Mijn moeder is niet dood

Mijn moeder is niet dood

Delen:

Dat moet ik waarschijnlijk even toelichten. Er zitten cellen in mijn lichaam, die vintage van mijn moeder zijn. Die zij ooit heeft gemaakt. Hoewel de meerderheid van mijn eigen cellen maar voor de helft genetisch identiek zijn aan mijn moeder, en voor de helft van mijn vader, zijn er dus een deel cellen waar mijn vader absoluut niets mee te maken heeft, en die 100% een kopie zijn van de cellen van mijn moeder.

Voor de duidelijkheid: terwijl bijna al mijn eigen cellen over een X en een Y geslachtschromosoom beschikken, wat erop wijst dat ik een man ben, hebben een aantal van mijn cellen twee X-chromosomen, dus vrouwelijk. En als je die nader zou onderzoeken, dan zou je zien dat die 100% de genetische signatuur dragen van de cellen waar mijn moeder was uit opgetrokken. Ze leeft verder in mij.

Het gaat over ongeveer 1 op de 100.000 cellen. Maar aangezien ik er 30 biljoen heb (een 30 met twaalf nullen erachter), zijn er dus in mijn lijf honderd miljoen cellen van mijn ma bij. Ze zitten ondertussen overal verspreid: in mijn bloed, in mijn hersenen, mijn bijnier en ook in mijn hart. En dat is niet enkel bij mij zo, het is een speciale band die iedereen deelt met zijn of haar moeder.

Ik ben hier niet aan het hallucineren en ik heb ook niet te veel op ChatGPT vertrouwd, iets wat professoren tegenwoordig al eens kan overkomen. Nee, de biologische wetmatigheid, namelijk dat al de cellen in je lichaam genetische kopieën zijn van elkaar en van jouw eerste cel, de bevruchte eicel bij je conceptie, dat klopt gewoon niet. Dat hebben wetenschappers onlangs ontdekt. Vanwaar die herziening?

Ik heb gedurende negen maanden in mijn moeder gewoond. Een innige band. Ik stuurde bloed naar de moederkoek, de placenta, en zij voorzag dat bloed dan van zuurstof, energie en bouwstoffen en zo kon ik groeien, reken maar. Ter hoogte van die moederkoek bleven de circulaties mooi gescheiden. Mijn hart pompte mijn cellen rond, zij de hare. Ze kwamen in de buurt van elkaar, maar raakten elkaar niet. Dat dachten we tenminste. Onderzoek toonde aan dat die scheiding niet zo absoluut is als we eerst dachten. Dat er enkele van mijn cellen in haar lijf terecht gekomen zijn, en van haar cellen in mijn lijf.

Die cellen had ik na mijn geboorte nog altijd aan boord en die zijn goed beginnen gedijen in mijn bloed en in mijn organen. Eerst waren dat allemaal witte bloedcellen, maar diegene die bijvoorbeeld naar mijn hart zijn gemigreerd, die gedragen zich nu als hartspiercellen, schouder aan schouder pompen ze met mijn eigen cellen. Nu, 52 jaar later heb ik ze nog altijd. Het zijn ondertussen voornamelijk kopieën van de eerste, maar ze zijn nog altijd volledig maternaal: XX. Zo komt het dat mijn moeder niet helemaal dood is. De biologie in een poëtische bui.

Die uitwisseling was trouwens wederzijds. Dus mijn moeder had ook mijn cellen, met XY chromosomen, in haar. Ik denk dat ze die koesterde. Nu is haar lijf, en mijn cellen in haar, heengegaan. Maar denk eens aan de omgekeerde situatie. Dat een moeder een kind verliest. Ik kan er me op dit moment enkele voor de geest halen. Die hebben ontzettend veel verdriet, en de meeste komen het nooit meer helemaal te boven. Maar weet dat zij de cellen van hun overleden kind in zich dragen. Het is een magere, maar toch wel heel tedere troost. Het geldt voor alle moeders, zelfs al heeft het kind maar heel kort geleefd, of werd het dood geboren.

En er is meer. Die cellen zijn veel meer dan alleen een nostalgisch souvenir. Ze doen ertoe! Die cellen – je houdt het nauwelijks voor mogelijk- helpen de moeder waarschijnlijk om te herstellen van letsels. Bij muizen is ondertussen onomwonden aangetoond dat als je een moeder beschadigt, door een snee in haar huid of een infarct in haar hart of een beroerte in haar hersenen, dat het de cellen van haar kind zijn die als eerste komen helpen om de schade te repareren. Dat komt omdat die ‘foetale cellen’ ongeveer 100 keer meer gevoelig zijn voor de noodkreet ‘Aauw’, in biologische taal: de CCL-2 receptor. Ook bij mensen is aangetoond dat littekenweefsel in de huid van moeders opvallend veel foetale cellen bevat. Als een vrouw, zoals mijn eigen vrouw, via keizersnede bevalt van een zoon, dan zal het litteken op haar buik buitenproportioneel veel cellen met een Y-chromosoom bevatten. Een knipoog van haar schattig zoontje dat naast haar in de wieg ligt te slapen, en bij zichzelf denkt: ‘graag gedaan’.

Het is dus niet alleen de gedachte dat een moeder van een overleden kind nog cellen van haar kind in zich draagt, die steun en troost biedt, maar het is ook letterlijk een cellulaire therapie. Veel mooier wordt biologie niet.

En wat mijn moeder betreft: die is dus niet helemaal dood. Ze leeft nog verder in mijn hart. Een heel speciale plaats in mijn hart. Sure, I will leave a light on.

‘Wie meer wil weten over microchimerisme, de wetenschap van de aanwezigheid van kleine hoeveelheden lichaamsvreemde cellen in je lichaam, kan ik het boek ‘Hidden guests’ van Lise Barnéoud (Greystone Books, 2025) aanbevelen’

Delen:

We weten al lang dat anatomisch moderne mensen en Neanderthalers zich onderling hebben voortgeplant, maar wetenschappers zijn nog altijd aan het uitzoeken hoe die erfenis onze genetica beïnvloedt.

Minder dan de helft van de embryo’s die bij ivf worden teruggeplaatst, leidt tot een zwangerschap. Artsen kiezen ze nog altijd vooral op basis van hoe ze eruitzien. Toch stuurt elk embryo piepkleine pakketjes vol moleculaire boodschappen uit. Wij leerden die boodschappen lezen uit één druppel vocht die normaal in de vuilnisbak belandt, en ontdekten dat ze helpen voorspellen welk embryo de meeste kans heeft om in te nestelen.

Muizen die eerder met een spoelworm werden geïnfecteerd, reageren minder heftig op een gevaarlijk griepvirus. Wat kunnen we daaruit leren?

Van een eenvoudig prikje tot een heuse operatie: doneren kan op meer manieren dan je denkt. Maar wat kan je eigenlijk allemaal afstaan, en hoe gaat dat in zijn werk?

Een doktersafspraak inplannen, je medisch dossier inkijken, of die onverklaarbare hoestsymptomen eens opzoeken: we beheren onze eigen gezondheidszorg steeds meer online. Toch als je daar de middelen, digitale en taalvaardigheden toe hebt. Want wat als die digitalisering net een muur vormt tussen jou en je hulpverlener?

De boevengildes zitten nooit stil, maar de mensen die jacht op hen maken gelukkig ook niet. De forensische wetenschap maakt overuren en komt onder meer met celisolerende lasers, eiwitidentificatie en de bestudering van genen die pas na de dood actief worden. Zo komen verkrachters en moordenaars steeds vaker van een koude kermis thuis.

In een bloedstaal zitten miljoenen cellen, elk met hun eigen kenmerken en functie. Door met behulp van licht al die cellen één voor één te analyseren, kunnen we patronen ontdekken die artsen helpen om ziektes sneller en beter te herkennen.

Ben jij altijd rond dezelfde periode verkouden, of heb je vooral last van je neus na het maaien van je gazon? Christine Breynaert, allergoloog aan KU Leuven, legt uit hoe je het verschil kan herkennen tussen een verkoudheid en een allergie.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Sinds 12 augustus is de samenstelling van je beker afhaalkoffie veranderd. Sinds die dag trad namelijk een Europees verbod op pfas in voedselverpakkingen in werking voor afhaalbakjes, koffiebekers en andere materialen die met voedsel in contact komen.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven