Wanneer vrouwen tijdens hun zwangerschap te maken krijgen met hittegolven, worden er iets meer meisjes geboren. Dat blijkt uit onderzoek naar geboorteverhoudingen in Sub-Sahara-Afrika en India. Verschillende mechanismen spelen een rol.
Onder normale omstandigheden worden er net iets meer meisjes geboren dan jongens, De verhouding schommelt een beetje, maar ligt gemiddeld rond 100 jongens tegenover 105 meisjes. Lange tijd werd aangenomen dat die verhouding verankerd ligt onze biologie, maar het wordt steeds duidelijker dat allerlei factoren een impact hebben op die in de geboortecijfers.
Om na te gaan welke invloed extreem warm weer heeft op geboortes vergeleek een internationaal team van onderzoekers data over meer dan vijf miljoen geboortes in 33 landen ten zuiden van de Sahara en India. Hitte bleek wel degelijk een effect te hebben op de geboorteverhouding tussen beide geslachten en dus ook op de demografie.
Hittestress
Hitte heeft een direct biologisch effect op zwangere vrouwen. Extreem warm weer zet het vermogen van het lichaam aan om de eigen temperatuur te reguleren onder druk, met allerlei negatieve gevolgen als gevolg. Moeders raken gedehydrateerd, bloed en zuurstof vloeien weg van de placenta, de hormoonbalans raakt ontregeld en het risico op ontstekingen neemt toe. Dat alles verhoogt de kans op een miskraam.
Het effect teken zicht vooral af bij vrouwen op het platteland die weinig toegang hebben tot hittebescherming en gezondheidszorg
In de landen ten zuiden van de Sahara bleek blootstelling aan hitte tijdens het eerste trimester van de zwangerschap zich te vertalen in een lager aantal jongens bij de geboorte. Hittestress leidt tot meer miskramen, en vooral bij vrouwen die zwanger zijn van jongens. Dat de impact van extreem warm weer vooral ongeboren jongens treft, ligt in lijn met de hypothese die stelt dat mannelijke embryo's net iets kwetsbaarder zijn dan meisjes. Het effect op de geboorteverhoudingen tekent zich vooral af bij vrouwen op het platteland die maar weinig toegang hebben tot bescherming tegen hitte en tot gezondheidszorg en bij vrouwen met al enkele zwangerschappen achter de rug.
Liever zonen
Data uit India laten eenzelfde effect van hitte op geboorteverhoudingen zien. Maar terwijl in Afrika vooral de biologische impact van extreme warmte speelt, zijn het in India sociale factoren die de verhouding tussen pasgeboren jongens en meisjes verstoren. In India, zeker in het noorden van het land, heerst traditioneel een uitgesproken voorkeur voor zonen. Toegang tot echo's en veilige zwangerschapsonderbrekingen hebben ertoe geleid dat gezinnen er vaak voor kiezen om meisjes te aborteren.
Periode van extreme hitte temperen het effect van geslachtsspecifieke abortussen
De culturele voorkeur voor zonen in combinatie met geslachtsspecifieke abortussen heeft de verhouding tussen jongens en meisjes helemaal vertekent. In sommige regio's in het noorden worden er 116 jongens voor elke 100 meisjes geboren, een sterke afwijking van de normale verhouding die naar iets meer meisjes neigt. Maar periodes van extreme hitte temperen het effect van geslachtsspecifieke abortussen, zo blijkt uit de data. Een mogelijke verklaring is dat tijdens hittegolven de gezondheidszorg dermate onder druk komt te staan dat echo's en abortussen minder toegankelijk zijn. Dat maakt selectie op geslacht minder gemakkelijk, waardoor de afwijkende geboorteverhouding weer ietwat normaliseert.
Het onderzoek laat zien dat toenemende hittegolven als gevolg van een veranderd klimaat onverwachte gevolgen hebben, ook op de demografie.
