Cruiseschepen stoten heel wat fijn stof uit, ook als ze aangemeerd liggen in havens. Die uiterst kleine stofdeeltjes bevatten metalen, en verzwakken de verdediging van longcellen tegen virale infecties.
De ecologische reputatie van cruiseschepen is niet al te best. Luchtvervuiling, het lozen van onvoldoende gezuiverd afvalwater, lawaai,... Die vervuiling stopt niet wanneer het schip eenmaal is aangemeerd, zo blijkt uit metingen van fijn stof in de haven van de Britse stad Southampton. 'Initieel was het onze bedoeling om de samenstelling van fijn stof in de haven te bestuderen, in relatie met al de verschillende activiteiten die er plaatsvinden,' vertelt professor Matt Loxham, verbonden aan de University of Southampton en gespecialiseerd in ademhalingsbiologie. 'Maar al gauw tekende er zich een patroon af dat in de richting van cruiseschepen wees.'
Dat patroon vertaalt zich in de verhoogde aanwezigheid van drie elementen in het fijn stof, namelijk vanadium, nikkel en kobalt. 'De data laten pieken zien voor deze drie elementen in de buurt van de terminals waar cruiseschepen aangemeerd liggen, en gedurende de zomermaanden, wanneer deze schepen de haven aandoen. Er blijkt dus een correlatie te bestaan tussen verhoogde concentratie vanadium, nikkel en kobalt in fijn stof met de aanwezigheid van cruiseschepen, zowel in tijd als in ruimte.'
Drijvende hotels
De metingen laten een duidelijke verband zien tussen de aanwezigheid van crusieschepen, en verhoogde concentraties ultrafijn stof, met vanadium, nikkel en kobalt als uitschieters. Maar hoe zeker is het dat deze stoffen ook effectief door cruiseschepen werden uit gestoten? 'Een goeie vraag,' aldus Loxham. 'Een mogelijke verklaring is de technologie gebruikt om de zwaveluitstoot te verminderen. Dat kan op twee manieren. Ofwel door het zwavelgehalte in de brandstof te reduceren via destillatie, ofwel door de uitstoot te filteren. De eerste manier verlaagt ook het voorkomen van zware metalen in de uitstoot, maar of het filteren van rook dat ook doet is minder duidelijk. Het kan dat cruiseschepen net wat meer gebruik maken van filters.'
'Een enkel cruiseschip in de haven heeft een energieverbruik van acht tot tien megawatt. Dat komt overeen met zowat tienduizend huishoudens'
'Het is echter waarschijnlijker dat cruiseschepen in de haven gewoon veel meer uitstoten dan vrachtschepen omdat ze aan hoteling doen. Gasten blijven aan boord tijdens het verblijf in de haven, er is dus heel wat energie nodig om alle voorzieningen te blijven garanderen. Daarom dat cruiseschepen de motor draaiend houden, ook wanneer ze aangemeerd liggen. Een enkel cruiseschip in de haven heeft een energieverbruik van acht tot tien megawatt. Ter vergelijking, dat komt overeen met zowat tienduizend huishoudens.'
Verzwakte verdediging
Loxham onderzocht ook de potentiële gezondheidsimpact van de uitstoot gelinkt aan cruiseschepen. 'Twee mechanismen spelen hier een rol. Deeltjes die zware metalen bevatten zorgen ervoor dat cellen in de longen zich minder goed kunnen verdedigen tegen infecties. Ze tasten het vermogen van cellen om de reproductie van virussen af te remmen aan. Van de drie onderzochte metalen lijkt vooral vanadium hiervoor verantwoordelijk. Wel een kanttekening. Het gaat om resultaten van labo-onderzoek op cellen. Dat geeft slechts een indicatie, want reëele omstandigheden en het menselijk lichaam zijn eindeloos meer complex.'
Cruises zijn populairder dan ooit. Hun uitstoot in de haven leidt echter tot gezondheidsproblemen, aldus Loxham. 'Een oplossing is om schepen te laten inpluggen op het energienetwerk van de haven, zodat de motoren niet moeten draaien om de voorzieningen voor de gasten mogelijk te maken. Dat gebeurt al in sommige havens, maar niet overal, ook niet in de haven van Southampton. Het is ook niet evident voor het elektriciteitsnet om de enorme energievraag van cruiseschepen op te vangen.'
