Van verplichte drinkpauzes tot vesten met verkoelende gel. Tijdens het WK voetbal wordt er van alles geprobeerd om te voorkomen dat spelers oververhit raken. Maar je koeler voelen is iets anders dan je lichaam daadwerkelijk afkoelen.
Elke wedstrijd van het WK 2026 wordt in elke helft na 22 minuten onderbroken. Op 17 juni in Dallas legden de teams van Engeland en Kroatië het spel stil omdat de FIFA dat oplegt, niet omdat de situatie dat op dat moment vereiste. De fans lieten al joelend hun ongenoegen blijken.
De zogenoemde ‘hydration breaks’ van drie minuten zijn verplicht, ongeacht het weer. Dat hakt de wedstrijd in vier delen – en heeft ook de meningen verdeeld. Critici zeggen dat de pauzes het ritme verstoren.
Hittestress
Maar het gemor gaat voorbij aan een prangende vraag. Wanneer spelers effectief het risico lopen op oververhitting, wat houdt hen dan het beste koel?
Volgens een analyse van de klimaatwetenschappelijke groep World Weather Attribution zal naar verwachting ongeveer een kwart van de wedstrijden tijdens dit toernooi worden gespeeld bij een temperatuur van meer dan 26 graden Celsius op de ‘wet-bulb globe temperature’ (WBGT)-schaal. WBGT is een maatstaf voor hittestress die rekening houdt met luchtvochtigheid, zonlicht, wind en luchttemperatuur – niet alleen met het getal op de thermometer.
Ollie Jay, hoogleraar hitte en gezondheid aan de universiteit van Sydney, zegt dat dat dit steeds frequenter zal voorkomen. ‘De omstandigheden die we hittegolven noemen, komen vaker voor, zijn intenser, duren langer en treden al vroeg in het seizoen op’, zegt hij. In zijn werk voor de Lancet Countdown heeft hij op basis van gegevens uit de afgelopen drie decennia het toenemende risico op hittestress bij mensen die aan bewegen en sporten in kaart gebracht.
‘We zullen in extreme hitte nooit ons werkelijke prestatievermogen kunnen bereiken’
Hitte verandert het spel zelf, en dat kan gevaarlijk zijn. Bij voetbal is het effect misschien subtiel, zegt Julien Périard (universiteit van Canberra, Australië). Spelers doseren hun inspanning, lopen minder in de tweede helft en geven vaker passes dan dat ze zelf met de bal aan de voet lopen.
Niet altijd nuttig
Of drinkpauzes veel nut hebben, is nog maar de vraag. ‘Wat dit jaar vreemd is, is dat ze in elke wedstrijd ongeacht de omstandigheden worden ingelast. Dat baart me enigszins zorgen’, zegt Jay. Hij vreest dat onnodige pauzes het draagvlak kunnen verlagen voor pauzes op momenten waarop ze echt nodig zijn. Drie minuten is ook niet lang genoeg om een lichaam dat onder druk staat echt te doen afkoelen. ‘Ze nemen deze pauzes in de zon,’ merkt Jay op. Périard zegt dat de pauze een gevaarlijke stijging van de lichaamstemperatuur kan afremmen, maar een rustpauze van 15 minuten in een ruimte met airconditioning veel beter is. Lee Taylor, een expert op het gebied van sportprestaties aan de Loughborough University in Engeland, is nog directer: ‘Drinkpauzes blijken eerder commerciële kansen te bieden.’
‘Moeten drinkpauzes dan langer duren?’, vraagt Jonas Werner, de arts van het Zweedse nationale elftal. ‘Misschien wel, maar dat zou het spel ernstig beïnvloeden.’ Werner zegt dat Zweden koude douches, ijsbaden, koude drankjes, sprays, koude handdoeken, ijszakken en ijsvesten ter beschikking stelt aan de spelers. IJszakken en koude handdoeken geven spelers misschien een koeler gevoel, maar deskundigen zijn kritisch. Het kortstondig koelen van een klein stukje huid onttrekt niet veel warmte uit de kern van het lichaam. ‘Die ijszakken en koude handdoeken zijn voornamelijk bedoeld voor het comfort’, zegt Werner. ‘Het wetenschappelijk bewijs voor beide hulpmiddelen is schaars.’
Adidas heeft zijn 14 partnerteams voor het WK voorzien van een systeem dat CLIMACOOL heet: vesten, jassen en overschoenen gevuld met een verkoelende gel die volgens het bedrijf de kerntemperatuur van het lichaam met bijna een halve graad Celcius kan verlagen. Maar dat systeem moet 12 tot 15 minuten gebruikt worden, wat niemand doet. Bovendien is het ‘lastig is om in te zetten, omdat de uitrusting bevroren moet worden gehouden en in zware koelboxen die werken op batterijen naar het stadion moet worden vervoerd. Adidas reageerde niet op een verzoek om commentaar.
Wetenschappers zijn terughoudend om specifieke producten te beoordelen zonder gepubliceerd bewijs. Maar ze zijn het eens over de belangrijkste maatregel: acclimatisatie. Dat is het proces waarbij je lichaam zich fysiologisch aanpast aan een veranderende omgeving, zoals extreme hitte. Het Zweedse team begon thuis met acclimatiseren: de spelers trainden in een verwarmde ruimte in Bosön, het ontwikkelingscentrum van de Zweedse Sportbond, en maakten daarna gebruik van een sauna. Meer in het algemeen kan trainen en leven in warme omstandigheden het bloedplasma-volume verhogen, de transpiratie verbeteren en atleten helpen om dichter bij hun normale grenzen te presteren.
Dat alles maakt sporten in warme temperaturen beter – maar niet optimaal. ‘Wat acclimatisatie doet, is je dichter bij dat plafond brengen’, zegt Taylor. ‘We zullen in extreme hitte nooit ons werkelijke prestatievermogen kunnen bereiken. We komen er alleen maar dichterbij.’
