Oudste quasars ooit werpen nieuw licht op pril heelal

Oudste quasars ooit werpen nieuw licht op pril heelal

Delen:

Met hun immense ouderdom bieden quasars, heldere kernen van een ver verwijderd, actief sterrenstelsel, een venster op het jonge heelal kort na de oerknal. ‘Deze quasars, of beter gezegd QSOs – quasi stellar objects – produceren enorm veel licht, meer dan een triljard zonnen’, zegt professor Arjen van der Wel, sterrenkundige aan de Universiteit Gent en gespecialiseerd in de oorsprong van sterrenstelsels. ‘Het meest verbazingwekkende is echter dat al dat licht ontstaat in gebieden niet groter dan ons zonnestelsel, en rondom een superzwaar zwart gat.’ Hoe precies die zwarte gaten zo vroeg zo snel konden groeien, is een van de open vragen van de ruimtefysica.

De ouderdom van quasars wordt afgelezen uit de roodverschuiving. Dat is de mate waarin de golflengtes van het uitgezonden licht zijn ‘verschoven’ terwijl het heelal uitdijde. Je kan dat vergelijken met een soort dopplereffect. Vanop de aarde is het echter moeilijk om extreem oude quasars te detecteren. Daar heeft de Euclid-missie van de ESA (gelanceerd in 2023) inmiddels verandering in gebracht.

‘Kleuterheelal’

Wetenschappers van de universiteiten van Californië en Leiden hebben dankzij Euclid 31 oeroude quasars ontdekt. ‘De missie bewijst nu al dat er verrassend veel meer quasars zijn met een roodverschuiving van zeven en meer, wat wil zeggen dat ze al bestonden toen het heelal nog maar zevenhonderd miljoen jaar oud was, vijf procent van de huidige leeftijd.’ Twee daarvan zijn de oudste ooit ontdekt, en brengen ons terug naar 670 miljoen jaar na de oerknal. Het idee is om nog oudere quasars te vinden.

‘In dit ‘kleuterheelal’ is eigenlijk te weinig tijd verstreken om de superzware zwarte gaten te doen ontstaan. Het is alsof je een zaadje plant en een jaar later staat daar plots een grote boom. Dat maakt het moeilijker, maar ook spannender de oorzaken te vinden voor het snelle ontstaan van dat soort zwarte gaten. De onderzoekers zijn nu driftig op zoek naar verklaringen, de ene nog exotischer dan de andere’, besluit Van der Wel.

Delen:

Heelal en ruimtevaart

Vandaag bereikt hij een afstand van één lichtdag van de aarde. Een interview met Linda Spilker, projectwetenschapper van het eerste uur. ‘Voor mij was het passeren van de manen van Jupiter een hoogtepunt.’

Een analyse van 1.463 passages toont hoe laat we de rotsen opmerken die langs de aarde scheren.

Astronomen maakten de ruimtetelescoop tot vijftien keer gevoeliger voor exoplaneten. ‘Methodologisch is dit een grote stap.’

Hoe meet je de zwaartekracht op een rots waar je nog geen halve gram weegt?

De Mars Moons eXploration (MMX)-missie zal een rover neerzetten op Phobos en ongeveer tien gram bodemmateriaal van het maantje naar de aarde terugbrengen. Met deze primeur hopen wetenschappers een van de grootste raadsels rond Mars op te lossen.

Heelal en ruimtevaart

Petfles wordt koekje

Gemodificeerde gisten kunnen plastic en landbouwafval afbreken en omzetten in ingrediënten om koekjes te maken.

Een verkeerd geïdentificeerd sterrenbeeld zou de tijdlijn voor de creatie van Vincent van Goghs iconische schilderij kunnen herzien.

Ongrijpbare ruimtevaartuigen die satellieten achtervolgen, zouden een ruimteoorlog kunnen ontketenen – of juist helpen de vrede in de ruimte te bewaren.

Dit is een artikel van: Scientific American

Loodzware zwarte gaten blazen spookdeeltjes als een hete adem uit over het universum. IceCube gebruikt die onzichtbare reizigers om informatie te ontfutselen uit de meest extreme omgevingen van ons heelal, die met licht ondoordringbaar blijven.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven