Roestbruine rivieren maken ondergrondse effecten van klimaatverandering zichtbaar in Alaska

Uit nieuw onderzoek van de universiteit van California blijkt dat smeltend permafrost diep ingrijpt in de geologie van het gebied. Eeuwenoude gesteenten en bodemlagen komen voor het eerst opnieuw in contact met water en zuurstof, een chemische reactie die roestbruine rivieren als gevolg heeft.

Twee oorzaken

Wetenschappers vermoedden al langer dat de dooi van de permafrost (grond die het hele jaar door bevroren is) een rol speelde, maar konden dat verband nu voor het eerst aantonen. Wanneer de permanent bevroren bodem ontdooit, komen processen op gang die soms duizenden jaren stil lagen.

Roestende rivieren worden niet door één proces veroorzaakt en komen voor in gebieden waar eigenlijk zo goed als geen menselijke vervuiling mogelijk is.

In hoge, rotsachtige gebieden zit vaak pyriet in de bodem, een mineraal dat sterk op goud lijkt. Door de opwarming van het klimaat ontdooit de grond steeds verder, waardoor pyriet blootgesteld wordt aan water en zuurstof. Hierdoor wordt het ontbonden in ijzer en zwavel, waarna het door chemische reacties wordt omgezet in zwavelzuur, sulfaten en vervuilende metalen. In lagergelegen moerasgebieden blijkt een heel ander mechanisme aan het werk: daar maken bacteriën opgelost ijzer vrij, dat oxideert tot roest zodra het in zuurstofrijk water terechtkomt. Het resultaat is in beide gevallen hetzelfde: roestbruine rivieren.

De waarschuwing zit in de bodem

Opmerkelijk is dat de onderzoekers een vertraging van ongeveer één jaar vonden tussen een uitzonderlijk diepe dooi en de verslechtering van de waterkwaliteit. Dat betekent dat  temperatuurmetingen in de bodem kunnen helpen voorspellen waar nieuwe roestende rivieren zullen ontstaan.

Klimaatverandering laat dus niet alleen boven de grond haar sporen na. Ook diep in de bodem raken geologische en chemische processen verstoord. Volgens de onderzoekers kunnen die veranderingen een vroeg signaal zijn van verborgen effecten van de opwarming, die mogelijk ook in andere delen van de wereld kunnen voorkomen.