Internering is een loterij: willekeur, toeval en personeelstekort bepalen lot van daders

Internering is een loterij: willekeur, toeval en personeelstekort bepalen lot van daders

Delen:

Hoe word je in België ontoerekeningsvatbaar verklaard? Journalist Thomas Detombe zocht het uit en botste op ernstige tekortkomingen. De beslissing wordt genomen door de rechter, die zich daarvoor baseert op een psychiatrisch deskundigenverslag. Een psychiater stelt het verslag op; de rechter volgt het bijna altijd.

Sinds 2018 stijgt het aantal interneringen opnieuw fors. Er zijn grote verschillen tussen regio’s. In Gent worden bijna dubbel zoveel mensen geïnterneerd als in Antwerpen. In 2019-2020 ging het om 284 uitspraken. Antwerpen telde er diezelfde periode 145. Nochtans tellen beide gerechtelijke arrondissementen ongeveer evenveel inwoners. In Vlaanderen is een persoonlijkheidsstoornis vaak een reden om iemand te interneren; in Wallonië is dat veel minder het geval. De manier waarop toerekeningsvatbaarheid en het risico op nieuwe feiten worden ingeschat, verschilt van deskundige tot deskundige. Veel hangt af van waar je woont en welke psychiater je verslag opstelt.

Credit: Thomas Detombe

Deskundigenverslagen worden vaak opgesteld nadat de psychiater de feitenpleger amper vijftien minuten sprak. Dat gesprek vindt in veel gevallen in de gevangenis plaats, terwijl sommige verdachten onder invloed zijn van drugs of medicatie. Niet de ideale omstandigheden om een inschatting te maken van iemands geestelijke toestand. Magistraten, advocaten en nog niet gepubliceerd onderzoek bevestigen dat er wat schort aan de deskundigenverslagen. Sommige expertises bevatten inhoudelijke fouten en vaak ontbreekt een duidelijke motivatie waarom een geestesstoornis tot bepaalde feiten leidde. Arresten en tegenexpertises trekken interneringsbeslissingen in twijfel. Een en ander heeft wellicht ook te maken met moeilijke werkomstandigheden. Er is een tekort aan psychiatrisch deskundigen. Daardoor bepalen een handvol sleutelfiguren het lot van daders.

Doorgang naar de afdeling De Haven, waar de geïnterneerden van Merksplas zitten. Credit: Eddy Meijs

Internering of een celstraf. Voor de feitenpleger in kwestie kan het een groot verschil maken. Bij internering wordt verplicht zorg opgelegd, bijvoorbeeld in een forensisch psychiatrisch centrum (FPC). Een einddatum is er niet; om de zoveel tijd wordt geëvalueerd of de man of vrouw nog een risico vormt voor de maatschappij. Indien niet, kan die worden vrijgelaten. De praktijk is echter niet zo rooskleurig. In België zitten nog steeds ruim zevenhonderd geïnterneerden in de gevangenis in plaats van in een aangepaste forensische zorgsetting. Velen krijgen geen gepaste zorg en hebben geen uitzicht op vrijlating. Dat leidt ertoe dat geïnterneerden voor dezelfde feiten soms jaren langer vast zitten dan ‘gewone’ feitenplegers. In de gevangenis gaat hun mentale toestand erop achteruit, wat uiteindelijk de hulpverlening en hun re-integratie in de maatschappij moeilijker maakt. Naar schatting de helft van alle geïnterneerden die vanuit de gevangenis doorstromen naar zorg, keert terug. Als de basis voor die internering een verslag is waar van alles aan schort, is dat extra pijnlijk.

Een gang met toegang tot de cellen in De Haven. Credit: Eddy Meijs

Zo werd in de gevangenis van Merksplas eerder deze maand nog gestaakt door het personeel omwille van agressie van een geïnterneerde. ‘Geïnterneerden horen opgevangen en behandeld te worden in een forensisch psychiatrisch centrum’, klonk het bij de vakbonden. ‘De realiteit leert ons dat de meest moeilijke en onvoorspelbare karakters terug naar de gevangenis gestuurd worden, omdat ze door hun gedrag en ziektebeeld in het FPC niet gewenst zijn.’ Een sterk uitgebouwde zorgomgeving is nodig, zegt ook gevangenisdirecteur Serge Rooman in een open brief. ‘Alleen dan wordt de oorzaak van het geweld behandeld en alleen dan kunnen we echt spreken van risicobeperking en een echt veiligheidsbeleid. Enkel veiligheid willen installeren door dikkere deuren, meer tralies, meer camera’s en meer veiligheidspersoneel is als meer emmers zetten onder een lek zonder te zoeken naar de oorzaak van een lek.’

De nieuwe interneringswet uit 2016 verankerde het recht op zorg. Desondanks blijft de positie van geïnterneerde personen erbarmelijk. Zonder extra zorginvesteringen, zal het Europees Hof voor de Rechten van de Mens België blijven veroordelen. Extra zorgpersoneel in de gevangenis zal het probleem niet oplossen, menen experts. De gevangenis kan immers nooit een goede behandelcontext zijn.

Fotograaf Eddy Meijs kon foto’s maken in de gevangenis van Merksplas. Foto boven: de ontspanningsruimte van de geïnterneerden. Met dank aan gevangenisdirecteur Serge Rooman.

Dit onderzoek kwam tot stand met steun van Fonds Pascal Pascal Decroos.

Lees het volledige artikel nu in Psyche&Brein:

Delen:

Een psychosociale assistentiehond kan soelaas bieden. Door signalen van stress, paniek of overprikkeling te herkennen, helpt de hond zijn baasje te keren naar de maatschappij.

De docuserie Mag Ik Zijn? volgt jongeren met mentale problemen in de psychiatrische vleugel van het UZ Brussel. In een maatschappij die vaak onbegrip toont, proberen ze hun innerlijke onrust een plaats te geven.

Verstoringen van het slaapritme, de stofwisseling en de hormoonhuishouding zijn mogelijk geen bijkomstige symptomen van de ziekte van Alzheimer. Onderzoekers ontdekken dat de hypothalamus, het hersengebied dat deze functies aanstuurt, al vroeg in het ziekteproces veranderingen vertoont.

In elke klasgroep van twintig leerlingen heeft gemiddeld één jongere een overleden moeder of vader. Het verlies van een ouder kan tijdens de adolescentie, een periode van identiteitsontwikkeling en groeiende zelfstandigheid, een grote impact hebben op het welzijn, de relaties en de identiteitsvorming van jongeren.

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven