Wereldwijd leven momenteel meer dan 57 miljoen mensen met dementie, en elke drie seconden krijgt nog iemand de diagnose1. Onbehandeld gehoorverlies draagt naar schatting bij aan 4,6 miljoen gevallen van dementie2,3. Wacht bij gehoorverlies dus niet te lang met het dragen van een gehoorapparaat.
Onbehandeld gehoorverlies heeft niet alleen invloed op hoe goed je hoort, maar het kan naast sociaal isolement, angstig gedrag en depressie ook leiden tot cognitieve achteruitgang. Steeds meer onderzoek wijst erop dat mensen met gehoorschade een aanzienlijk hoger risico hebben op dementie. Zo linkt een studie van The Lancet gehoorverlies aan 8% van alle dementiegevallen wereldwijd 2,3.
De link uitgelegd: wat gebeurt er in de hersenen?
Hoe gehoorverlies exact leidt tot dementie blijft nog een grote vraag, maar onderzoekers hebben al verschillende theorieën voorgelegd4. Volgens de common cause-hypothese zijn gehoorverlies en cognitieve achteruitgang beide het gevolg van gedeelde onderliggende processen, waaronder genetische aanleg, omgevingsfactoren en de veroudering van het brein. Een andere mogelijke verklaring is de cognitive load on perception-hypothese. Deze theorie suggereert dat, in een vroegere fase van dementie, hersengebieden die betrokken zijn bij het gehoor worden aangetast, waardoor gehoorverlies optreedt.
Andersom kan het ook. Het is namelijk ook mogelijk dat mensen met gehoorverlies sneller dementie ontwikkelen, omdat onze gehoorzenuwen niet voldoende geprikkeld worden, aldus de sensory deprivation-hypothese. Bovendien zijn mensen met slechthorendheid vaak geneigd om minder te participeren in sociale activiteiten en isoleren ze zich meestal, waardoor ze hun hersenen minder actief houden. Door de auditieve deprivatie ‘vergeten’ onze hersenen hoe ze bepaalde woorden of geluiden moeten verwerken. Dit zou leiden tot permanente cognitieve achteruitgang.
Tot slot, de information degradation-hypothese. Deze lijkt sterk op de sensory deprivation-theorie, maar verschilt op één cruciaal punt. Waar sensory deprivation uitgaat van blijvende schade, stelt deze hypothese dat de cognitieve gevolgen van gehoorverlies omkeerbaar kunnen zijn. Tijdige gehoorrevalidatie met een gehoorapparaat of een cochleair implantaat zou de cognitieve achteruitgang dan kunnen beperken of deels kunnen herstellen. Zo toont een grootschalige studie, met gegevens van meer dan 137.000 participanten, aan dat een gehoorapparaat mogelijk meer voordelen heeft dan alleen het gehoor verbeteren. Mensen die hun gehoorverlies corrigeerden, presteerden op korte termijn al beter op cognitieve testen vergeleken met mensen die hun gehoorverlies niet lieten behandelen. Op lange termijn werd het gebruik van gehoorherstellende apparaten in verband gebracht met 19% minder kans op cognitieve achteruitgang5.
Het belang van proefdierstudies
Verschillende humane studies bevestigen reeds de sterke associatie tussen gehoorverlies en dementie. Het is echter tot op heden nog niet duidelijk wat de onderliggende mechanismen zijn, waardoor studies in proefdieren cruciaal zijn om dit verband op een gecontroleerde wijze te bestuderen. Het doel van mijn doctoraat is het onderzoeken van deze mechanismen aan de hand van verschillende muismodellen.
Wat tonen proefdierstudies ons al?
Vooral de zogenoemde sensory deprivation-theorie wordt intensief onderzocht en proefdierstudies schetsen inmiddels een consistent beeld. In de hersenen van muizen met lawaai-geïnduceerd gehoorverlies stapelen zich meer neurotoxische eiwitten op dan bij muizen met een normaal gehoor7,8. Dergelijke toxische eiwitten worden ook aangetroffen in de hersenen van mensen met dementie. Opvallend is waar deze eiwitten zich vooral ophopen: in de hippocampus, het hersengebied dat een sleutelrol speelt in leren en geheugen.
Door de eiwitophoping raken de verbindingen tussen neuronen verstoord. Daarnaast vertonen muizen met lawaai-geïnduceerd gehoorverlies een duidelijke activatie van ontstekingsmechanismen in het slakkenhuis9. Ook in de hippocampus van muizen met lawaai-geïnduceerd gehoorverlies zien we een prominente activatie van ontstekingscellen en een toename van ontstekingseiwitten7,8. Deze ontstekingscascade kan op haar beurt bijdragen aan verdere neuronale schade.
Het gedrag en het geheugen van muizen met gehoorverlies worden ook volop onderzocht. Zo zien we dat deze dieren slechter presteren op leertaken en geheugentesten, zoals het terugvinden van een platform in een doolhof of het herkennen van een eerder aangeboden voorwerp 7,8. Bovendien zijn dieren met gehoorverlies angstiger en meer teruggetrokken, wat erop kan wijzen dat gehoorverlies het brein breder beïnvloedt dan enkel ons geheugencentrum 10.
Afbeeldingen boven en onder. Exploratie van een muis zonder gehoorverlies (afbeelding boven) en een muis met lawaai-geïnduceerd gehoorverlies (afbeelding onder) in een ‘novel object recognition’-opstelling in ons laboratorium. Met behulp van cameratracking wordt het bewegingspatroon van de muizen in de opstelling gevolgd. In de hittekaarten duiden blauwe zones plaatsen aan waar de muis weinig tijd doorbracht, terwijl roodachtige zones gebieden tonen waar ze langer verbleef. De muis zonder gehoorverlies vertoont uitgesproken exploratief gedrag en is zeer nieuwsgierig, terwijl de muis met gehoorverlies zich voornamelijk in de hoeken van de opstelling bevindt en de objecten in het midden niet verkent, wat duidt op angstig gedrag.
Lawaaiblootstelling zorgt niet alleen voor ontsteking en schade aan het binnenoor, maar verhoogt ook het stressniveau. Studies in muizen tonen aan dat lawaaiblootstelling gepaard gaat met verhoogde spiegels van het stresshormoon corticosteron in het bloed — het functionele equivalent van cortisol bij de mens11,12. Corticosteron bindt aan receptoren in de hippocampus en kan zo bijdragen aan structurele en functionele veranderingen in het geheugencentrum, met mogelijke cognitieve achteruitgang als gevolg. De relatie tussen gehoorverlies en dementie is dan ook complex en moet nog volop bestudeerd worden!
Take-home message?
Nobelprijswinnaar Robert Koch voorspelde in 1910 al: ‘Ooit zal de mens net zo hard tegen lawaai moeten vechten als tegen cholera en de pest’. Die voorspelling lijkt vandaag relevanter dan ooit. We worden steeds vaker en langer blootgesteld aan lawaai, terwijl lawaaiblootstelling een van de belangrijkste oorzaken van gehoorverlies is. Aangezien gehoorverlies een cruciale aanpasbare risicofactor voor dementie is, is preventie en tijdige interventie zeer belangrijk. Toch wachten mensen met gehoorproblemen gemiddeld zes jaar vooraleer ze actie ondernemen en hun gehoor laten testen. Preventie begint bij bewustwording. Bescherm jezelf tegen schadelijk lawaai en laat je gehoor tijdig testen — je hersenen zullen je dankbaar zijn! Sinds januari 2026 wordt een cochleair implantaat bij volwassenen bovendien terugbetaald door de ziekteverzekering, wat de drempel naar behandeling verder verlaagt.
Referenties
1 WHO. Dementia, <https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia> (2023).
2 Livingston, G. et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. Lancet 396, 413–446, doi:10.1016/s0140-6736(20)30367-6 (2020).
3 Livingston, G. et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. Lancet 404, 572–628, doi:10.1016/s0140-6736(24)01296-0 (2024).
4 Wayne, R. V. & Johnsrude, I. S. A review of causal mechanisms underlying the link between age-related hearing loss and cognitive decline. Ageing Res Rev 23, 154–166, doi:10.1016/j.arr.2015.06.002 (2015).
5 Yeo, B. S. Y. et al. Association of Hearing Aids and Cochlear Implants With Cognitive Decline and Dementia: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Neurol 80, 134–141, doi:10.1001/jamaneurol.2022.4427 (2023).
6 Vandenbroeke, T. et al. Cochlear implantation and cognitive function in the older adult population: current state of the art and future perspectives. Braz J Otorhinolaryngol 91, 101544, doi:10.1016/j.bjorl.2024.101544 (2025).
7 Paciello, F. et al. Auditory sensory deprivation induced by noise exposure exacerbates cognitive decline in a mouse model of Alzheimer's disease. Elife 10, doi:10.7554/eLife.70908 (2021).
8 Paciello, F. et al. Noise-induced auditory damage affects hippocampus causing memory deficits in a model of early age-related hearing loss. Neurobiol Dis 178, 106024, doi:10.1016/j.nbd.2023.106024 (2023).
9 Sels, L. et al. Time-Series Transcriptome Analysis of the Older Adult Mouse Cochlea After Noise-Induced Hearing Loss Reveals an Acute Immune Response and Recovery-Associated Pathways. Mol Neurobiol 63, 124, doi:10.1007/s12035-025-05324-3 (2025).
10 Peng, X. et al. Characterization of Anxiety-Like Behaviors and Neural Circuitry following Chronic Moderate Noise Exposure in Mice. Environ Health Perspect 131, 107004, doi:10.1289/ehp12532 (2023).
11 Li, Q. et al. Stress Response and Hearing Loss Differentially Contribute to Dynamic Alterations in Hippocampal Neurogenesis and Microglial Reactivity in Mice Exposed to Acute Noise Exposure. Front Neurosci 15, 749925, doi:10.3389/fnins.2021.749925 (2021).
12 Manohar, S. et al. Unexpected Consequences of Noise-Induced Hearing Loss: Impaired Hippocampal Neurogenesis, Memory, and Stress. Front Integr Neurosci 16, 871223, doi:10.3389/fnint.2022.871223 (2022).
