Het Bos Ter Rijst in Schorisse is één van de 54 bossen die op exact dezelfde manier werden bemonsterd in 1997 en 2023 om de veranderingen in biodiversiteit van loopkevers te bestuderen. © Frederik Hendrickx, Instituut voor Natuurwetenschappen

Klimaatverandering leidt tot verborgen biodiversiteitsverlies in Vlaamse bossen

Delen:

De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds zichtbaarder. Soorten die vroeger vooral in Zuid-Europa voorkwamen, zoals de wespspin, wijnkrekel en zilverreiger, worden vandaag steeds vaker waargenomen in Vlaanderen. Deze opvallende nieuwkomers kunnen de indruk wekken dat klimaatverandering de natuur verrijkt. Het nieuwe onderzoek toont echter een minder positief beeld. Achter de opmars van enkele warmteminnende soorten schuilt een veel grotere achteruitgang van soorten die aangepast zijn aan koelere omstandigheden.

Onderzoeker San Yin Leemans toont een doos met soorten uit de Vlaamse bossen, waaronder ook soorten die niet meer zijn teruggevonden in 2023. © Instituut voor Natuurwetenschappen

Koudeminnende soorten verdwijnen

Voor het onderzoek werden 54 boslocaties onderzocht die zowel in 1997 als in 2023 op exact dezelfde manier werden bemonsterd. De vergelijking van loopkevers over een periode van 25 jaar biedt een unieke inkijk in de effecten van klimaatverandering op insectensoorten in bossen. In de voorbije decennia steeg de gemiddelde temperatuur in onze regio geleidelijk, terwijl de luchtvochtigheid afnam. Hierdoor kregen soorten die beter aangepast zijn aan warmere omstandigheden een relatief voordeel.

Op 83 procent van de onderzochte locaties stelden de onderzoekers een duidelijke verschuiving vast naar warmteminnende soorten. Deze zogenaamde thermofilisatie verklaarde ongeveer 22 procent van de veranderingen in de soortensamenstelling. Toch blijkt dat deze verschuiving vooral wordt aangedreven door het verdwijnen van koudeminnende soorten en niet door een sterke toename van nieuwe warmteminnende soorten. "Het is niet zo dat nieuwe soorten massaal oprukken; het zijn vooral de koudeminnende soorten die verdwijnen", aldus Leemans.

Uitzonderlijk sterke achteruitgang

Het totale aantal gevangen loopkevers halveerde bijna tussen 1997 en 2023. Tegelijk daalde de totale soortenrijkdom van 97 naar 83 soorten. Vooral koudeminnende soorten werden zwaar getroffen. “Hun aantallen namen af met maar liefst 70 procent, terwijl we bij warmteminnende soorten nauwelijks een toename zagen”, aldus Leemans. “Zo’n grote daling is uitzonderlijk op zo’n korte ecologische tijdschaal.” Een aantal koudeminnende soorten die vroeger algemeen voorkwamen, zoals de donkere halsbandloper (Patrobus atrorufus) en de moerasbospriemkever (Bembidion mannerheimii), werden zelfs helemaal niet meer teruggevonden in de onderzochte bossen.

Bembidion mannerheimii (boven) en Patrobus atrorufus (onder), twee koudeminnende soorten die vroeger algemeen voorkwamen in de onderzochte Vlaamse bossen, maar er in 2023 helemaal niet meer werden aangetroffen. (c) Wikimedia commons

Bosversnippering

De onderzoekers stellen bovendien vast dat bosversnippering de gevolgen van klimaatverandering versterkt. Vooral koudeminnende bossoorten die zich moeilijk verspreiden, gaan sterk achteruit. Extreme droogte en hitte kunnen lokale populaties doen verdwijnen, en door de geïsoleerde ligging van veel bossen slagen deze soorten er nadien vaak niet meer in om geschikte leefgebieden opnieuw te koloniseren, zelfs wanneer de omstandigheden verbeteren. De uitzonderlijk warme en droge omstandigheden van deze zomer kunnen die negatieve effecten nog verder versterken.

Zonder gerichte maatregelen dreigen veel koudeminnende soorten verder uit het Vlaamse landschap te verdwijnen. De onderzoekers pleiten daarom voor een betere bescherming van bestaande bossen en meer verbindingen tussen natuurgebieden. “Als we klimaatverandering en biodiversiteitsverlies niet gezamenlijk aanpakken, dreigen soorten en leefgebieden onherstelbaar verloren te gaan”, besluit Leemans.

De studie is gepubliceerd in het vaktijdschrift Oikos.

Het onderzoek werd uitgevoerd binnen het door het Belgisch Wetenschapsbeleid (BELSPO) gefinancierde project FOURCAST, dat werd gefinancierd in het kader van het BRAIN-be 2.0-programma van BELSPO, en is een samenwerking tussen het Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN), het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), Plantentuin Meise, Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) en het Forest & Nature Lab van de Universiteit Gent.

Delen:

Dit is een artikel van:

Instituut voor Natuurwetenschappen

Vogels die lange afstanden afleggen langs de breedtegraden en zich daarbij oriënteren op de zon, wijken af van hun ideale koers. Dat komt omdat hun interne klok niet meer precies overeenkomt met de stand van de zon, een beetje zoals een jetlag bij mensen.

Rood is niet de enige kleur van bloed. Bij dieren vind je deze levensvloeistof in allerlei tinten.

Dit is een artikel van: Knowable Magazine

Onderzoek met hersenscanners toont aan dat het brein van honden anders reageert op verschillende gelaatsuitdrukkingen bij mensen.

Als kind vroeg Jorg Massen zich al af of vogels ook voor hun plezier vliegen. Intussen is hij gedragsbioloog aan de Universiteit Utrecht en ging hij op zoek naar een antwoord.

Een virusuitbraak in een apenopvangcentrum bood een unieke kans om te onderzoeken hoe een epidemie het gedrag beïnvloedt. Makaken uit kolonies waar de ziekte slachtoffers had gemaakt, bleken achteraf duidelijk terughoudender om besmet voedsel te eten.

De herfst is het seizoen waarin de natuur haar kleurrijkste tapijt uitrolt. Voor veel tuiniers is dat vooral een uitnodiging om de bladblazer boven te halen. Zonde, want in die rommelige laag bladeren krioelt het van het fascinerende leven.

Onlangs versoepelde de Europese wetgeving rond gentech bij planten. Plantenfysioloog Dominique Van Der Straeten ziet mogelijkheden voor de toekomst, maar ook wetenschappelijke inconsequenties in de nieuwe regels.

Verbleekte koralen kunnen herstellen door contact met stukjes gezonde koralen.

De milieu-impact van medisch afval en hygiëneproducten als luiers is enorm.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven