Een kikker met zes poten en een slak met fonkelende ogen... dat klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, maar in de natuur gebeurt het echt! En de dieren hebben er zelf niets mee te maken.
Dieren die ‘trematoden’ met zich mee dragen, een soort zuigwormen, moeten hier wel mee leven. Die piepkleine worm neemt de controle over zijn gastheer, dat is het levend wezen waarvan een parasiet afhankelijk is om te overleven. Die gastheer voorziet de parasiet van voedsel, water, warmte en bescherming, maar voor de gastheer zelf is dit gevaarlijk.
Wat zijn trematoden?
Trematoden zijn minuscule wormen die als parasiet in andere dieren leven. Biologen noemen die andere dieren dan ‘gastheren’. Eerst infecteren ze een tussengastheer, meestal een slak, en daarna zorgen ze ervoor dat die wordt opgegeten door een roofdier, hun eindgastheer. Dit klinkt misschien eng, maar voor de trematode is het een slimme manier om te overleven. Parasieten blijven namelijk in leven via andere dieren, maar daar richten ze wel schade aan...
Van slak tot vogel
De trematode met de moeilijke naam Leucochloridium paradoxum wil een vogel als eindgastheer. Om daar te komen, infecteert hij een slak en neemt de controle over zijn lichaam over. De worm nestelt zich in de oogstelen van de slak en laat die knipperen in felle kleuren. Dit trekt vogels aan, die de slak nietsvermoedend opeten. De trematode bereikt zo zijn eindbestemming: de maag van de vogel, waar hij zich voortplant en zijn cyclus opnieuw begint. Het lijkt wel alsof de parasiet met marionetten aan het spelen is.
Een kikker met zes poten
De Ribeiroia-parasiet heeft een andere strategie. Hij begint zijn leven in een posthorenslak en belandt daarna in het water, op zoek naar kikkervisjes. Wanneer hij een kikkervisje vindt, dringt hij door de huid naar binnen en verstoort hij de normale groei van de kikker. Hierdoor groeit die uit tot een kikker met extra poten. Helaas kan de kikker zo veel moeilijker wegspringen van reigers. Het maakt de kikker trager en een makkelijke prooi . Een lekkere snack voor de vogel, maar alles komt met een prijs... Wanneer de reiger zo’n kikker opeet, bereikt de parasiet zijn einddoel en kan hij zich weer voortplanten.
De worm die zichzelf manipuleert
De laatste parasiet, de Gyrodactylus salaris, pakt het dan weer anders aan. In plaats van zijn gastheer te veranderen, manipuleert hij zichzelf. Deze parasiet wordt al zwanger geboren en krijgt binnen 24 uur een eigen baby-worm. En die baby is óók al zwanger. Als je dus zo’n worm opensnijdt, zit er nog een worm in en daarbinnen zit nóg een worm. Omdat hij zich zo snel voortplant, kan deze parasiet in korte tijd duizenden zoetwatervissen, zoals zalm en forel, besmetten. Wetenschappers zoeken nog steeds naar een manier om hem te stoppen.
Overleven in de natuur
Trematoden laten zien hoe slim en complex de natuur in elkaar zit. Ze hebben zich zo ontwikkeld dat ze hun gastheren manipuleren om te kunnen overleven. Hoewel hun methodes misschien gruwelijk lijken, zijn ze ongelooflijk efficiënt. Deze minuscule wormen bewijzen dat je niet groot hoeft te zijn om een enorme invloed te hebben op de wereld om je heen.
Kan dit mij ook overkomen?
Gelukkig niet! Het brein van een slak of de poten van een kikker zijn nu eenmaal compleet anders dan mensen-breinen of benen.
