Een reconstructie van een neanderthaler in het Neanderthal Museum in Mettmann, Duitsland.
We weten al lang dat anatomisch moderne mensen en neanderthalers zich onderling hebben voortgeplant, maar wetenschappers zijn nog altijd aan het uitzoeken hoe die erfenis onze genetica beïnvloedt.
Miljarden mensen dragen een spoor van neanderthaler-DNA met zich mee. Dat is de evolutionaire erfenis van de kruising tussen deze oude menselijke verwanten en onze eigen soort, Homo sapiens, tienduizenden jaren geleden. Die genen zijn in verband gebracht met allerlei gezondheidsfactoren bij moderne mensen, zoals veranderingen in spiermassa, de werking van het immuunsysteem en zelfs het risico om te overlijden aan covid.
Nu hebben onderzoekers een specifiek segment van neanderthaler-DNA geïdentificeerd dat bijdraagt aan de vorming van het moderne menselijke brein.
Daar blijft het niet bij. In de nieuwe studie tonen de onderzoekers ook aan dat dit DNA-segment verband houdt met een bijna tien procent lager risico op het ontwikkelen van schizofrenie. Het gaat daarbij over mensen met twee kopieën van de variant. Zij hebben ook een iets kleinere occipitale kwab – een hersengebied dat betrokken is bij visuele verwerking.
Op basis van gegevens van de UK Biobank bleek dat mensen met de genetische neanderthaler-variant een afname in de omvang van hun occipitale kwab vertoonden van ongeveer 0,85 kubieke centimeter per kopie ten opzichte van mensen zonder deze variant. Mensen met twee kopieën, één van elke ouder, hebben dus te maken met een verkleining van 1,7 kubieke centimeter.
‘Ik vind het fascinerend dat een genetische variant die van de neanderthalers is geërfd, verband houdt met verschillen in hersenanatomie bij mensen van vandaag, met name een verminderd volume van de occipitale kwab’, vertelt Nadav Ahituv, directeur van het Institute for Human Genetics aan de Universiteit van Californië in San Francisco. Ahituv heeft het deelgenomen aan de peerreview van het onderzoek, maar was niet direct bij het onderzoek betrokken.
Grootschalige kruising
Onderzoekers zijn van mening dat het grootste deel van het neanderthaler-DNA dat de mens vandaag de dag draagt, voortkomt uit een grootschalige kruising die ongeveer 47.000 jaar geleden plaatsvond. Dat legt medeauteur Svante Pääbo uit. Hij is directeur van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig en won in 2022 de Nobelprijs voor Geneeskunde. ‘Als je kijkt naar de [neanderthaler]-bijdragen die vandaag de dag bij mensen aanwezig zijn, lijkt het er echt op dat deze voortkomen uit één gebeurtenis’, legt Pääbo uit.
Schedelfossielen wijzen erop dat neanderthalers een grotere occipitale kwab hadden dan H. sapiens, en een langer uitgerekte hersenpan. Het is dus onduidelijk waarom mensen die neanderthaler-DNA dragen, tegenwoordig een kleinere occipitale kwab hebben.
Een aanwijzing zou de locatie van het DNA-segment kunnen zijn: het bevindt zich in de buurt van het gen DAAM1 dat een rol speelt bij de vroege ontwikkeling van de hersenen, aldus mede-auteur van de studie Hugo Zeberg, evolutionair geneticus aan het Karolinska Instituut in Zweden. Maar hoe DAAM1 precies in wisselwerking staat met het nieuw beschreven segment van het Neanderthaler-DNA, is onduidelijk.
De variant bleek ook geen verband te houden met andere psychiatrische aandoeningen, zoals depressie, bipolaire stoornis of ADHD, en hield evenmin verband met intelligentie, zo ontdekten de onderzoekers.
Zeberg en Pääbo zijn van plan om in het genoom verder te zoeken naar andere belangrijke stukjes neanderthaler-DNA. Er komen nog meer ontdekkingen aan, zegt Zeberg: ‘Je hoort wellicht nog van ons.’
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.


