Een minuscuul insect kan onverwacht grote gevolgen hebben voor onze landbouw en veestapels. Het blauwtongvirus toont hoe kwetsbaar dieren zijn, maar ook hoe preventie en samenwerking het verschil kunnen maken.
Stel je een weelderige weide voor waar een kudde schapen rustig graast onder een heldere hemel. Alles lijkt kalm, maar ergens in de lucht zoemt een piepklein wezen: een stekende knut, een insect met een dodelijke lading. Deze knut draagt het blauwtongvirus met zich mee, een ongewenste gast die zijn stempel kan drukken op de landbouw en de economie.
Het begint klein. Eén enkele knut bijt een schaap en brengt het virus in het dier binnen. Aanvankelijk onopgemerkt. Maar niet voor lang… Enkele dagen later kan het dier lusteloos worden, mank lopen, koorts krijgen of ademhalingsproblemen vertonen, al hoeven niet alle symptomen tegelijk op te treden. In ernstige gevallen wijzen zwellingen en een blauwachtige verkleuring van de tong erop dat het blauwtongvirus zich door de kudde verspreidt.
Dodelijke afloop
Het virus gedraagt zich als een reiziger. Het lift mee met knutten van het geslacht Culicoides, die zich van de ene weide naar de andere verplaatsen. Deze minuscule insecten gedijen in warme, vochtige omstandigheden, wat betekent dat ook klimaatverandering een grote rol speelt in de uitbreiding van het geografische verspreidingsgebied van het virus. Waar blauwtong vroeger vooral beperkt bleef tot tropische en subtropische regio’s, komen uitbraken nu ook voor in delen van Europa, waaronder België en Nederland.
In deze regio’s zorgt het virus voor grote bezorgdheid. Runderen en andere herkauwers vertonen vaak mildere symptomen, maar dragen wel bij aan de verspreiding van het virus. Schapen daarentegen ontwikkelen vaker ernstige ziekte, soms met dodelijke afloop. In 2024 werd België getroffen door een ernstige blauwtongepidemie die voor enorme moeilijkheden zorgde bij veehouders, met duizenden zieke dieren en een ongekende stijging van de sterfte in veestapels.
Tijdens deze epidemie was er geen doeltreffende bescherming beschikbaar en beperkten de bestrijdingsmaatregelen zich voornamelijk tot het verminderen van de knuttenpopulatie door betere stalhygiëne en het verwijderen van stilstaand water waarin ze zich voortplanten. Deze aanpak bleek echter weinig effectief, aangezien knutten zich snel vermenigvuldigen en moeilijk volledig uit te roeien zijn. Toch leerde die moeilijke periode een belangrijke les: er bestaat geen specifieke behandeling tegen blauwtong, en vaccinatie is daarom een cruciaal wapen in de strijd tegen het virus.
Vaccinatiecampagne
In 2025 werd een grootschalige en verplichte vaccinatiecampagne gestart, die de verspreiding van twee subtypes (serotypes 3 en 8) sterk terugdrong en de impact op schapen en andere herkauwers aanzienlijk verminderde. De campagne was bijzonder succesvol en bracht de situatie opnieuw onder controle. In 2026 is vaccinatie niet langer verplicht, maar de ervaringen van de afgelopen jaren tonen duidelijk aan dat ze werkt. Het succes van de vorige campagne bewijst dat gerichte preventie, met vaccinatie als hoeksteen, een doorslaggevend verschil kan maken. Met de warmere maanden in aantocht en de terugkeer van de knutten beseffen landbouwers, dierenartsen en overheden hoe waardevol deze bescherming blijft.
Het verhaal van het blauwtongvirus is er één van kwetsbaarheid en veerkracht. Het toont hoe een minuscuul insect en een onzichtbaar virus de wereld kunnen veranderen, maar ook hoe menselijke vindingrijkheid en samenwerking tussen landbouwers, dierenartsen en overheden het tij kunnen keren. Terwijl de zon ondergaat boven de weide, herinnert de kudde ons eraan hoe belangrijk het is om waakzaam en voorbereid te blijven, zelfs voor de kleinste bedreigingen. In de natuur kan zelfs de kleinste knut een enorme impact hebben.
Heb je zelf schapen?
Neem dan zeker contact op met jouw dierenarts in het kader van vaccinatie.
Blijf steeds up-to-date via: https://www.dgz.be/ziekten/blauwtong
