond plaats op de laatste dag van een vijf maanden durende campagne die volgens Rimini de wetenschappers een schat aan informatie heeft opgeleverd die zij de komende jaren zullen analyseren. Bij het eindexperiment werd het apparaat tot het "absolute maximum" opgevoerd, voegt Rimini eraan toe, die in real time getuige was van de recordtest. 'We sprongen niet op en neer en omhelsden elkaar niet - we zaten op 2 meter afstand - maar het was erg spannend.'

Bron: Nature News

Delen:

Dit is een artikel van:

Nature News

Tussen verbazingwekkende demo’s met robots en de realiteit gaapt een enorme kloof. Kunnen en moeten we die dichten? En kan Europa opboksen tegen Amerikaanse en Chinese concurrentie?

Gaat jouw gsm-kabel ook élke keer kapot… op exact dezelfde plek? Materiaalingenieur Wim Deferme van UHasselt werkt aan een oplossing die dit probleem voorgoed kan oplossen.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Stikstof in jouw urine kan vieze geurtjes in de riolering bestrijden. Iris De Corte, doctoraatsstudente aan de Universiteit Antwerpen, onderzoekt hoe deze stikstof op een efficiënte manier kan worden gedoseerd om zoveel mogelijk geuroverlast te vermijden.

‘Licht het op, laadt het op, werkt het op stroom? Dan moet je recupellen!’ De campagnes van Recupel zijn niet zo memorabel als die met de plastic kip in de pmd-zak, maar ze blijven toch hangen. Jammer genoeg is recupellen niet de laatste stap naar een circulaire economie, maar de eerste. In het KU Leuven Instituut voor Duurzame Metalen en Mineralen werken ze aan de vervolgstappen – met robots.

Wanneer een motor van een drone uitvalt, vertellen zijn sensoren niet meteen wat er mis is. Door hun metingen te combineren met wat we al weten over hoe de drone zich hoort te gedragen, kunnen we ontdekken wat er veranderd is en op tijd bijsturen. 

Dit is een artikel van: Scicomm Academy van SciMingo

Van de bosbranden die deze zomer Europa teisterden tot elektrische wagens die moeilijker te blussen vallen: er komen nieuwe uitdagingen af op onze brandweerkorpsen. Technologieën die gaan van robots en drones tot satellietbeelden en voorspellende modellen helpen om branden beter te blussen, en soms ook te voorkomen.

Vanaf dinsdag 20 oktober tot 7 november kan je in de Nekkerhal in Mechelen zelf beleven welke innovatieve oplossingen wetenschap en technologie vandaag voor jou in petto hebben. Flanders Next is de naam van de expo die de blikvanger is van het FTI festival. Een maand lang staat ook in andere steden Vlaamse innovatie centraal. Eos vroeg aan minister-president Matthias Diependaele wanneer het technologiefesival voor hem geslaagd is.

Robotica-expert Abeje Mersha bouwt een vloot innovatieve drones voor civiele doeleinden, die zelfs levens kunnen redden.

Een nieuw geneesmiddel op de markt brengen kan snel twintig jaar duren en de chemicus speelt daarin een cruciale rol. Artificiële intelligentie is de gedroomde assistent om dat proces te versnellen. Maar ook een AI-assistent moet eerst naar de virtuele schoolbanken om die belofte waar te maken.

Dit is een artikel van: Vlaamse PhD Cup

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven