Artificiële intelligentie lost in een verbluffend tempo wiskundige problemen op waar wiskundigen zich al jarenlang het hoofd over breken. Voor wiskundige Dirk Huylebrouck voelt het alsof AI hem een droom heeft ontnomen.
Sommige bonzen van de artificiële intelligentie waarschuwden voor het verlies van menselijke controle over systemen die slimmer worden dan de mens zelf. Sommigen spraken zelfs over een bedreiging voor het voortbestaan van de mensheid. Op 29 september 2026 mochten enkele technologische wonderjongens aanschurken bij Trump, wellicht ook omdat ze inmiddels miljardairs waren geworden. Ze beloofden op hun communiezieltje om de technologie verantwoord te ontwikkelen. De vossen zwoeren goed op het kippenhok te letten.
Op 17 september kreeg de aardbeving die AI in de wiskundige wereld veroorzaakt een heel persoonlijke betekenis
Nu, voor de meeste mensen, mezelf inbegrepen, bleef het gevaar van AI abstract. Iets voor de verre toekomst, voor sciencefictionfilms of voor mensen die zich beroepshalve met dergelijke zaken bezighouden. Maar op 3 september 2026 werd met behulp van AI in de wiskunde een tegenvoorbeeld gevonden voor een variant van het vermoeden van Köthe. En op 8 september kondigde OpenAI een oplossing aan van de Navier–Stokes-vergelijking , een van de beroemde millenniumproblemen waarvoor telkens een miljoen dollar wordt uitgeloofd. Het nieuws haalde uitgebreid de media, ook in Vlaanderen.
Dinsdag 6 oktober 2026 moest toen nog komen. Toen maakte OpenAI honderden nieuwe wiskundige resultaten openbaar, geproduceerd door een krachtig AI-model. Problemen waaraan wiskundigen jarenlang hadden gewerkt, bleken plots binnen het bereik van een computer te liggen. Niet alle resultaten zijn al onafhankelijk gecontroleerd, maar de omvang van de aankondiging was ongezien. September en begin oktober veroorzaakten een ware aardbeving in de wiskundige wereld.
Voor mij had die aardbeving echter op 17 september al een heel persoonlijke betekenis gekregen. Al vijfentwintig jaar hield ik me immers af en toe bezig met een vraagstuk uit de getaltheorie: is ζ(5) een breuk of niet? Het getal ziet er onschuldig uit: ζ(5) = 1 + 1/2⁵ + 1/3⁵ + 1/4⁵ + …
Maar ondanks deze eenvoudige definitie was het dus onbekend of het rationaal was of niet. Ik wist best dat ik geen groot wiskundige ben en dat ik me eigenlijk niet aan zo'n moeilijk probleem hoorde te wagen. Veel wiskundigen koesteren de droom ooit een bijdrage te leveren aan een belangrijk vraagstuk, al zullen ze dat misschien niet openlijk toegeven, op Terence Tao na, die het ruiterlijk bekende. Door wat te sleutelen en te knoeien, hoopte ik toch iets nuttigs te kunnen doen. Dat kon ik nog net wel. En helemaal vergeefs was het niet: onderweg kon ik een tweetal artikeltjes publiceren over verwante redeneringen. Dus bleef ik proberen. Formules omvormen, nieuwe invalshoeken bedenken, vastlopen en opnieuw beginnen. Ontelbare uren.
Een probleem dat generaties had beziggehouden, was eindelijk opgelost. Voor mij voelde het als een klap
Tot op 17 september 2026 plots een bewijs van de irrationaliteit van ζ(5) verscheen, van de hand van Aabir Fauzan. AI had bij zijn onderzoek een ondersteunende rol gespeeld en werd vervolgens ook gebruikt om het bewijs te controleren. Natuurlijk was dat een prachtige wetenschappelijke ontwikkeling. Een probleem dat generaties had beziggehouden, was eindelijk opgelost. Maar voor mij voelde het ook als een klap. Het was alsof ik jarenlang een hoge berg had proberen te beklimmen. Moeizaam had ik een weg gezocht tussen de rotsen, was ik teruggekeerd wanneer een doorgang onbegaanbaar bleek en had ik telkens opnieuw een ander pad geprobeerd. Ik bleef hopen ooit de top te bereiken, al wist ik best dat ik niet de grootste bergbeklimmer was. En toen keek ik op een ochtend omhoog en zag ik plots iemand op de top staan. Hij was langs de andere kant van de berg gekomen, deels met een kabelbaan. Ik kon hem moeilijk verwijten dat hij die kabelbaan nam. Maar mijn eigen bergtocht voelde plots heel anders aan.
Misschien is dat wel een gevaar van artificiële intelligentie waarover te weinig gesproken wordt: ze kan ons onze dromen afnemen. Men kan natuurlijk antwoorden dat de vreugde in de tocht zelf ligt, niet in het bereiken van de top. Maar dat is een schrale troost wanneer je jarenlang onderweg bent geweest en plots een kabelbaan ziet voorbijkomen.
Cartoon gemaakt door de auteur, met AI.
Toen ik dit stukje had geschreven, aarzelde ik om het te publiceren. Zouden de werkelijk belangrijke Vlaamse wiskundigen er niet meewarig op neerkijken? Kennelijk was ik echter niet de enige die zich zorgen maakte. De Franse Fieldsmedaillewinnaar Cédric Villani had, samen met 24 andere laureaten, in een open brief in Le Monde van 11 september 2026 gewaarschuwd voor de mogelijk destructieve gevolgen van AI voor het wiskundig onderzoek. In een interview op 15 september herhaalde hij die bezorgdheid. Mijn persoonlijke, weliswaar onbeduidende ervaring bleek dus een kleine afspiegeling van een veel grotere ongerustheid.
Wie een droom verliest, verliest een stukje van zichzelf. De wiskunde ziet de ene na de andere droom verdwijnen. Hoeveel dromen kan ze nog verliezen voor ze zichzelf verliest?
De laatste controle van deze pagina was op 14 oktober 2026.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.