Tuberculose: sterker dan ooit tevoren

Tuberculose: sterker dan ooit tevoren

Delen:

De symptomen van tuberculose (TB) zie je regelmatig terugkomen in films en series die zich afspelen in een ver verleden. Je kent het zeker wel, die scènes waarin iemand een hevige hoestbui heeft in een zakdoek die een beetje later in beeld komt en volledig onder het bloed zit. Op dat moment is het voor de kijker duidelijk, het personage zijn einde is nabij.

Omdat deze situaties zich nu niet meer in onze directe omgeving voordoen, nemen we vaak aan dat TB een ziekte uit het verleden is die al lang niet meer voorkomt. Als je echter kijkt naar de huidige schattingen van de wereldgezondheidszorg is dit allesbehalve waar. Er zijn namelijk jaarlijks 10 miljoen mensen die met deze ziekte te maken krijgen, waarvan 1,6 miljoen mensen overlijden. Dit maakt TB de tweede dodelijkste infectieziekte ter wereld die zijn meeste slachtoffers maakt in ontwikkelingslanden.

De ene pandemie is de andere niet

Laten we de pandemie van Covid-19 even vergelijken met TB, want, ja, ook TB voldoet aan alle voorwaarden om als pandemie bestempeld te worden. Covid-19 werd in 2020 aangeduid als een grote bedreiging voor de volksgezondheid en in de afgelopen 3 jaar zijn er verschillende vaccins en behandelingen op de markt gekomen. De TB pandemie heeft deze status van ‘grote bedreiging voor de volksgezondheid’ al reeds 30 jaar, maar toch is er in die tijd weinig veranderd.

De tuberculose-bacterie op agar, een gelachtig materiaal dat wordt gebruikt om microbiologische culturen te kweken.

Het enige vaccin voor TB is al meer dan 100 jaar oud en in de laatste 50 jaar zijn er maar twee nieuwe antibiotica op de markt gekomen. Bovendien is niet elke TB besmetting hetzelfde; de standaard behandeling is een combinatie van 4 verschillende antibiotica over een periode van 6 maanden. Als je pech hebt en één van de 450 000 mensen bent die geïnfecteerd raakt met de multiresistente variant dan duurt de behandeling nog langer en moet gebruik gemaakt worden van gevaarlijkere antibiotica die steeds toxischer worden voor de patiënten zelf.

Hoewel de Covid-19 pandemie ons heeft getoond hoe snel het allemaal kan gaan zijn er de afgelopen 70 jaar slechts twee nieuwe antibiotica op de markt gekomen voor de behandeling van tuberculose en zijn we er nog steeds niet in geslaagd deze pandemie een halt toe te roepen. Dit roept bij mij toch wel de vraag op: hoe kan het dat we zo snel en efficiënt reageren op de ene pandemie, massaal investeren en samen naar oplossingen zoeken terwijl onderzoek voor de andere pandemie enorm ondergefinancierd is en nauwelijks aan bod komt in de media?

De tuberculose cijfers zijn wereldwijd opnieuw aan het toenemen, ook in België

Aangezien TB het meest voorkomt in lage inkomstenlanden, lijkt het voor ons in België soms een ‘ver van ons bed’ show. In Europa zijn er echter jaarlijks 230 000 mensen die TB krijgen, met 20 000 doden als gevolg. De Covid-pandemie samen met de vele geopolitieke conflicten hebben ervoor gezorgd dat minder mensen toegang hadden tot gezondheidszorg en daardoor pas later of zelfs helemaal niet gediagnosticeerd werden, met als gevolg dat de behandeling te laat of niet werd opgestart.

Voor sommigen was het zelfs onmogelijk om hun behandeling voort te zetten omdat ze niet langer toegang hadden tot hun benodigde antibiotica of omdat ze moesten vluchten voor geweld. Dit laatste is zeer relevant voor de situatie in Europa, zoals in Oekraïne bijvoorbeeld, dit land had jaarlijks al 30 000 gevallen van TB waarvan een zeer groot aantal al multidrug resistent was. Veel inwoners zijn moeten vluchten waardoor ze noodgedwongen hun antibioticakuur hebben moeten onderbreken. Dit gaf tuberculose de kans te verergeren en verder anderen te blijven besmetten. Deze trend zien we ook weerspiegeld in de cijfers van tuberculose-gevallen in België, met name in de zeer kwetsbare populaties zoals vluchtelingen.

Een antibioticakuur van 6 tot 12 of zelfs 24 maanden, wat!?

Tuberculose word veroorzaakt door bacteriën die zeer moeilijk te behandelen zijn. Eén van de redenen hiervoor is dat ze een heel vette buitenkant hebben die hen beschermt tegen de meeste antibiotica aangezien deze vaak erg wateroplosbaar zijn en dus niet door die vetlaag kunnen dringen. Die goede wateroplosbaarheid van antibiotica is nodig zodat ze goed kunnen worden opgenomen in het bloed van de patiënten om op die manier infecties over heel het lichaam te bestrijden. Deze tegenstrijdigheid is één van de grote uitdagingen bij het ontwikkelen van nieuwe antibiotica tegen tuberculose.

Los daarvan zijn tuberculosebacteriën zeker niet ‘te vet om te vechten’ want wanneer antibiotica er toch in slagen om door te dringen in de bacteriën zelf dan komt het tweedelijns offensief van tuberculose boven: afbraak van antibiotica. Tuberculosebacteriën worden ook wel eens vergeleken met een Zwitsers zakmes omdat ze verschillende tools hebben die allemaal op hun eigen manier antibiotica kunnen afbreken. Dit maakt het uiterst moeilijk om iets te vinden waarmee we tuberculose kunnen tegenhouden.

Dat houd ons echter niet tegen om te blijven proberen antibiotica te ontwikkelen die toch kunnen doordringen in deze bacteriën. Daarbovenop maken vele van de huidige anti-tuberculose-antibiotica op een heel slimme manier gebruik van deze afbraak mechanismen, door als ‘prodrugs’ te fungeren.

Deze prodrug antibiotica kan je vergelijken met een Trojaans paard; zijn inactief als ze de bacteriën binnendringen, maar eens in de cel worden ze door een van de vele afbraak-mechanismen opengebroken, vervormd of veranderd naar hun actieve stof. Het afweermechanisme van tuberculose gebruiken we dus in dit geval in ons voordeel. Dit is ook wat ik probeer te doen tijdens mijn doctoraatsproject, onderzoeken hoe die afbraakmechanismen van tuberculose juist werken zodat we deze bacteriën eindelijk te slim af kunnen zijn.

Delen:

We weten al lang dat anatomisch moderne mensen en Neanderthalers zich onderling hebben voortgeplant, maar wetenschappers zijn nog altijd aan het uitzoeken hoe die erfenis onze genetica beïnvloedt.

Minder dan de helft van de embryo’s die bij ivf worden teruggeplaatst, leidt tot een zwangerschap. Artsen kiezen ze nog altijd vooral op basis van hoe ze eruitzien. Toch stuurt elk embryo piepkleine pakketjes vol moleculaire boodschappen uit. Wij leerden die boodschappen lezen uit één druppel vocht die normaal in de vuilnisbak belandt, en ontdekten dat ze helpen voorspellen welk embryo de meeste kans heeft om in te nestelen.

Muizen die eerder met een spoelworm werden geïnfecteerd, reageren minder heftig op een gevaarlijk griepvirus. Wat kunnen we daaruit leren?

Van een eenvoudig prikje tot een heuse operatie: doneren kan op meer manieren dan je denkt. Maar wat kan je eigenlijk allemaal afstaan, en hoe gaat dat in zijn werk?

Een doktersafspraak inplannen, je medisch dossier inkijken, of die onverklaarbare hoestsymptomen eens opzoeken: we beheren onze eigen gezondheidszorg steeds meer online. Toch als je daar de middelen, digitale en taalvaardigheden toe hebt. Want wat als die digitalisering net een muur vormt tussen jou en je hulpverlener?

De boevengildes zitten nooit stil, maar de mensen die jacht op hen maken gelukkig ook niet. De forensische wetenschap maakt overuren en komt onder meer met celisolerende lasers, eiwitidentificatie en de bestudering van genen die pas na de dood actief worden. Zo komen verkrachters en moordenaars steeds vaker van een koude kermis thuis.

In een bloedstaal zitten miljoenen cellen, elk met hun eigen kenmerken en functie. Door met behulp van licht al die cellen één voor één te analyseren, kunnen we patronen ontdekken die artsen helpen om ziektes sneller en beter te herkennen.

Ben jij altijd rond dezelfde periode verkouden, of heb je vooral last van je neus na het maaien van je gazon? Christine Breynaert, allergoloog aan KU Leuven, legt uit hoe je het verschil kan herkennen tussen een verkoudheid en een allergie.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Sinds 12 augustus is de samenstelling van je beker afhaalkoffie veranderd. Sinds die dag trad namelijk een Europees verbod op pfas in voedselverpakkingen in werking voor afhaalbakjes, koffiebekers en andere materialen die met voedsel in contact komen.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven