Leerkracht-leerling relaties verbeteren: Een blik op je eigen blik

Leerkracht-leerling relaties verbeteren: Een blik op je eigen blik

Delen:

Leerkracht-leerling relaties blijken een belangrijke voorspeller te zijn van de ontwikkeling van kinderen, zowel voor hun schoolresultaten als voor hun sociaal functioneren en latere gedrag. Ook voor leerkrachten zijn leerkracht-leerling relaties enorm van belang. Het is één van de zaken dat het meeste voldoening geeft aan leerkrachten en heeft een enorme impact op hun motivatie en welbevinden (zie ook een eerdere blog over leerkrachtemoties). Wanneer er problemen zijn in de leerkracht-leerling relatie heeft dit dus ongetwijfeld een nefaste impact op zowel de ontwikkeling en welbevinden van de leerling alsook het denken en doen van de leerkracht. Een blik werpen op hoe je als leerkracht naar een leerling kijkt of anders gezegd ‘een spiegel voorhouden’, kan verheldering scheppen in problematische interacties en deze negatieve gevolgen tegengaan.

Mentale representaties: een bril ontstaan vanuit eerdere ervaringen

De gehechtheidstheorie gaat ervan uit dat iedere leerkracht onbewust mentale representaties ontwikkelt over zijn relaties met elke individuele leerling in de klas. Deze mentale representaties kunnen eerder positief of eerder negatief zijn en zijn meestal gebaseerd op eerdere interacties en ervaringen tussen leerkracht en leerling (en hun eigenschappen). Deze mentale representaties zijn vergelijkbaar met een bril waardoor je naar een bepaalde leerling kijkt: het is een soort filter die bepaalt hoe je interacties in de toekomst zal interpreteren. De mentale representaties van de leerkracht hebben automatisch en onbewust een invloed op hoe de leerkracht denkt en zich voelt ten aanzien van deze leerling en zullen dus ook een invloed hebben op hoe de leerkracht in interactie gaat met deze leerling (cfr., Pianta, 1999).

… maar als de interacties tussen leerling-leerkracht moeizaam verlopen

Mentale representaties van leerkrachten over individuele leerlingen zijn interessant omdat deze inzicht geven in de leerkracht-leerling interacties die zich voordoen in de klas. Zeker wanneer een leerkracht een negatieve mentale representatie ontwikkelt over een specifieke leerling, vraagt dit extra aandacht. Er is dan namelijk een gevaar dat leerkracht en leerling in een vicieuze cirkel terechtkomen waar de negatieve mentale representatie van leerkrachten en het negatieve gedrag van de leerling elkaar bevestigen en versterken. Dit komt vaak zelfs buiten het weten van de leerkracht voor! Door eerdere negatieve interacties, zal de leerkracht het probleemgedrag van de leerling sneller negatief interpreteren en er eerder negatieve emoties (bv. boosheid) en gedachten (‘hij doet dit expres!’) aan linken. Deze vertekening kan ervoor zorgen dat de leerkracht de individuele noden van deze leerling minder goed kan inschatten en minder sensitief zal reageren op de leerling (bv. meer controle uitoefenen op het gedrag van de leerling door hem te straffen, terwijl hij/zij misschien eerder emotionele steun nodig heeft). Dit zal het probleemgedrag van de leerling eerder verergeren, wat op zijn beurt de negatieve inhoud van de leerkracht weer bevestigt.

Een blik op je eigen blik: Leerkracht-Leerling Interactie Coaching

Jantine Spilt besprak in haar vorige blog reeds de Relatiegerichte Reflectie of Leerkracht Leerling Interactie Coaching (LLInC, Koomen & Spilt, 2014; Spilt et al., 2012): leerkrachten worden aangemoedigd tot zelfonderzoek waarbij ze nagaan (1) wat hun achterliggende gedachten en gevoelens zijn ten aanzien van de leerling, (2) welke gedachten en gevoelens ze ervaren over zichzelf in relatie tot de leerling en (3) hoe deze hun dagelijkse interacties met de leerling beïnvloeden.

Anders dan interventies gericht op gedragsmanagement en oplossingen zoeken, wordt bij LLInC gefocust op het reflecteren, zoeken en exploreren van de leerkracht –zowel over hun sterktes als over wat minder goed gaat. De houding en vragen van de coach tijdens dit reflectieproces zijn eerder faciliterend dan sturend of oplossingsgericht. De coach stelt open vragen om de leerkracht te helpen een spiegel voor te houden, waarbij de mening van de coach er minder toe doet (zie ook de blog over de kracht van een echo, een luisterende houding). Het doel is om het bewustzijn van de leerkracht te vergroten (bv. ‘wat zijn nu de gevoelens die ten grondslag liggen aan bepaalde handelingen?’) en begrip en waardering te krijgen. Wanneer de leerkracht bewust is van onderliggende (negatieve) gevoelens of gedachten ontstaat er ruimte voor verandering in de (vertekende) blik van de leerkracht naar de leerling, als dus ook in de leerkracht-leerling interacties.

Vorig jaar voerden we een kleinschalige studie uit bij zes leerkrachten-in-opleiding tijdens hun eindstage, in samenwerking met de Banaba-opleiding voor buitengewoon onderwijs van de UC Leuven Limburg. Een dagboek over hun emoties en percepties ten aanzien van hun relatie met een specifieke leerling werd doorheen hun stage bijgehouden. In het midden van hun stage werd LLInC toegepast. Op één leerkracht na (die een meer afstandelijke relatie had met haar leerling), vertoonden alle leerkrachten voornamelijk positieve effecten van de interventie op hun emoties en percepties ten aanzien van hun relatie met de specifieke leerling. Deze leerkrachten vertoonden allemaal meer vreugde en nabijheid in relatie tot de specifieke leerling na de coaching. De meeste leerkrachten vertoonden ook een afname in boosheid en voelden zich meer betrokken en competenter in relatie tot deze leerling.

Binnenkort starten we samen met een nieuwe doctoraatstudent nieuwe onderzoeken om de reikwijdte alsook de effectiviteit van deze coaching nog verder te onderzoeken en te implementeren. Dit is dus zeker niet de laatste blog over LLInC!

Ook gebeten door dit thema en door onderzoek in het algemeen? Dan kan jij misschien ons enthousiaste team onder leiding van prof. dr. Jantine Spilt komen vervoegen! Informatie over deze doctoraatspositie kan je vinden op https://www.kuleuven.be/personeel/jobsite/jobs/54966591, solliciteren kan nog tot 15 april 2019.

Deze blogpost werd geschreven door Katrien Koenen, doctoraatsassistente aan de KU Leuven. Ze doet onderzoek naar leerkracht-kind interacties en begeleidt verschillende practica. De post verschijnt ook op https://opgroeienblog.wordpress.com/.

Meer lezen?

Delen:

Dit is een artikel van:

OpgroeienBlog

Een tot nu toe onbekend dopaminecircuit tussen de darmen en het brein blijkt smaakvoorkeuren mee te vormen. Speelt dit mechanisme ook een rol bij obesitas?

Wat als jij je lief niet uit vrije wil gekozen hebt? Of je ontbijt, je job, zelfs je mening? We voelen ons vrije beslissers, maar wat als die keuzes al grotendeels vastliggen door wie we zijn en wat we hebben meegemaakt? Filosoof Farah Focquaert (UGent) zet ons aan het denken over vrije wil en over hoe vrij onze keuzes echt zijn.

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

Een gezonde relatie met technologie ontstaat niet van de ene op de andere dag

We worden allemaal ouder. Maar wat als je ouder wordt in gevangenschap? Om dat te onderzoeken gaf ik zeven mannen in de gevangenis een wegwerpcamera. Wat ze op de gevoelige plaat legden, bleek allesbehalve een zwart-witverhaal.

Bijna iedereen doet het wel eens: praten met een chatbot over hoe je je voelt. Als je eenzaam bent, als je stress hebt, als je piekert over de toekomst. En dat helpt, vinden vele gebruikers. Maar schuilt er ook geen risico in als je in een chatbot een soort psycholoog ziet? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan Tom Van Daele (Thomas More Hogeschool).

Een stukje chocolade bij de koffie, pralines als cadeau of troost zoeken in een chocoladereep: chocolade is voor velen meer dan zomaar iets lekkers. Maar waarom zijn we er zo dol op?

Na twee biertjes zijn we minder geneigd om iemand in nood te helpen.

‘Niet om de heftige problematiek heen draaien.’ Dat leerde klinisch psycholoog Iva Bicanic. Begin jaren negentig volgde Bicanic colleges bij Lamers-Winkelman, bijzonder hoogleraar Preventie en Hulpverlening inzake Kindermishandeling. ‘Ik wist direct: over de gevolgen van seksueel misbruik wil ik alles weten. Dit wordt mijn onderwerp.’

The Lost Highway, The Fly of The Lobster … voor liefhebbers van het genre zijn er bijzonder veel intrigerende, ongemakkelijke films te bekijken. Maar wat is de aantrekkingskracht van dat ongemak?

Dit is een artikel van: Universiteit van Vlaanderen

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven