Overmatig alcoholgebruik en leververvetting zijn bekende boosdoeners voor onze lever, maar de schade stopt vaak niet bij één orgaan. Wanneer de lever faalt, kunnen ook andere organen, zoals de nier, het hart en de longen, in de problemen komen.
Vandaag is een zware levertransplantatie voor longproblemen ten gevolge van een zieke lever vaak de enige redding. In het laboratorium zoeken onderzoekers naar een alternatief: hoe kunnen we dit proces beter begrijpen én stoppen?
De lever als onmisbaar knooppunt in ons lichaam
Zonder lever kunnen we niet leven. Dit levensbelangrijke orgaan fungeert als de chemische fabriek van ons lichaam: het breekt toxische stoffen af, maakt eiwitten aan voor de bloedstolling en produceert gal voor onze spijsvertering.
Om te begrijpen waarom een zieke lever de longen kan aantasten, moeten we kijken naar de "wegenkaart" van ons bloed. Ons lichaam is namelijk één groot, aaneengesloten systeem waarin de lever de centrale toegangspoort is tussen je spijsvertering en de rest van je lichaam.
Al het bloed uit de spijsverteringsorganen stroomt via één grote weg naar de lever: de poortader. De lever fungeert hier als een gigantisch filter- en distributiecentrum. Nadat het bloed in de lever gezuiverd is, stroomt het direct door naar het hart, dat het vervolgens meteen naar de longen pompt om zuurstof op te halen.
Als de doorgang door de lever stroef verloopt…
In een gezonde situatie is de lever als een zachte spons waar het bloed moeiteloos doorheen sijpelt. Maar door chronische schade, denk bijvoorbeeld aan alcoholgebruik of leververvetting, kan er verlittekening ontstaan. Dit heet fibrose. Wanneer dit overgaat in onomkeerbare levercirrose, verandert die spons in een harde, stugge massa.
Het bloed uit de poortader botst tegen deze weerstand op, waardoor de druk in de poortader enorm oploopt. Dit noemen we portale hypertensie. Deze "file" in de bloedsomloop heeft een domino-effect op de organen die direct in verbinding staan met de lever: het hart en de longen.
… en de longen de dupe worden
Een verrassende, maar vaak onderschatte complicatie van dit fenomeen is het hepatopulmonaal syndroom (HPS). Ongeveer 20% van de patiënten met een eindstadium levercirrose krijgt hiermee te maken.
Doordat de lever zijn filterwerk niet meer goed doet en de druk in de poortader oploopt, komen er bepaalde signaalstoffen in de bloedsomloop terecht die normaal gesproken worden afgebroken. Deze stoffen reizen naar de longen, waar ze de longbloedvaten het verkeerde signaal geven. Het resultaat? Er worden nieuwe, abnormale bloedvaten gevormd die te wijd zijn. Het bloed stroomt hierdoor te snel langs de longblaasjes om zuurstof op te pikken.
Het resultaat is een chronisch zuurstoftekort. Patiënten kampen niet alleen met ernstige kortademigheid die hun dagelijks leven beperkt, maar hun vooruitzichten worden ook aanzienlijk somberder. HPS is namelijk meer dan een lastig symptoom; het verhoogt het risico op sterfte bij leverpatiënten aanzienlijk, wat de noodzaak voor een snelle behandeling vergroot.
Wanneer levertransplantatie de enige uitweg is
Momenteel bestaat er geen medicijn tegen HPS. Enkel een levertransplantatie kan levensreddend zijn. Wonderbaarlijk genoeg herstellen de longen zich bij quasi alle patiënten volledig zodra de nieuwe lever het systeem weer in balans brengt.
Toch kent een transplantatie grote nadelen: het is een complexe operatie, de kosten voor de gezondheidszorg zijn enorm en er is een tekort aan organen zodat de wachtlijsten blijven groeien. Daarom is de wetenschap dringend op zoek naar een medicamenteuze oplossing die de transplantatie overbodig maakt of de wachttijd kan overbruggen.
De ziekte nabootsen om ze te begrijpen
Om zo’n medicijn te vinden, moeten we de ziekte in het kleinste detail kunnen bestuderen. Omdat we dit proces niet direct in een menselijk lichaam kunnen manipuleren, maken we in het labo gebruik van ziektemodellen.
Ons leverteam in Gent maakt gebruik van microchirurgie op proefdieren en celculturen om het menselijke ziekteverloop na te bootsen. Dit fungeert als een biologische spiegel: het biedt ons de unieke kans om te zien welke "foutieve instructies" de zieke lever naar de longen stuurt. Door deze nauwe gelijkenis met de menselijke situatie kunnen we nieuwe therapieën testen in een gecontroleerde omgeving.
Hoop voor de toekomst
Wetenschap staat niet stil. We ontdekten dat specifieke groeifactoren verantwoordelijk zijn voor de wildgroei aan bloedvaten in de longen. Door in het labo gebruik te maken van antilichamen die deze factoren blokkeren, kunnen we de verstoorde gasuitwisseling in de longen ongedaan maken.
Dit betekent echter niet dat er morgen al een nieuw medicijn is. De biologie van de mens is complex en de stap van het labo naar de kliniek is groot. Wat veelbelovend is in een ziektemodel, moet nog een lang traject van testen op veiligheid doorlopen. Het is een proces van lange adem, waarbij elke kleine ontdekking een noodzakelijke bouwsteen is. Wat vandaag een kleine stap is in het labo, kan echter de noodzakelijke sprong betekenen voor de patiënt van morgen.
Meer weten?
Alles wat je vandaag moet weten over de lever als levensbelangrijk orgaan, lees je in het boek ‘De lever’ van Hans Van Vlierberghe, Anja Geerts, Xavier Verhelst, Helena Degroote, Sarah Raevens en Lore Hoof (Pelckmans Uitgevers, 2023).
Referenties
Van Vlierberghe H, Geerts A, Verhelst X, Degroote H, Raevens S, Hoof L, Vanherpe S. De lever: alles wat je moet weten over dit levensbelangrijke orgaan’. Pelckmans Uitgevers, 2023.
Verstraeten M, Lefere S, Raevens S. Pulmonary vascular complications of cirrhosis: hepatopulmonary syndrome and portopulmonary hypertension. Acta Clin Belg. 2024;79(5):384-391.
Raevens S, Boret M, Fallon MB. Hepatopulmonary syndrome. JHEP Rep. 2022;4(9):100527.
Verstraeten M, De Clercq M, De Craemer H, et al. Liver transplantation for hepatopulmonary syndrome: A systematic review and meta-analysis. JHEP Rep. 2025;8(1):101659.
Eurotransplant International Foundation, Statistics Report Library, Eurotransplant - Statistics, last consulted on 30/03/2026.
Raevens S, Geerts A, Paridaens A, et al. Placental growth factor inhibition targets pulmonary angiogenesis and represents a therapy for hepatopulmonary syndrome in mice. Hepatology. 2018;68(2):634-651.
