Waarom slapen we?

Waarom slapen we?

Delen:

Hersenwetenschappers, psychologen en biologen buigen zich al een aantal decennia over die vraag. Zo weten we dat slaap niet één maar meerdere functies heeft.

Er zijn meerdere manieren om slaap te onderzoeken. Je kunt proefkonijnen wakker houden, de slaapduur en -fases tussen verschillende diersoorten bestuderen, slaapstoornissen bekijken of het slapende brein onder de loep nemen. Dat laatste is trouwens niet eenvoudig. Hersenscans maken geluid en ze liggen bovendien niet comfortabel. Dat verstoort het gedrag van de slaper. De hersenen spelen hoogstwaarschijnlijk de belangrijkste rol van alle lichaamsdelen in slapen. Tijdens het slapen doorlopen we verschillende slaapfases die worden gekenmerkt door verschillende patronen van hersenactiviteit. Complexe hersennetwerken zijn op verschillende momenten actief.

Door slaap met al die technieken te bestuderen, zijn er in ieder geval vijf belangrijke functies ontdekt. Ten eerste is slapen belangrijk voor de ontwikkeling van het brein. Het vogelbekdier heeft bijvoorbeeld vlak na de geboorte buitengewoon veel remslaap. Rem staat voor Rapid Eye Movement. In deze slaapfase maken de ogen snelle verticale bewegingen en vinden de meeste dromen plaats. Pasgeboren vogelbekdiertjes kunnen bijna niks en zijn volledig afhankelijk van hun moeder. Jonge giraffen daarentegen hebben veel minder remslaap én kunnen direct na de geboorte al lopen. De remslaapfase lijkt dus nodig voor de ontwikkeling van het brein.

Tijdens de slaap hoeft je brein geen andere prikkels te verwerken. Het krijgt de kans om de eerder opgedane informatie een plekje te geven

Ten tweede ruimt het brein tijdens de slaap afvalstoffen op. Grote dieren slapen minder lang dan kleine dieren. En grote dieren hebben een tragere stofwisseling. Een snelle stofwisseling zorgt voor meer afvalstoffen. Kleine dieren moeten dus langer slapen om al die afvalstoffen kwijt te raken. Tijdens de diepe slaapfase (non-remslaap) zijn cellen minder actief en hebben ze de kans om de schadelijke afvalstoffen op te ruimen.

Dan is er nog een derde slaapfunctie bekend. Zonder slaap kunnen bepaalde chemische reacties in de cellen mogelijk niet plaatsvinden. Het brein maakt steeds eiwitten aan en breekt ze ook weer af. Al die chemische activiteit gaat helaas niet altijd goed samen. Door te slapen gaan bepaalde processen even ‘uit’ waardoor anderen hun werk weer kunnen doen.

Een vierde reden waarom we slapen, is herstel. Als je wakker bent, gebruiken hersencellen veel signaalstoffen, ofwel neurotransmitters. Die stoffen raken op. Bovendien verdwijnen de receptoren waar de neurotransmitters aan binden langzaamaan als ze er lang aan worden blootgesteld. Als je slaapt, komen er minder of geen neurotransmitters meer vrij waardoor de receptoren en neurotransmitters zich herstellen.

Tot slot de vijfde rol van slaap: het versterkt het geheugen. Al zijn wetenschappers het nog niet met elkaar eens over deze slaapfunctie. Tijdens de slaap lijkt er een soort reorganisatie van hersennetwerken plaats te vinden. Zwakke connecties tussen hersencellen verdwijnen en de sterke blijven bestaan. Zo leg je misschien herinneringen vast. Tijdens de slaap hoeft je brein geen andere prikkels te verwerken. Het krijgt de kans om de eerder opgedane informatie een plekje te geven.

Toch weten we nog steeds niet alles. De wetenschap blijft druk met het uitvogelen van alle functies van slaap. Misschien zijn er wel allerlei functies waar we ons helemaal niet bewust van zijn …

Sebastiaan Overeem is somnoloog bij het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe, en hoogleraar slaapdiagnostiek aan de TU Eindhoven. Wetenschapsjournalist Anouk Bercht legde hem deze vraag voor en tekende zijn antwoorden op.

In deze rubriek beantwoordt een wetenschapper een vraag uit de Vlaamse Wetenschapsagenda. www.vraagvoordewetenschap.be

Delen:

Een psychosociale assistentiehond kan soelaas bieden. Door signalen van stress, paniek of overprikkeling te herkennen, helpt de hond zijn baasje te keren naar de maatschappij.

De docuserie Mag Ik Zijn? volgt jongeren met mentale problemen in de psychiatrische vleugel van het UZ Brussel. In een maatschappij die vaak onbegrip toont, proberen ze hun innerlijke onrust een plaats te geven.

Verstoringen van het slaapritme, de stofwisseling en de hormoonhuishouding zijn mogelijk geen bijkomstige symptomen van de ziekte van Alzheimer. Onderzoekers ontdekken dat de hypothalamus, het hersengebied dat deze functies aanstuurt, al vroeg in het ziekteproces veranderingen vertoont.

In elke klasgroep van twintig leerlingen heeft gemiddeld één jongere een overleden moeder of vader. Het verlies van een ouder kan tijdens de adolescentie, een periode van identiteitsontwikkeling en groeiende zelfstandigheid, een grote impact hebben op het welzijn, de relaties en de identiteitsvorming van jongeren.

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven