Rousseeuw Prize for Statistics kent 1 miljoen dollar toe aan het vrijwilligersteam achter de gratis software waar de hele datawereld op draait.
Meer weten? In juni interviewde Eos-redacteur Ilse Boeren een van de trekkers van het eerste uur: de Oostenrijkse technisch wiskundige Kurt Hornik. Lees hier het volledige interview.
Vandaag is in de Universiteitshal in Leuven de Rousseeuw Prize for Statistics 2026 uitgereikt aan de bouwers van R. De Belgische wetenschapsprijs van 1 miljoen dollar geldt als de Nobelprijs voor de statistiek. De internationale en onafhankelijke jury, aangesteld door de Koning Boudewijnstichting, bekroont vijf leden van het R Core Team voor hun uitzonderlijke bijdrage aan de statistische wetenschap. Bijna drie decennia lang werkten ze onbezoldigd mee aan de ontwikkeling van R, de gratis software waar de hele datawereld op draait. R is onmisbaar geworden overal waar data worden gebruikt, van klinische studies en centrale banken tot datajournalistiek.
De prijsuitreiking viel onder de Hoge Bescherming van Zijne Majesteit de Koning der Belgen. Tijdens de plechtigheid lichtte juryvoorzitter Maria-Pia Victoria-Feser de selectie toe en stelde Peter Filzmoser het bekroonde R-project voor. Vervolgens overhandigde KU Leuven-rector Séverine Vermeire de onderscheidingen aan de vijf laureaten en de andere leden van het R Core Team.
De vijf laureaten van 2026 zijn:
Prof. Brian Ripley, University of Oxford, Verenigd Koninkrijk
Prof. Martin Maechler, ETH Zürich, Zwitserland
Prof. Kurt Hornik, Vienna University of Economics and Business, Oostenrijk
Prof. Peter Dalgaard, Copenhagen Business School, Denemarken
Prof. Luke Tierney, University of Iowa, Verenigde Staten
De helft van het prijzengeld, 500.000 dollar, gaat naar deze vijf laureaten, als erkenning voor hun uitzonderlijk langdurige en bepalende bijdrage. De andere helft wordt verdeeld onder de overige leden van het R Core Team. Daarmee bekroont de Rousseeuw Prize niet alleen vijf statistici, maar ook het collectieve en internationale karakter van een uitzonderlijk wetenschappelijk succesverhaal. Tot de overige leden behoren ook Robert Gentleman en Ross Ihaka, die R begin jaren negentig op gang trokken (de naam verwijst naar hun voornamen), en John Chambers, grondlegger van de programmeertaal S waarop R voortbouwt.
Door R gratis en open source te houden, beschikken onderzoekers nu over dezelfde statistische instrumenten, ongeacht de middelen van hun instelling, ook in ontwikkelingslanden
'R is uitgegroeid tot de gemeenschappelijke taal van statistiek en data science', zegt juryvoorzitter Maria-Pia Victoria-Feser. 'Door R gratis en open source te houden, heeft het R Core Team de financiële drempels weggenomen die de toegang tot geavanceerde data-analyse lang beperkten. Daardoor beschikken onderzoekers wereldwijd over dezelfde statistische instrumenten, ongeacht de middelen van hun instelling, ook in ontwikkelingslanden.'
Van gespecialiseerde software tot een wereldwijd publiek goed
Statistiek is overal. Ze helpt bepalen of een nieuw geneesmiddel veilig genoeg is voor patiënten, bewaakt risico’s op financiële markten en ondersteunt wetenschappers bij het analyseren van steeds grotere hoeveelheden data. R heeft de instrumenten daarvoor toegankelijk gemaakt voor iedereen. Tijdens de coronapandemie brachten Belgische onderzoekers ermee in kaart hoe snel het virus zich in ons land verspreidde, op basis van de cijfers van Sciensano. R ondersteunde ook het wereldwijd gevolgde COVID-19-dashboard van Johns Hopkins University. En datajournalisten van onder meer de BBC, The New York Times en de Financial Times maken er hun grafieken mee.
Toen R begin jaren 1990 ontstond, was geavanceerde statistische software vaak duur en daardoor slechts voor een beperkt publiek bereikbaar. De ontwikkelaars achter R kozen voor een radicaal ander model. Ze maakten hun software gratis en open source, vanuit de overtuiging dat toegang tot geavanceerde statistiek geen privilege mag zijn.
Ook instellingen zoals de Amerikaanse Food and Drug Administration, de Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Belgische Nationale Bank vertrouwen op R
De vijf laureaten investeerden samen naar schatting 30.000 uur in de ontwikkeling van R, onbetaald. Eén persoon die voltijds werkt, zou daar ruim zeventien jaar over doen. Wat begon als het engagement van een groep statistici, groeide uit tot een instrument dat vandaag wordt gebruikt door miljoenen onderzoekers, studenten, ziekenhuizen, bedrijven en overheden over de hele wereld. Ook instellingen zoals de Amerikaanse Food and Drug Administration, de Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Belgische Nationale Bank vertrouwen op R.
Toen Luke Tierney (University of Iowa) midden jaren negentig in het project stapte, waren de verwachtingen bescheiden. 'Als we een paar honderd gebruikers hadden, zou dat mooi zijn', zegt hij. 'We wilden gewoon iets bouwen dat voor iedereen makkelijk toegankelijk was.'
Een wereldwijde gemeenschap van kennis en innovatie
De impact van R gaat veel verder dan de software zelf. Rond het programma ontstond een wereldwijde gemeenschap waarin statistische kennis, nieuwe methodes en code vrij worden gedeeld.
Een cruciale rol is daarbij weggelegd voor het Comprehensive R Archive Network (CRAN), dat bijna 23.000 vrij beschikbare pakketten omvat. Daardoor kunnen onderzoekers nieuwe statistische technieken snel beschikbaar maken voor anderen. Ook baanbrekend onderzoek naar genomische data maakt gebruik van R via de Bioconductor software.
In plaats van kennis en toepassingen binnen onderzoeksinstellingen te houden, kunnen onderzoekers op elkaars werk voortbouwen
Die open manier van werken heeft de statistiek en data science fundamenteel veranderd. In plaats van kennis en toepassingen binnen afzonderlijke onderzoeksinstellingen te houden, kunnen onderzoekers wereldwijd op elkaars werk voortbouwen. De referentie naar het R Core Team werd inmiddels meer dan 350.000 keer geciteerd in de wetenschappelijke literatuur.
R werd zo veel meer dan een programmeertaal: het groeide uit tot een wereldwijd publiek goed voor wetenschap, onderzoek en innovatie. Het speelt in de wereld van data dezelfde rol als Wikipedia voor de encyclopedie.
Internationale prijs voor statistiek met maatschappelijke impact
De tweejaarlijkse Rousseeuw Prize for Statistics bekroont baanbrekende innovaties die de manier waarop we data begrijpen en gebruiken ingrijpend veranderen, en een belangrijke impact hebben op de samenleving. De prijs werd in het leven geroepen door de Belgische statisticus Peter Rousseeuw, emeritus hoogleraar aan de KU Leuven, die hem ook zelf financiert. De prijs wordt georganiseerd met de Koning Boudewijnstichting, die een internationale en onafhankelijke jury aanstelt.
De editie van 2026 is de derde. In 2022 ging de eerste Rousseeuw Prize naar baanbrekend onderzoek rond causale inferentie en de toepassingen daarvan in geneeskunde en epidemiologie. In 2024 stond pionierswerk rond de False Discovery Rate centraal. De Benjamini-Hochberg-procedure die toen werd bekroond, zit standaard in R.
Met de bekroning van het R-project zet de Rousseeuw Prize in 2026 opnieuw statistische innovatie in de kijker waarvan de impact tot ver buiten de academische wereld reikt. Een initiatief dat begin jaren negentig ontstond vanuit de overtuiging dat statistische kennis vrij toegankelijk moet zijn, is vandaag onmisbaar voor wie wereldwijd met data werkt.
Over de Rousseeuw Prize for Statistics
De Rousseeuw Prize for Statistics is een tweejaarlijkse Belgische wetenschapsprijs van een miljoen dollar, vaak vergeleken met de Nobelprijs. Hij wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting en gefinancierd door statisticus Peter Rousseeuw, om uitmuntende statistiek wereldwijd in de schijnwerpers te zetten. De organisatie ligt bij de KU Leuven-statistici Mia Hubert en Stefan Van Aelst. De vorige edities bekroonden werk rond causale inferentie in de geneeskunde (2022, uitgereikt door Koning Filip aan de KU Leuven) en de false discovery rate (2024).
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.