Voor veel mensen is het inmiddels dagelijkse kost: video’s versneld bekijken of podcasts op dubbele snelheid afspelen. Maar wat doet deze gewoonte eigenlijk met ons brein, onze aandacht en ons begrip van de inhoud?
Het is een gewoonte van deze tijd. Zodra een video te lang lijkt te duren, is het voldoende om je vinger op het scherm te houden, en plots gaat alles sneller. Wie het eenmaal heeft geprobeerd, gebruikt het vaak automatisch. De praktijk heeft zelfs een naam: speed watching voor video en speed listening voor audio.
Volgens het officiële blog van YouTube heeft sinds de introductie van deze functie in 2010 maar liefst 85 procent van de gebruikers weleens content versneld afgespeeld. Meestal gaat het om 1,5x of 2x de normale snelheid. YouTube was een pionier, maar inmiddels volgden bijna alle streamingdiensten: Netflix (2020), TikTok (2023) en Instagram (begin 2025).
Omdat de functie relatief nieuw is, is nog weinig bekend over wie het precies gebruikt, hoe vaak en bij welke soorten content.
Wanneer versnellen we?
Mensen versnellen om verschillende redenen. Voor sommigen draait het om efficiëntie. Rachid (45) vergelijkt het met diagonaal lezen: ‘Ik versnel vooral bij tutorials of opleidingen. Zo pik ik de kernwoorden op en sla ik dode momenten over.’ Jules (18), die in een voorbereidende klas zit, herkent dat: ‘Ik heb weinig tijd, maar wil wel de belangrijkste informatie meekrijgen.’
Andere gebruikers doen het uit tijdsdruk of zelfs gewoonte. Martin (28) beschrijft zichzelf als ‘iemand met tijdsangst’. ‘Als ik twee afleveringen van een serie kan bekijken in de tijd van één, doe ik dat. Podcasts luister ik onderweg of tijdens het sporten juist op normale snelheid, zodat het langer duurt.’ Martin installeerde zelfs een plug-in op zijn smartphone, zodat hij op platformen die deze optie nog niet hebben, zoals Disney+ of Canal, toch de snelheid kan aanpassen.
Opvallend: zowel Jules als Martin geven aan dat hun speed watching of listening vooral een solitaire bezigheid is. In gezinsverband of samen met hun partner bekijken ze content meestal op normale snelheid.
Chloé (26) op haar beurt geeft aan dat ze sinds de introductie van de functie bijna alles op dubbele snelheid bekijkt. ‘Ik dacht echt: dit is geweldig, dit gaat even snel als mijn brein.’ Haar gewoonte is minder gericht op efficiëntie en meer op constante stimulatie: ‘Het is een reflex geworden, een beetje zoals eindeloos scrollen. Zodra ik iets begrepen heb, ga ik door naar de volgende TikTok.’
Het brein onder invloed van dopamine
Waarom is deze gewoonte zo populair? Jean-Philippe Lachaux, onderzoeksdirecteur aan het centrum voor neurowetenschappen in Lyon en specialist in aandacht, legt uit dat het belangrijk is twee soorten versneld contentgebruik te onderscheiden.
Aan de ene kant is er het gebruik zoals bij Rachid of Jules: gericht op informatievergaring. Lachaux noemt dit een ‘uitgewerkte beloning’ voor het brein: ‘Er zit een contextuele reden achter de versnelling: het gaat om efficiëntie. Er is hier niet sprake van een onderliggende, interne oorzaak in de hersenen.’
“Bij speed watching geeft nieuwe informatie telkens een kleine dopaminepiek, waardoor we blijven kijken.”
Aan de andere kant is er de vorm waarin in de eerste plaats het beloningscircuit wordt aangesproken. Dat is vergelijkbaar met een soort pavlovreactie en gericht op emotionele stimulatie. ‘Elke stukje nieuwe informatie triggert een dopaminepiek in het brein, en dat gedrag ontwikkelt zich zodanig dat die piek zo vaak mogelijk plaatsvindt,’ zegt Lachaux.
Chloé ervaart dit effect: wanneer ze content niet versnelt, vindt ze het moeilijk om passief te kijken. Ze voelt de drang om iets actiefs te doen, zoals kleuren of haken, omdat gewone stimulatie haar niet genoeg prikkelt.
Lachaux wijst erop dat deze hyperstimulatie een groeiende intolerantie voor ‘verloren tijd’ kan veroorzaken. Zonder constante dopaminepieken kan het insula, een hersengebied dat gevoelens van afkeer en verslaving reguleert, lichamelijke spanning, irritatie of stress veroorzaken. Dit kan zelfs leiden tot het vermijden van langzamere content, zoals een bioscoopfilm. Iemand kan bijvoorbeeld een uitnodiging voor een cinemabezoekje afwijzen uit angst dat het tempo te traag is.
Cognitieve overbelasting
Naast de effecten op het beloningscircuit is er ook een cognitief effect. Véronique Boulenger, onderzoeksdirecteur bij het CNRS en gespecialiseerd in taalverwerking, legt uit dat bij het luisteren naar content vooral de temporale hersengebieden actief zijn, samen met delen van de frontale cortex die nodig zijn om spraak te begrijpen. Bij video komen daar ook visuele gebieden bij.
Bij versneld luisteren kan bovendien het motorische netwerk, dat normaal gesproken spraak produceert, meedoen. ‘Zelfs als we niet spreken, ondersteunen deze hersengebieden het begrip van gesproken boodschappen,’ zegt Boulenger.
Het tempo speelt een cruciale rol. Het brein werkt met natuurlijke trillingen die zich afstemmen op het ritme van taal. Zo kan het continue stromen van woorden worden opgesplitst en betekenisvol worden verwerkt. Binnen bepaalde grenzen kan het brein zich snel aanpassen aan versnelling, meestal in enkele seconden. Maar die flexibiliteit is niet onbeperkt.
“Versneld kijken of luisteren kan leiden tot cognitieve overbelasting. Het brein wordt gedwongen om steeds meer informatie te verwerken, wat kan leiden tot mentale vermoeidheid en aandachtsproblemen.”
Te veel informatie tegelijk bemoeilijkt het verwerken en kan leiden tot stress, aandachts- en geheugenproblemen, en soms een verminderd begrip van de content. Deze effecten worden vooral merkbaar bij snelheden boven 2x: hoe sneller de spraak, hoe minder pauzes er zijn voor verwerking en hoe moeilijker het brein het heeft om bij te blijven.
De strijd om aandacht
Meer en meer platformen bieden de mogelijkheid tot speed watching. Volgens Lachaux is het doel duidelijk: onze aandacht vasthouden. ‘Langzame momenten in een serie kunnen frustreren. Mensen haken dan sneller af of zoeken andere content. Het tempo moet afgestemd zijn op de behoeften van de kijker om aandacht te behouden.’
Psychiater Christophe André benadrukt dat dit vooral problematisch kan zijn in vrije-tijdscontexten. Automatisering van ons gedrag leidt tot minder vrijheid en een constante drang tot versnellen. Onze digitale omgeving speelt hierin een grote rol: het aanbod is enorm en we hebben het gevoel dat we alles moeten zien om niets te missen. Dit fenomeen, bekend als FOMO (fear of missing out), komt vooral bij jongere generaties veel voor.
André maakt een belangrijk onderscheid: versneld lezen om informatie te vergaren is iets anders dan een serie versneld bekijken. ‘Bij een serie mis je altijd details. Een verhaal moet je laten beleven. Het is niet alleen informatie.’
Deze nuance zien we ook bij de geïnterviewden: films en series bekijken ze meestal op normale snelheid, omdat het verhaaltempo essentieel is voor de ervaring.
Tijd om te vertragen
Kunnen we ziek worden van altijd versnellen, bijvoorbeeld in de vorm van ADHD-achtige symptomen zoals moeite hebben met concentratie? Volgens psychologen is dat niet aan de orde, maar André waarschuwt dat toenemende ongeduldigheid en concentratieproblemen signalen kunnen zijn dat het tijd is om te vertragen.
Hoe? Door oefeningen zoals meditatie, stilte opzoeken, dagdromen, of een wandeling in de natuur. Het doel is om opnieuw vertrouwd te raken met een normaal tempo en te accepteren dat echte ervaringen zich niet laten versnellen.
Zelfs bij digitale content geldt: je kunt niet alles zien of horen. Kies bewust, neem de tijd en geniet van het moment zonder druk.
Hoe ver kun je versnellen zonder begrip te verliezen?
Een onderzoek van de Universiteit van Los Angeles (2021) met 231 studenten van 18 tot 41 jaar onderzocht het begrip bij verschillende afspeelsnelheden. Deelnemers keken naar een video van bijna tien minuten op normale snelheid, 1,5x, 2x of 2,5x, zonder te pauzeren of aantekeningen te maken. Direct na het kijken en een week later moesten ze een twintigtal vragen beantwoorden.
Het resultaat: bij snelheden tot 2x bleef het begrip grotendeels intact. Bij 2,5x traden echter duidelijke problemen op. Een vervolgonderzoek liet zien dat actief aantekeningen maken helpt om de inhoud beter te verwerken, zelfs bij hogere snelheden. Voor studenten of iedereen die efficiënt door informatie wil, is dat een nuttige tip.
Dit artikel verscheen eerder in Cerveau&Psycho. Vertaling: Robin Hanssens.
