Verouderde eicellen vervangen door jonge donoreicellen kan de reproductieve klok niet volledig resetten, want ook een baarmoeder en baarmoederslijmvlies op leeftijd verlagen de kans op een zwangerschap.
Hoewel de leeftijdsgebonden afname van de vruchtbaarheid grotendeels wordt toegeschreven aan een afnemende eicelkwaliteit, wijzen steeds meer aanwijzingen erop dat het beeld complexer is. Vermoed werd bijvoorbeeld dat ook de veroudering van de baarmoeder en van het baarmoederslijmvlies een rol kan spelen in de reproductieve kansen van een vrouw, ook al was daar tot voor kort weinig klinisch bewijs voor.
Onderzoekers van de IVIRMA Global Research Alliance besloten het eens grondig uit te zoeken. Tussen maart 2021 en december 2024 voerden ze bij 1.774 vrouwen in totaal 2.760 implantaties uit van een enkele blastocyst – een embryo van vijf dagen oud. Op die manier konden ze de invloed van baarmoederfactoren op de vruchtbaarheid onderzoeken, en meteen ook de effecten van eicelveroudering grotendeels uitsluiten.
Ze verdeelden de vrouwen in vier leeftijdsgroepen: 35–40, 41–45, 46–49 en ≥49 jaar. Ze vergeleken hun zwangerschapsuitkomsten, bekeken kenmerken van hun baarmoederslijmvlies, anayseerden de percentages levendgeborenen en miskramen, en corrigeerden die voor factoren die verband hielden met het embryo, de moeder en de vader.
Uit de resultaten bleek dat de leeftijd van 49 jaar een klinisch relevante drempel was waarna de reproductieve uitkomsten achteruitgingen, ondanks het gebruik van donoreicellen. Het percentage klinische zwangerschappen daalde van 54 procent bij vrouwen van 35 tot 40 jaar naar 42,6 procent bij vrouwen van 49 en ouder. Het percentage levendgeborenen daalde van 46,2 naar 31,7. Het percentage miskramen steeg van 24,2 naar 37,6.
In vergelijking met vrouwen van 35 tot 40 jaar hadden vrouwen van 49 jaar en ouder een significant lagere kans op een levendgeborene en een aanzienlijk groter risico op een miskraam. Ook het cumulatieve percentage van levendgeborenen nadat alle beschikbare embryo’s waren teruggeplaatst daalde aanzienlijk met de leeftijd, van 80 procent bij vrouwen van 35 tot 40 jaar naar 62,5 procent bij vrouwen van 49 en ouder.
‘Het gebruik van donoreicellen kunnen de effecten van reproductieve veroudering niet volledig uitsluiten, zeker na de leeftijd van 49 jaar’
Het onderzoek bracht ook leeftijdsgebonden veranderingen aan het licht in het baarmoederslijmvlies. Hoewel de dikte ervan in alle leeftijdsgroepen vergelijkbaar bleef, daalde het percentage vrouwen met een ‘trilaminair endometrium’ of drielagig baarmoederslijmvlies – een kenmerk dat meestal wordt geassocieerd met een baarmoeder die ontvankelijk is voor de innesteling van een embryo – aanzienlijk met hun leeftijd. Het kwam voor bij 94,7 procent van de vrouwen van 35 tot 40 jaar en maar bij 81 procent van de vrouwen van 49 en ouder.
Reproductieve klok resetten
‘Jarenlang werd reproductieve veroudering vooral gezien als een probleem van de eierstokken’, vertelt hoofdauteur Beatrice Crestani. ‘Men ging ervan uit dat als je oudere eicellen vervangt door donoreicellen, je de reproductieve klok even kon ‘resetten’. Onze bevindingen wijzen erop dat het beeld complexer is.’
Volgens Crestani mogen deze bevindingen vrouwen er niet van weerhouden om een behandeling met donoreicellen te ondergaan, omdat de slaagpercentages daarvan zelfs op gevorderde leeftijd nog aanzienlijk zijn. ‘De resultaten daarvan blijven voor veel vrouwen zeer goed, zelfs tot ze ver in de veertig zijn.’
Maar boven de leeftijd van 49 jaar constateerden de onderzoekers lagere percentages levendgeborenen en hogere percentages miskramen, ondanks het gebruik van donoreicellen. ‘Dat betekent dat leeftijdsgebonden veranderingen in de baarmoederomgeving ook een invloed kunnen hebben op het reproductieve succes’, aldus Crestani. ‘Patiënten moeten duidelijk worden geïnformeerd dat donoreicellen de effecten van reproductieve veroudering niet volledig kunnen uitsluiten, zeker na de leeftijd van 49 jaar.’ In België plaatsen artsen sowieso geen embryo’s in bij vrouwen boven de 47 jaar, maar in het buitenland is dat soms wel mogelijk op latere leeftijd.
De onderzoekers hopen in de toekomst meer inzicht te krijgen in de biologische mechanismen die aan de basis liggen aan de veroudering van de baarmoeder, waaronder de mogelijke rol van vasculaire, immuun-, hormonale en moleculaire veranderingen. Ze willen op zoek gaan naar biomarkers voor de biologische leeftijd van de baarmoeder en manieren vinden om de leeftijdsgebonden achteruitgang van de baarmoederfunctie te voorspellen, te voorkomen of zelfs te verbeteren.
