Alzheimermedicatie kan nuttig zijn bij kinderen met zeldzaam autismesyndroom

Alzheimermedicatie kan nuttig zijn bij kinderen met zeldzaam autismesyndroom

Delen:

ADNP. Het klinkt misschien als een of andere geheimzinnige code, maar het staat voor Activity-Dependent Neuroprotector Homeobox gen. Het gen zit in ons erfelijk materiaal of DNA, waar gezonde mensen gewoonlijk twee kopieën van dragen. ADNP is cruciaal is voor de ontwikkeling van onze hersenen. Wanneer wetenschappers met moleculaire technieken namelijk de twee gezonde kopieën van het gen uitschakelen, ontwikkelen muizen geen hoofd en gaan ze in het vroege embryonale stadium dood. Ook mensen kunnen kleine foutjes hebben in het ADNP-gen, die spontaan voorkomen in de zeer vroegtijdige stadia van de bevruchting. Deze foutjes of mutaties komen voor op één van de twee kopieën van het gen en leiden tot een neurologische ontwikkelingsstoornis: het Helsmoortel-Van der Aa syndroom, ook wel het ADNP-syndroom genoemd.

Wat is het Helsmoortel-Van der Aa syndroom precies?

Dat is een zeldzame, genetische aandoening die gekenmerkt wordt door autisme, intellectuele achterstand, en motorische problemen. Kinderen met dit syndroom vertonen een breed scala aan symptomen. Denk hierbij aan vertraagde ontwikkeling, spraakproblemen, slaapstoornissen, gedragsproblemen en milde hersenafwijkingen. Naast neurologische symptomen bestaan er ook heel wat andere lichamelijke klachten. Kindjes met deze ziekte hebben ook afwijkingen aan het gelaat, hebben hartoperaties nodig, krijgen steeds terugkerende infecties en hebben ernstige darmproblemen. Het klinische beeld van het syndroom kan mild tot uiting komen, maar in de meeste gevallen zijn de kindjes te ernstig beperkt om zonder persoonelijke begeleiding door het leven te gaan.

De neurodegeneratie paradox. Toch wel of toch niet?

Een opvallend kenmerk van het Helsmoortel-Van der Aa syndroom is dat er bij de meeste patiënten geen klinische tekenen van neurodegeneratie worden vastgesteld. Neurodegeneratie, het afsterven van hersencellen, is vaak een kenmerk van andere neurologische aandoeningen, zoals de ziekte van Alzheimer.

Bij jonge kinderen kan neurodegeneratie vastgesteld worden door na te gaan of ze bepaalde verworven handelingen verliezen. Een voorbeeld: een kindje dat kan spreken, verliest door zijn genetische aandoening zijn spraak. Interessant genoeg zien we bij de meeste patiënten met het ADNP-syndroom géén tekenen van neurodegeneratie. Op zich is dat hoopgevend, maar de patiëntenpopulatie is wel nog heel erg jong.

Toch werden er in een autopsie-studie van een overleden kindje met ADNP en in twee muismodellen voor het syndroom wel degelijk tekenen van neurodegeneratie vastgesteld. Dat maakt het cruciaal om dit aspect verder te onderzoeken. Wellicht is er wel een vorm van neurodegeneratie die we nog niet kunnen meten door de jonge leeftijd van de kinderen met het syndroom

Links: foto van een zes-jarig kindje met het Helsmoortel-Van der Aa syndroom. Rechts: schematische voorstelling van het klinisch beeld van de patiënt, inclusief autisme, ernstige intellectuele achterstand en epilepsie. Bron: 10.1186/s40478-024-01743-w.

De muis als spiegel van de mens

Om het Helsmoortel-Van der Aa syndroom beter te begrijpen, heb ik binnen de onderzoekgroep Cognitieve Genetica, Centrum Medische Genetica (UZA/UA) een nieuw muismodel ontwikkeld dat een frequente genetische fout van het syndroom nabootst die in België werd vastgesteld. Met die muizen kunnen we de effecten van het syndroom op de hersenen in detail bestuderen - tijdens de vroege ontwikkelijking, maar zeker ook tijdens zeer late stadia van het leven. Een van de dingen waar we naar kijken, is tauopathie, een ophoping van het Tau-eiwit. Dat speelt een belangrijke rol speelt bij de ziekte van Alzheimer, maar ook bij ADNP-gerelateerde neurodegeneratie.

Zo zouden we nieuwe inzichten kunnen krijgen in de mechanismen achter de ziekte op latere leeftijd. We zien dat wanneer de muizen met het ADNP-foutje de leeftijd van 1 jaar bereiken (het equivalent van een leeftijd van 65-68 jaar bij mensen), hun motoriek ernstig achter is gegaan. Ook zijn ze angstiger dan gezonde muisjes van dezelfde leeftijd. Onderzoek naar de moleculaire aspecten in de hersenen toont aan dat het Tau-eiwit zich abnormaal gedraagt, maar de biochemische veranderingen zijn niet zo sterk is als bij de ziekte van Alzheimer.

Links: een gezonde 1-jarige muis (WT). De groene pijl duidt op het strekken van het pootjes en tenen, een normale reflex bij gezonde muizen. Rechts: een 1-jarige ADNP muis (HET). De rode pijl wijst op het samenklemmen van de achterpoot, wat wijst op een motorische beperking. Bron: Claudio D’Incal.

Davunetide: een sprankje hoop?

Maar er is meer! Ik test ook het effect van Davunetide op de muizen. Dat is een klein fragment afkomstig van het ADNP-eiwit zelf. Davunetide, ook bekend als NAP, beschermt zenuwcellen tegen schadelijke vormen van stress en wordt een maand lang via de neus toegediend. Zo kan het medicijn direct de hersenen bereiken, met minder kans op bijwerkingen elders in het lichaam. Na de behandeling worden de muizen uitvoerig getest op hun gedrag. Ook wordt er gekeken of het medicijn bepaalde symptomen kan doen verminderen en of er op moleculair niveau gedeeltelijke correcties plaatsvinden in de hersenen.

Wat brengt de toekomst?

De resultaten van dit onderzoek zijn veelbelovend. Davunetide blijkt voor enkele aspecten van de ziekte effectief te werken. Dit is een enorme stap voorwaarts voor patiënten met het Helsmoortel-Van der Aa syndroom, die momenteel nog geen enkele behandelingsmogelijkheid hebben. Met deze resultaten hopen we in internationaal verband een klinische studie te kunnen starten om de effectiviteit van Davunetide bij kinderen met het Helsmoortel-Van der Aa syndroom te onderzoeken.

Meer weten?

Links: Claudio D’Incal en masterstudente Ayu Scott bij de fluorescentiemicroscoop op het Centrum Medische Genetica, waar onderzoek naar het Helsmoortel-Van der Aa syndroom in België wordt uitgevoerd. Rechts: masterstudenten Kim Van Meel en Amber Buys die hersencoupes voorbereiden van de ADNP-muizen om het Tau-eiwit te bestuderen.

Delen:

Een psychosociale assistentiehond kan soelaas bieden. Door signalen van stress, paniek of overprikkeling te herkennen, helpt de hond zijn baasje te keren naar de maatschappij.

De docuserie Mag Ik Zijn? volgt jongeren met mentale problemen in de psychiatrische vleugel van het UZ Brussel. In een maatschappij die vaak onbegrip toont, proberen ze hun innerlijke onrust een plaats te geven.

Verstoringen van het slaapritme, de stofwisseling en de hormoonhuishouding zijn mogelijk geen bijkomstige symptomen van de ziekte van Alzheimer. Onderzoekers ontdekken dat de hypothalamus, het hersengebied dat deze functies aanstuurt, al vroeg in het ziekteproces veranderingen vertoont.

In elke klasgroep van twintig leerlingen heeft gemiddeld één jongere een overleden moeder of vader. Het verlies van een ouder kan tijdens de adolescentie, een periode van identiteitsontwikkeling en groeiende zelfstandigheid, een grote impact hebben op het welzijn, de relaties en de identiteitsvorming van jongeren.

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven