In 2024 volgden vijftien masterstudenten Geneeskunde het keuzevak Geschiedenis van de Zorg aan de UAntwerpen. De ervaring bleek verrijkend en heel relevant. Toch blijft het vak vandaag een keuzevak. Jammer, vindt een groep docenten en studenten. Volgens hen hoort het vak thuis in het hart van de geneeskundeopleiding.
Beeld: Fragment uit De anatomische les van Dr. Deijman door Rembrandt van Rijn.
De zorg staat aan de vooravond van grote veranderingen: digitalisering, demografische veranderingen en toenemende zorgcomplexiteit zetten het systeem onder druk. Historische kennis helpt ons te begrijpen hoe eerdere generaties zorgverleners omgingen met gelijkaardige uitdagingen. Die kennis toont ons waarom bepaalde praktijken verdwenen, welke doorbraken cruciaal waren en hoe maatschappelijke gebeurtenissen zoals oorlogen, pandemieën en sociale revoluties de gezondheidszorg hebben gevormd.
In België wordt dit vak in het medisch curriculum gedoceerd aan slechts twee Universiteiten, die van Leuven en Antwerpen, en enkel als een keuzevak.
Hands-on historisch leren
In maart 2024 vond dit keuzevak een week gedoceerd. Het doel van de lessenreeks? Een goede balans tussen theoretische lessen en praktisch, ‘hands-on’ leren. Studenten leerden onder meer over de geneeskunde in de prehistorie en de oudheid, niet-westerse geneeswijzen, aandacht voor de vrouw in de zorg en het experimenteel denken vanaf de 19de eeuw. Aan het einde van de week moesten de studenten een eindopdracht maken over een zelfgekozen medisch onderwerp. Ook kregen de studenten een rondleiding in het Museum Plantin Moretus, waar oude manuscripten en originele drukplaten in te kijken waren.
Waarom dit vak verplicht zou moeten worden
De link tussen verleden en heden is cruciaal: wie begrijpt hoe zorg zich doorheen de tijd heeft ontwikkeld, kan beter inschatten waarom bepaalde praktijken vandaag vanzelfsprekend lijken en andere verdwenen zijn. Dankzij historische reflectie ontwikkelen studenten Geneeskunde niet alleen academische vaardigheden, maar tonen ze begrip van de context waarin moderne medische praktijken zijn ontstaan en gegroeid. Het verleden fungeert zo als een kompas: het helpt ons richting geven in een snel veranderende zorgomgeving.
Het is belangrijk om te leren van succesverhalen, maar zeker ook uit fouten die in het verleden gemaakt zijn
Wie kennis heeft over de medische geschiedenis, apprecieert ook de medische vooruitgang. Door het bestuderen van historische mijlpalen zoals de ontdekking van antibiotica, vaccins en chirurgische technieken, ontwikkelen we een grotere waardering voor de vooruitgang die is ingezet door onze voorgangers. Het is ongelooflijk hoe zij uitdagingen overwonnen en hoe fragiel sommige keerpunten in onze hedendaagse medische kennis geweest zijn.
Het is belangrijk om te leren van succesverhalen, maar zeker ook uit fouten die in het verleden gemaakt zijn. Zonder kennis van de geschiedenis bestaat het risico dat we sommige van die fouten opnieuw maken, met onnodig lijden of verlies van vertrouwen in het medische beroep tot gevolg.
Daarnaast is het ethische en maatschappelijke inzicht dat toekomstig artsen krijgen door de geschiedenis van de zorg te bestuderen van aanzienlijke waarde. Ethiek is sterk verbonden met historische gebeurtenissen en discussies, zoals aandacht voor de rechten van de patiënt en het klinisch medisch onderzoek. Kennis van de historische context bereidt ons voor om ethische dilemma’s later in de praktijk op te lossen, wat leidt tot een betere kwaliteit van zorg en een respect voor de bescherming van de patiënten rechten.
Het bestuderen van de levens en bijdragen van baanbrekende figuren in de geneeskunde inspireert en biedt ons rolmodellen aan via verhalen van doorzettingsvermogen, innovatie, onzelfzuchtigheid en empathie.
Geneeskunde staat niet op zichzelf. Begrijpen hoe oorlogen, pandemieën, sociale revoluties en economische veranderingen de medische praktijken hebben beïnvloed, helpt studenten de brede impact van de gezondheidszorg op de samenleving en omgekeerd in te zien. Dit biedt ons hopelijk betere handvaten om de huidige uitdagingen in de hedendaagse gezondheidszorg en globale context effectiever te begrijpen en aan te pakken.
Een blik op de toekomst
De zorg evolueert sneller dan ooit. AI, globalisering en veranderende patiëntenzorg vragen om artsen met historisch bewustzijn, nuance en reflectievermogen. Het keuzevak Geschiedenis van de Zorg biedt precies dat. Door verleden en toekomst met elkaar te verbinden, versterkt dit vak het kritische denken en de professionele identiteit van ons als toekomstige artsen. Wij pleiten daarom niet alleen voor behoud, maar ook voor versterking van dit vak binnen de opleiding Geneeskunde. Het keuzevak verdient een plek in het verplichte curriculum.
