In onze geïndustrialiseerde samenleving kampen we allemaal in meer of mindere mate met ‘microbioomarmoede’. Er is een stille maar ingrijpende achteruitgang van het leven in onze darmen aan de gang. En dat maakt ons kwetsbaar voor ziekte.
We dragen er biljoenen bij ons, maar behandelen ze zelden als iets kostbaars: de microben in onze darmen. Toch blijkt dit verborgen ecosysteem dringend nood te hebben aan deze spotlight. In onze geïndustrialiseerde samenleving kampen we allemaal in meer of mindere mate met ‘microbioomarmoede’ [1].
Er is een stille maar ingrijpende achteruitgang van het leven in onze darmen aan de gang [2]. En dat maakt ons kwetsbaar voor ziekte. Inflammatoire darmaandoeningen, obesitas, diabetes type 2 en zelfs Parkinson, dementie en depressie… steeds meer chronische ziektebeelden worden gelinkt aan een beschadigd darmmicrobioom.
Onderzoekers zoeken al ruim twintig jaar in het microbioom naar nieuwe remedies voor deze ziekten, maar een ‘gouden pilletje’ is er niet. Het wordt steeds duidelijker: het microbiële ecosysteem in onze darmen blijkt zo’n belangrijke rol te spelen voor onze gezondheid, dat we het maar beter snel gaan herstellen en beschermen.
Het ecosysteem dat ons gezond houdt
Het darmmicrobioom groeit in onze dikke darm op de resten van onze spijsvertering en maakt daarbij allerlei interessante stofjes, zogenaamde metabolieten. Hun meest bekende metabolieten, korteketenvetzuren, zijn echte wondermoleculen. Ze versterken onze darmwand, zodat ziekteverwekkers en schadelijke stoffen niet kunnen doordringen tot in de bloedbaan, en bevorderen de werking van onze lever, spieren en hersenen. Darmbacteriën kunnen ook rechtstreeks immuuncellen aansturen, en zo bescherming bieden tegen ontstekingsgerelateerde aandoeningen, zoals reuma [3]. Verder produceren ze ook neurotransmitters die via de darm-brein-as ons humeur kunnen beïnvloeden [4]. Onze darmmicrobiota zijn bij zoveel belangrijke lichaamsprocessen betrokken dat onze gezondheid deels afhangt van hoe goed we dit interne ecosysteem ondersteunen. Maar onze moderne levensstijl zet dit systeem steeds meer onder druk.
De grootste boosdoeners
Ons vezelarm voedingspatroon is één van de grootste boosdoeners. Darmbacteriën groeien het liefst op vezels en maken daarbij korteketenvetzuren. Wanneer ze onvoldoende vezels krijgen, schakelen ze noodgedwongen over op alternatieven, zoals eiwitten en slijm. Dit zorgt voor minder korteketenvetzuren en meer toxische metabolieten, wat de darmwand kwetsbaar maakt [5]. Wie te weinig vezels eet, heeft dan ook een grotere kans om diabetes, hart- en vaatziekten of kanker te krijgen. Toch eten we structureel te weinig vezels. De gemiddelde Belg en Nederlander eet 10-15 g vezels per dag. Dat is amper de helft van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid [6].
Daarnaast is ook ons gebruik van protonpomp inhibitoren (PPI’s) en antibiotica nefast voor het ecosysteem in onze darmen [7]. PPI’s behoren wereldwijd tot de meest voorgeschreven medicijnen. Ze remmen de productie van maagzuur en dat blijkt ons microbioom verderop in de dikke darm goed door elkaar te schudden. Het doet zuurstofgevoelige soorten afnemen en bevordert de groei van zuurstoftolerante bacteriën, waaronder potentiële ziekteverwekkers.
Dat is ook precies wat er gebeurt bij elke antibioticakuur, wat ervoor kan zorgen dat je een antibiotica-geïnduceerde diarree ontwikkelt: een darminfectie die ontstaat als gevolg van het onevenwicht in je darmmicrobioom. Hoewel het microbioom zich kort na je laatste antibioticapil spontaan begint te herstellen, verloopt dit proces traag en nooit volledig. De verstorende effecten van één enkele antibioticakuur zijn tot 8 jaar later nog steeds zichtbaar [8]!
Antibiotica verrijken bovendien onze darmen met antibioticaresistentiegenen [9]. Zo ontstaan superbacteriën: ziekteverwekkers die multiresistent zijn geworden voor de meest courant gebruikte antibiotica. Besmettingen met superbacteriën komen steeds vaker voor, en vormen grote uitdagingen voor onze gezondheidszorg. De Wereldgezondheidsorganisatie meldt dat 1 op 6 infecties in 2023 resistent is [10]. In België, waar nota bene twee keer zoveel antibiotica wordt gebruikt als in Nederland, sterven jaarlijks meer dan 600 mensen aan de gevolgen van antibioticaresistentie [11-13]. Wereldwijd gebeurt dat elke zes seconden [14]!
De verspreiding van antibioticaresistentie stopt overigens niet bij onze darmen. Onderzoekers vinden antibioticaresistentiegenen ook terug in onze waterlopen, de bodem en zelfs de lucht die we inademen [15]. Onze leefomgeving wordt zo een katalysator voor de steeds moeilijker te beheersen antibioticaresistentie.
De grootste winsten
Hoe hou je jezelf en je darmmicrobioom gezond? Geef je darmbacteriën te eten! Kies voor een vezelrijk voedingspatroon met volkoren granen en peulvruchten, die bevatten het meeste vezels. Vul aan met noten, groenten en fruit, en varieer. Hoe meer verschillende soorten vezels je eet, hoe meer verschillende soorten darmbacteriën je kweekt. Dat zorgt voor een veerkrachtig darmmicrobioom. De makkelijkste manier om je vezelinname te verhogen, is door witte producten te vervangen door volkoren varianten. Hier blijkt in de praktijk nog veel verwarring rond te bestaan: een bruin graanproduct is immers niet altijd volkoren… Om die reden startte Denemarken het Whole Grain Partnership (WGP) project, waarin overheid, maatschappelijke instanties en voedingsbedrijven nauw samenwerkten om volkorenproducten zichtbaarder en toegankelijker te maken via productlabels. Hierdoor behoren Denen vandaag tot de grootste vezelconsumenten van Europa [16]. Het Deense WGP project is een inspirerend voorbeeld van hoe overheden snel en effectief kunnen investeren in een gezondere, microbioomvriendelijkere samenleving.
Even belangrijk is om te letten op de signalen van je darmen, zodat je ziet of je darmbacteriën alle ingenomen vezels ook daadwerkelijk verteren. Je kan je transittijd (1 woord) zelf meten door iets herkenbaars te eten, zoals maïs of sesamzaad, en te kijken wanneer je het terugziet in de toiletpot. Een transittijd van 24 tot 36 uur is optimaal om vezels af te breken. Ook de vorm en consistentie van je stoelgang zeggen veel over je transittijd.
Een transittijd van 24 tot 36 uur is optimaal om vezels af te breken. Blijft voedsel langer in de darm, wat vaak gepaard gaat met harde stoelgang en constipatie, dan raken de vezels op en gaan bacteriën eiwitten afbreken tot toxische stoffen. Gaat het daarentegen te snel, of is de stoelgang vaak zacht of waterig, dan krijgen je bacteriën te weinig tijd om hun werk te doen, waardoor vezels niet of slechts gedeeltelijk worden afgebroken [17,18]. Gun dat hoopje in de toiletpot dus een aandachtige blik voor je doorspoelt
Wees je daarnaast ook bewust van de biologische prijs die we met zijn allen betalen bij elk antibioticagebruik. Al voel jij je misschien al na één pilletje beter, je microbioom heeft veel meer tijd nodig om te herstellen. Bij de keuze voor een antibioticum, speelt de impact op het darmmicrobioom tegenwoordig zelden een rol. In de toekomst zouden artsen dit meer in overweging kunnen nemen. Kiezen voor middelen die essentiële, zuurstofgevoelige soorten sparen, bijvoorbeeld. Of, bij patiënten die al aan een infuus liggen, kunnen artsen bewust kiezen om antibiotica via de bloedbaan toe te dienen. Zo wordt het darmmicrobioom minder hard getroffen dan bij orale inname. Spring ook zorgzaam om met PPI-maagzuurremmers, zoals Pantomed en Omeprazole. Bespreek met je arts of je deze medicatie echt nodig hebt, zeker wanneer jouw voorschrift voor deze medicatie systematisch vernieuwd wordt zonder duidelijke reden. Tot slot mag de bewezen werking van probiotica best wat meer aandacht krijgen onder artsen en patiënten: heel wat probiotica helpen om antibiotica-geïnduceerde darminfecties met bijhorende diarree te voorkomen [19, 20].
De grote boodschap
Je darmbacteriën zijn je bondgenoten: ze houden je gezond. Een standbeeld moet je hen niet geven, in Japan is er al een herdenkingsplek voor ‘de microben waaraan de mens zoveel te danken heeft en die hun leven voor ons opofferen’ [21]. Bedank hen liever elke dag, door een portie vezels voor hen op je bord te leggen en voorzichtig om te springen met microbioomkillers zoals antibiotica en PPI’s. Zo geef je bij elk toiletbezoek een geschenkje aan de wereld: een hoopje gezonde darmbacteriën. Op die manier draag je bij aan jouw eigen gezondheid én een gezondere samenleving.
Deze blogpost werd geschreven na afloop van het Microbiome from Benchtop to Bedside congres, dat nationale en internationale microbioomexperten samenbracht in Antwerpen in november 2025.
Meer weten? Alles wat je vandaag moet weten over je darmmicrobioom, lees je in het boek ‘De microbioom boost'
REFERENTIES
1. De Weirdt R (2025). De microbioom boost: ontdek de kracht in je darmen en herstel je gut health. Lannoo.
2. Poyet M, Rühlemann M, Schaan AP, et al. Industrialization drives convergent microbial and physiological shifts in the human metaorganism. bioRxiv. 2025 Oct 20.
3. Tsetseri MN, Silman AJ, Keene DJ, et al. The role of the microbiome in rheumatoid arthritis: a review. Rheumatol Adv Pract. 2023;7(2).
4. Braga JD, Thongngam M, Kumrungsee T. Gamma-aminobutyric acid as a potential postbiotic mediator in the gut-brain axis. NPJ Sci Food. 2024 Apr 2;8(1):16.
5. Rodríguez-Romero JJ, Durán-Castañeda AC, Cárdenas-Castro AP, et al. What we know about protein gut metabolites: Implications and insights for human health and diseases. Food Chem X. 2021 Dec 22;13:100195.
6. Voedingsaanbevelingen voor de Belgische bevolking (2016) - Hoge Gezondheidsraad [Internet]. [cited 2025 Dec 20]. Available from: https://www.hgr-css.be/nl/advies/9285/voedingsaanbevelingen-voor-belgie-2016
7. Maier L, Pruteanu M, Kuhn M, et al. Extensive impact of non-antibiotic drugs on human gut bacteria. Nature. 2018 Mar 29;555(7698):623–8.
8. Baldanzi G, Larsson A, Sayols-Baixeras S, et al. Antibiotic use in the past 8 years and gut microbiota composition. medRxiv [Preprint]. 2024 Oct 15;2024.10.14.24315441.
9. Stecher B, Maier L, Hardt WD. “Blooming” in the gut: how dysbiosis might contribute to pathogen evolution. Nat Rev Microbiol. 2013 Apr;11(4):277–84.
10. World Health Organization (2025). Global Antibiotic Resistance Surveillance Report 2025 WHO Global Antimicrobial Resistance and Use Surveillance System (GLASS).
11. Antibioticagebruik in Belgie | Onafhankelijke ziekenfondsen [Internet]. [cited 2025 Dec 15]. Available from: https://www.mloz.be/nl/documentatie/antibioticagebruik-belgie
12. Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV). Nieuwe indicatoren voor meer appropriate care over het voorschrijfgedrag voor antibiotica door huisartsen [Internet]. [cited 2025 Dec 30]. Available from: https://www.riziv.fgov.be/nl/pers/nieuwe-indicatoren-voor-meer-appropriate-care-over-het-voorschrijfgedrag-voor-antibiotica-door-huisartsen
13. Cassini A, Högberg LD, Plachouras D, et al. Attributable deaths and disability-adjusted life-years caused by infections with antibiotic-resistant bacteria in the EU and the European Economic Area in 2015: a population-level modelling analysis. Lancet Infect Dis. 2019 Jan;19(1):56-66.
14. GARDP | Global Antibiotic Research and Development Partnership [Internet]. [cited 2025 Dec 15]. Available from: https://gardp.org/
15. Sassi A, Basher NS, Kirat H, et al. The Role of the Environment (Water, Air, Soil) in the Emergence and Dissemination of Antimicrobial Resistance: A One Health Perspective. Antibiotics (Basel). 2025 Aug 1;14(8).
16. Fuldkorn [Internet]. [cited 2025 Dec 15]. Available from: https://fuldkorn.dk/
17. Procházková N, Falony G, Dragsted LO, et al. Advancing human gut microbiota research by considering gut transit time. Gut. 2023;72(1):180–91.
18. Vandeputte D, Falony G, Vieira-Silva S, et al. Stool consistency is strongly associated with gut microbiota richness and composition, enterotypes and bacterial growth rates. Gut. 2016 Jan 1;65(1):57-62.
19. Hempel S, Newberry SJ, Maher AR, et al. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2012 May 9;307(18):1959-69.
20. Cai J, Zhao C, Du Y, et al. Comparative efficacy and tolerability of probiotics for antibiotic-associated diarrhea: Systematic review with network meta-analysis. United European Gastroenterol J. 2018 Mar;6(2):169-180.
21. Kyoto: Commemorating tiny lives, appreciating their great blessings - The Japan News [Internet]. [cited 2025 Dec 15]. Available from: https://japannews.yomiuri.co.jp/features/japan-focus/20220514-28080/
