Hazelnoten kennen we vooral van de chocopasta die je ’s morgens zo vaak op je boterham smeert, maar het zijn ook verrassend voedzame noten: een handje per dag levert al ongeveer 10% van je dagelijkse eiwitbehoefte. Minder bekend is dat je ze ook gewoon hier kunt telen. En meer nog: hazelaars blijken uitstekend te combineren met kippen. Een extra eitje erbij? Check!
Openingsfoto: Had je de kippen meteen gezien? Waarschijnlijk niet, en dat bewijst net de meerwaarde van boslandbouw. De kippen scharrelen het liefst in de schaduw van de hazelaars, waar ze beschutting en verkoeling vinden.
Boslandbouw, of agroforestry, is een eeuwenoud landbouwsysteem waarin bomen en struiken worden gecombineerd met plantaardige of dierlijke productie. Denk aan graan, gras, maïs en groenten, maar evengoed aan rundvee, schapen of kippen. De bomen kunnen op termijn hout opleveren, maar bieden nog tal van andere voordelen: ze zuiveren de lucht, slaan koolstof op, bieden nestgelegenheid en stuifmeel, en verbeteren de waterhuishouding. Om die reden kunnen landbouwers in Vlaanderen voor de aanplant van bomen via een subsidie tot 75% van de kosten terugkrijgen.
Kom uit je kot!
Om te vermijden dat bomen te veel licht, water en voedingsstoffen wegnemen van gewassen, vraagt agroforestry een doordacht ontwerp. In combinatie met veeteelt speelt er minder concurrentie: daar zijn schaduw en koelte net een troef. Toch zijn veel bomen en houtkanten door schaalvergroting uit het landbouwlandschap verdwenen. Kippen, die echte bosdieren zijn, zijn hier niet gelukkig mee. Zij scharrelen graag onder beschutting, waar ze veiliger zijn voor roofvogels en minder blootstaan aan felle zon.
Doordat ze vandaag vaak tot een kale uitloop genoopt zijn, blijven ze vaak in of rond hun stal. Daar raakt de bodem verdicht, hoopt mest zich op en krijgen ziektes meer kansen. Beplanting kan helpen de dieren ‘uit hun kot’ te lokken om de volledige uitloop te verkennen én tegelijkertijd onze landbouw verduurzamen.
Bomen als win-win-win: voor natuur, boer en vee
Landbouwers kijken steeds vaker ook naar wat bomen zélf kunnen opleveren. Zo benutten ze hun duurbetaalde grond efficiënter en vebreden ze hun inkomsten, wat hun bedrijfsmodel veerkrachtiger maakt. Meer en meer komen hazelnoten hiervoor in beeld. Noten passen perfect in de huidige zoektocht naar meer plantaardige eiwitbronnen. En proteïnen, die zijn hot topic. Hazelnoten kan je gerust beschouwen als super food: rijk aan gezonde, onverzadigde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Minder bekend is dat we ze ook hier kunnen telen.
Je let er misschien niet op in de supermarkt, maar het merendeel van de hazelnoten komt uit Turkije, Italië, de VS, Azerbeidzjan en Chili. Samen produceren zij jaarlijks ongeveer 1 miljoen ton. België is dankzij haar rijke chocolade-industrie een gigantische importeur van hazelnoten, terwijl de binnenlandse productie voorlopig onder de 150 ton blijft. Dit betekent dat 99,9% van de hazelnoten geïmporteerd wordt! Een gigantisch potentieel. dus.
Nochtans is de hazelaar, Corylus avellana, een inheemse soort die ook hier goed gedijt. Voor landbouwers opent dat interessante perspectieven. Wie notenbomen slim combineert met akkerbouw of veehouderij, kan economische kansen koppelen aan voordelen voor bodem, biodiversiteit en klimaat.
Onderzoek nodig
Om te onderzoeken welke hazelnootrassen hier goed presteren, plantten we in 2017 op het ILVO acht verschillende rassen aan in de vrije uitloop van (leg)kippen. Sindsdien tellen en wegen we jaarlijks de oogst en beoordelen we de kwaliteit. Tegelijk onderzoeken we hoe kippen en hazelaars elkaar beïnvloeden: wat doen de dieren met de opbrengst, en wat betekenen de struiken voor het welzijn van de dieren?
Op plekken waar de kippen het vaakst vertoeven, zagen we een hogere opbrengst, mogelijk dankzij de mest en een bijkomend effect op plaagdruk. Vooral op warme dagen was ook duidelijk dat de dieren de schaduw en koelte van de hazelaars apprecieerden. Dat maakt dit systeem interessant voor beide. Precies daarin schuilt de kracht van boslandbouw: voedsel produceren én tegelijk bouwen aan een veerkrachtige landbouw. En de hazelnoten? Die hoeven niet onder te doen voor exemplaren uit pakweg Italië.
