Wereldwijd hergebruiken talen dezelfde woorden voor verschillende betekenissen. Ze doen dat zolang dat geen verwarring veroorzaakt. Van zodra de communicatie onduidelijk dreigt te worden, creëren ze nieuwe woorden.
In vrijwel alle talen wereldwijd worden woorden of delen van woorden hergebruikt. Denk aan verwante woorden die eenzelfde stam delen, zoals ‘koken’, ‘kok’ en ‘keuken’. Maar ook aan woorden die meerdere betekenissen hebben, zoals het Engelse ‘bank’ dat zowel voor een financiële instelling als voor een rivieroever kan worden gebruikt.
Uit een internationale studie, waaraan ook VUB-onderzoeker Jamie D. Wright meewerkte, blijkt nu dat dat geen toeval is, maar een gevolg van een fundamenteel evenwicht tussen twee menselijke behoeften: eenvoud en duidelijkheid. Woorden hergebruiken maakt een taal gemakkelijker om te leren en te onthouden. Maar van zodra verwarring dreigt, ontstaan nieuwe woorden of varianten op bestaande woorden. En dat geldt zowel voor woorden als voor delen van woorden.
Zodra er verwarring dreigt, ontstaan nieuwe woorden of varianten.
De onderzoekers analyseerden 1.995 talen uit 193 verschillende taalfamilies om voor het eerst systematisch te onderzoeken hoe talen wereldwijd woorden of delen daarvan hergebruiken. Ze deden dat op basis van Lexibank, een internationale databank met gestandaardiseerde woordenschatgegevens. En ze maakten daarvoor gebruik van computationele methoden. Ze onderzochten meer dan 25.000 gevallen waarbij exact hetzelfde woord meerdere betekenissen heeft en bijna 194.000 gevallen waarin woorden gedeeltelijk dezelfde vorm delen. Eerdere studies focusten vooral op het hergebruik van volledige woorden.
Uit de resultaten blijkt dat beide processen volgens dezelfde universele principes verlopen. Cruciaal daarbij is de context waarin woorden worden gebruikt. Komen twee begrippen vaak samen voor, zoals ‘tafel’ en ‘stoel’, dan kiezen talen daarvoor meestal verschillende woorden om verwarring te voorkomen. Liggen de betekenissen van de woorden verder uit elkaar en verschijnen ze zelden in dezelfde context, dan kan een woord zonder problemen meerdere betekenissen krijgen.
De resultaten verschenen in Nature Human Behaviour.
