Zonder dat je het bewust merkt, stemmen mensen tijdens een gesprek voortdurend hun gedrag en lichaam op elkaar af. Voor veel kinderen met autisme kan die sociale afstemming anders verlopen dan bij kinderen zonder autisme.
Heb je al eens gemerkt wat er gebeurt als je een fijn gesprek hebt met iemand. Je kijkt elkaar aan, lacht tegelijk en neemt soms zelfs elkaars houding over. Ook biologische signalen, zoals je hartslag en hersenactiviteit, kunnen tijdens zo’n gesprek meer op elkaar gaan lijken.
We noemen dit sociale afstemming. Het is een subtiel samenspel tussen gedrag en biologie waardoor mensen zich met elkaar verbinden. Dankzij moderne technologie, kunnen we die afstemming vandaag zelfs meten, bijvoorbeeld via oogbewegingen, hartslag en hersenactiviteit.
Voor veel kinderen met autisme kan sociale afstemming anders verlopen dan bij kinderen zonder autisme. Sociale interacties worden namelijk vaak op een eigen manier beleefd. Dat roept interessante vragen op. Hoe ontstaat sociale afstemming eigenlijk? Waarom verloopt ze soms anders? En kunnen we ze ondersteunen?
Dat zijn precies de vragen die wij als onderzoekers van KU Leuven en UZ Leuven onderzoeken in de OXYSYNC-studie.
Sociale interactie bestudeer je niet van achter een computerscherm
Jarenlang onderzochten wetenschappers sociaal gedrag door individuele proefpersonen voor een computerscherm te plaatsen. Ze kregen foto's of korte filmpjes van gezichten te zien, terwijl hun gedrag en biologische signalen werden gemeten.
Dat onderzoek leverde heel wat belangrijke inzichten op. Toch is een echte sociale interactie veel complexer. Wanneer mensen met elkaar omgaan, beïnvloeden ze namelijk voortdurend elkaars gedrag én biologie. Een glimlach lokt vaak een glimlach uit, en een rustige houding kan helpen om de spanning bij een ander te verlagen.
Om sociale interactie echt te begrijpen, heb je daarom een echte interactiepartner nodig. Bovendien is het belangrijk om beide personen tegelijkertijd te bestuderen. Daarom onderzoeken we in de OXYSYNC-studie hoe mensen op elkaar afstemmen tijdens gesprekken en opdrachten, zowel in hun gedrag als in hun biologische reacties.
Dat maakt ons onderzoek vernieuwend. In plaats van één persoon afzonderlijk te bestuderen, kijken we naar wat er gebeurt tussen twee mensen die met elkaar in interactie gaan.
Wat heeft oxytocine hiermee te maken?
Oxytocine wordt vaak het ‘knuffelhormoon’ genoemd. Het is een stof die van nature in ons lichaam voorkomt en een belangrijke rol speelt bij sociaal gedrag, verbondenheid en het omgaan met stress. Sommige studies suggereren dat kinderen met autisme mogelijks een lagere hoeveelheid oxytocine hebben dan kinderen zonder autisme. Andere onderzoeken tonen aan dat extra oxytocine toedienen sociaal contact aangenamer kan maken en gevoelens van spanning kan verminderen. Toch zijn de resultaten niet altijd eenduidig. Bij sommige mensen lijkt oxytocine een effect te hebben, terwijl bij anderen weinig of geen verschil wordt gevonden.
Wetenschappers denken daarom dat oxytocine misschien niet op zichzelf werkt. Mogelijk komt het pas echt tot zijn recht wanneer het wordt gecombineerd met een positieve sociale ervaring. Daarom proberen we in ons onderzoek het oxytocineniveau op twee verschillende manieren te verhogen.
Een neusspray met oxytocine
De eerste manier is via een neusspray die oxytocine bevat. Dergelijke sprays worden vooral gebruikt in wetenschappelijk onderzoek en zijn momenteel niet beschikbaar op de Belgische markt. Eerdere studies suggereren dat een oxytocinespray mensen gevoeliger kan maken voor sociale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen en oogcontact. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de spray gevoelens van angst of spanning in sociale situaties kan verminderen. Of dat ook leidt tot meer afstemming tussen mensen, weten we nog niet zeker. Dat willen we met ons onderzoek begrijpen.
Samen bewegen
De tweede manier is misschien nog verrassender: samen bewegen. Onderzoek toont namelijk aan dat gezamenlijke bewegingsactiviteiten gevoelens van verbondenheid én oxytocineniveaus kunnen verhogen. Daarom gebruiken we een spiegeloefening die geïnspireerd is op improvisatietheater. Twee personen staan tegenover elkaar. Eén persoon maakt rustige bewegingen met de armen of benen. De andere probeert die bewegingen zo nauwkeurig mogelijk te spiegelen. Na een tijdje wisselen ze spontaal van rol, zonder te praten. Zo ontstaat een voortdurend heen-en-weerspel van volgen en leiden. Hoewel de oefening eenvoudig lijkt, vraagt ze heel wat sociale afstemming. Je moet aandacht hebben voor de ander, hetzelfde ritme vinden en tegelijk aanvoelen wanneer er ruimte is om van rol te wisselen. Soms lijkt het bijna alsof beide personen op dezelfde golflengte zitten.
Wat hopen we te bereiken?
Met de OXYSYNC-studie willen we beter begrijpen waarom sociale interactie voor sommige kinderen soms minder vlot of comfortabel aanvoelt. Daarnaast onderzoeken we welke rol oxytocine hierin speelt en of een verhoging van het oxytocineniveau sociale afstemming kan ondersteunen.
Daarvoor kijken we niet alleen naar gedrag, maar ook naar wat er in het lichaam gebeurt. Veranderen hartslag en stressniveaus wanneer mensen beter op elkaar afgestemd raken? Gaan bepaalde hersensignalen meer op elkaar lijken? En heeft oxytocine daar een invloed op? Door deze vragen te onderzoeken hopen we meer inzicht te krijgen in hoe sociale interacties werken.
De inzichten uit dit onderzoek kunnen op termijn bijdragen aan nieuwe manieren om sociale interacties aangenamer en comfortabeler te maken voor kinderen. Niet alleen in een therapeutische context, maar ook in het dagelijkse leven, bijvoorbeeld thuis, op school of tijdens vrijetijdsactiviteiten.
Doe mee aan ons onderzoek!
Schuilt er in jouw kind een nieuwsgierige wetenschapper? Dan hebben wij een leuke uitdaging.
Voor de OXYSYNC-studie zoeken we kinderen met en zonder autisme tussen 8 en 12 jaar die willen deelnemen aan ons onderzoek.
Deelname bestaat uit twee bezoeken aan UZ Leuven. Het eerste bezoek duurt 2 uur en omvat kennismaking, uitleg, het invullen van vragenlijsten en een verkorte intelligentietest. Het tweede bezoek duurt ongeveer 4 uur. Kinderen voeren dan verschillende speelse opdrachten uit samen met een onderzoeker. Ondertussen meten we met allerlei onderzoekstechnieken hoe sociale afstemming zichtbaar wordt in gedrag, hersenactiviteit en stressniveaus. Bij kinderen met autisme onderzoeken we daarnaast ook hoe een verhoging van het oxytocineniveau deze processen beïnvloedt.
We voorzien voldoende pauzes en plannen de bezoeken flexibel in, zowel tijdens de week als in het weekend. Indien nodig krijgen jullie een afwezigheidsattest. Er is ook een vergoeding voorzien voor deelname.
Interesse?
Wil je graag meer weten of deelnemen aan de OXYSYNC-studie?
Neem gerust contact op: oxysync@kuleuven.be of +32 16 19 46 67 of +32 16 37 72 26.
Help je mee? Samen kunnen we beter begrijpen hoe kinderen zich op elkaar afstemmen en hoe sociale interacties voor iedereen zo comfortabel mogelijk kunnen verlopen.
