Vrouwen die slachtoffer werden van geweld komen mogelijk vroeger in de menopauze en ervaren vaker ernstige overgangsklachten.
De onderzoekers van de Universiteit van Granada wilden nagaan hoe een verleden van geweld de gezondheid tijdens de overgang beïnvloedt. Eerder onderzoek toonde al aan dat langdurige blootstelling aan geweld het stress- en hormoonsysteem kan ontregelen. Dat zou ook het tijdstip van de menopauze kunnen beïnvloeden. Om die hypothese te toetsen, brachten de onderzoekers de resultaten van 23 eerdere studies samen.
Vijf van die studies onderzochten de impact van geweld op het tijdstip van de menopauze. Vier daarvan laten zien dat vrouwelijke slachtoffers van geweld meer risico liepen op een eerdere menopauze vergeleken met vrouwen die dit niet ervoeren. Daarbij moet opgemerkt worden dat iedere studie andere geweldparameters onderzocht. Parameters die een duidelijk verband lieten zien met een eerdere menopauze waren partnergeweld, een overbeschermende opvoedingsstijl in de kindertijd en seksueel kindermisbruik. In één onderzoek werden ruim 468 Nieuw-Zeelandse vrouwen van bij geboorte tot hun veertigste bijna jaarlijks opgevolgd. Daaruit bleek dat vrouwen die op kinderleeftijd ernstig seksueel misbruikt waren, 39 procent kans hadden om op hun veertigste al in hun peri-of postmenopauze te zitten.
Cognitief wetenschapper Judith Veld licht de bevindingen toe. In haar doctoraat aan de Universiteit Leiden onderzoekt zij de gevolgen van jeugdtrauma op klachten tijdens de perimenopauze: ‘Vooral stress in je vroege leven zorgt ervoor dat de reproductieve leeftijd versnelt. Wie als kind misbruikt werd, heeft naast een vroegere menopauze ook meer kans om op jongere leeftijd haar eerste menstruatie te hebben.’ In een kleinschaliger onderzoek van Mendoza en collega’s (2024) hadden vrouwen met een verleden van partnergeweld tot wel tien keer vaker premature ovariële insuffeciëntie (POI), wat betekent dat deze vrouwen al voor hun veertigste in de overgang zaten. Veld benadrukt dat de resultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd: ‘Onderzoek naar de gevolgen van trauma voor de menopauze is schaars.’ Ze wijst erop dat ook buiten deze overzichtsstudie onderzoek bestaat dat geen of slechts beperkte verschillen vindt in het tijdstip van de menopauze tussen vrouwen met en zonder een geweldsverleden. ‘Verder onderzoek is nodig.’
Ook ernstigere klachten
Niet alleen kan de overgang vroeger beginnen, vrouwen met een geweldsverleden blijken volgens heel wat studies ook meer én zwaardere klachten te hebben tijdens de peri-en postmenopauze. Dat zijn klachten die hun levenskwaliteit ernstig beïnvloeden, zoals intense opvliegers, depressie, angst, posttraumatische stress-stoornis en seksuele moeilijkheden. Sommige studies tonen ook een link met osteoporose, hart- en geheugenproblemen. ‘Daarnaast hebben vrouwen met een traumaverleden dikwijls een gevoelige relatie met hun lichaam. De veranderingen tijdens de menopauze kunnen dat gevoel versterken, waardoor ze zich minder aantrekkelijk voelen. Emotioneel kan dat zwaar wegen’, legt Veld uit.
Hoe een traumatische ervaring tientallen jaren later nog invloed kan hebben op de overgang, is echter minder duidelijk. Onderzoekers schuiven verschillende mogelijke verklaringen naar voor.
‘Vrouwen met een traumaverleden lijken gevoeliger voor alle veranderingen die met de overgang gepaard gaan, waardoor traumaklachten, zoals angst en stress, kunnen verergeren’
Ten eerste is het denkbaar dat vrouwen die geweld ervoeren vaker roken, medicatie gebruiken of andere gezondheidsproblemen hebben en dat net die factoren het tijdstip van de menopauze versnellen. Zo komen vrouwen die roken gemiddeld één jaar vroeger in hun overgang terecht. Veld licht toe: ‘Als mensen (jeugd)trauma meemaken, dan werkt dat vaak door op andere vlakken in hun leven. Vooral het aangaan van gezonde relaties blijkt voor deze mensen erg uitdagend. Drinken, roken of druggebruik worden dan een manier om daarmee om te gaan.’ Toch suggereren sommige studies die in dit onderzoek geanalsyeerd werden dat de link tussen geweld en een vroegere menopauze blijft bestaan, zelfs als er rekening gehouden wordt met andere factoren. Onderzoekers menen dat we beter kijken naar biologische verklaringen.
Eén van die biologische verklaringen is dat vrouwen met een geweldsverleden vaker gynaecologische aandoeningen ontwikkelen. Iets wat Veld bevestigt: ‘Aandoeningen als endometriose of PMOS (poly-endocrien metabool ovariumsyndroom, vroeger bekend als PCOS) lijken vaker voor te komen bij vrouwen met een traumaverleden. We vermoeden dat het stresssysteem daar een rol in speelt.’ Verder vereisen deze aandoeningen soms medische ingrepen, die de werking van de eierstokken beïnvloeden en mogelijk ook het tijdstip waarop de menopauze zich aandient.
Stress en epigenetica
Een andere verklaring is dat chronische stress ervoor zorgt dat de hypothalamus meer stresshormonen aanmaakt. Die remmen op hun beurt de hormonale communicatie tussen de hersenen en de eierstokken (de HPG-as), waardoor de rijping van eicellen mogelijk verstoord raakt. Veld vult daarbij aan: ‘Hoe lang die ontregeling dan zou moeten doorgaan voor de eierstokfunctie aangetast is, weten we niet. Wel spreken wetenschappers vaak over de allostatische overbelasting. Dat is de fysieke slijtage die ontstaat doordat ons lichaam zich herhaaldelijk moet aanpassen aan stressvolle situaties. Hoe meer stress een persoon draagt, hoe groter deze belasting wordt en hoe minder vrij en flexibel het lichaam kan reageren. Vrouwen die voor hun menopauze al een allostatische overbelasting hebben, zijn bovendien gevoeliger voor menopauzale hormoonschommelingen, wat ernstigere klachten veroorzaakt.’
Uit het overzichtsartikel komt ook naar voren dat langdurige stress kan leiden tot neuro-inflammatie, een toestand waarbij ontstekingsprocessen in de hersenen toenemen. Aangetaste hersencellen kunnen zo de aanmaak en opname van stoffen als serotonine (beter bekend als het gelukshormoon) afremmen. Dat kan resulteren in meer en ernstigere depressieve klachten of geheugenproblemen.
Veld duidt dat de wetenschap al langere tijd een verband ziet tussen trauma en inflammatie. Hoe dat ook de overgang kan beïnvloeden, beschrijft ze als volgt: ‘Vaak zien we hogere inflammatiewaardes bij vrouwen in de overgang. Tegelijkertijd daalt de hoeveelheid oestrogeen in die periode, terwijl oestrogeen net beschermend werkt tegen deze ontstekingsprocessen. Vrouwen met een traumaverleden lijken gevoeliger voor al deze veranderingen, waardoor traumaklachten, zoals angst en stress, kunnen verergeren.’
‘Huisartsen zijn steeds alerter op traumatische ervaringen, en dat stemt hoopvol’
Tot slot vermoeden de onderzoekers dat geweldervaringen epigenetische processen beïnvloeden, leidend tot een vroegere menopauze en ernstigere klachten. Via mechanismen zoals DNA-methylatie kunnen genen meer of minder actief worden, zonder dat de DNA-code zelf verandert. Bij DNA-methylatie hechten kleine methylgroepen (CH₃) zich aan dat DNA, waardoor bepaalde genen minder actief worden. Onderzoek wees eerder uit dat negatieve ervaringen in de kindertijd veranderingen kunnen teweegbrengen in toekomstige neuronale stressreacties en hormoonspiegels. Vervolgonderzoek moet aantonen of deze veranderingen ook genen kunnen impacteren. Wanneer net de genen die belangrijk zijn voor het herstel en de bescherming van eicellen minder actief worden, kunnen eicellen sneller beschadigd raken en kan daarbij de voorraad afnemen. Aanvullend op de overzichtsstudie verscheen onlangs een Amerikaanse studie. Daarin zagen onderzoekers dat vrouwen met een vroege menopauze vaker tekenen van versnelde epigenetische veroudering vertonen. Of die veranderingen de menopauze voorafgaan of erop volgen, is nog niet duidelijk.
Vroege ondersteuning maakt verschil
Het wordt steeds duidelijker dat ervaringen met een grote psychische impact, zoals geweld, ook lang na de feiten kunnen blijven doorwerken en lichamelijke processen zelfs ernstig kunnen verstoren. Wat kunnen vrouwen met een traumatisch verleden dan ondernemen? ‘Wacht niet om steun te zoeken en bijvoorbeeld in therapie te gaan, nog voor de overgang begint. Of het verwerken van trauma’s die overgang echt kan veranderen weten we niet. Maar wat wel vaststaat is dat wie zich over het algemeen goed voelt, de overgang meestal aangenamer doorkomt.’ Veld moedigt vrouwen bovendien aan om erover te spreken met hun huisarts: ‘Huisartsen zijn steeds alerter op traumatische ervaringen, en dat stemt hoopvol.’ Zij kunnen daarnaast ook hormonale therapieën voorschrijven: ‘Zeker bij vrouwen met trauma, die vaak gevoeliger zijn voor fluctuaties in oestrogeen, kan dat helpen.’
De overgang werd lang beschouwd als een louter hormonale levensfase. Dit onderzoek suggereert dat ook ervaringen uit het verleden mee bepalen hoe vrouwen die periode beleven. Dat maakt de menopauze niet alleen een verhaal van ouder worden, maar ook van hoe lichaam en geest een leven lang met elkaar verweven blijven. Verder onderzoek moet uitwijzen welke biologische mechanismen precies aan de basis liggen en welke behandelingen het meest doeltreffend zijn.
Referenties:
- Mendoza, N., Mendoza-Huertas, L., & López-Salas, E. (2026). Violence against women and its influence on menopausal symptoms and timing: A narrative review. Maturitas, 199, 108658. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2026.108658
- Modesitt, S. C., Gambrell, A. C., Cottrill, H. M., Hays, L. R., Walker, R., Shelton, B. J., Jordan, C. E., & Ferguson, J. E., II. (2006). Adverse impact of a history of violence for women with breast, cervical, endometrial, or ovarian cancer. Obstetrics & Gynecology, 107(6), 1330–1336. https://doi.org/10.1097/01.AOG.0000218090.85561.78
- Natura Foundation. (z.d.). Verstoorde HPG-as (pathologiesysteem). Geraadpleegd op 9 juli 2026, van https://www.naturafoundation.nl/kennisbank/indicaties/verstoorde-hpg-as-pathologiesysteem
- Seale, K., Horvath, S., Teschendorff, A. E., & Eynon, N. (2022). Making sense of the ageing methylome. Nature Reviews Genetics, 23(10), 585–605. https://doi.org/10.1038/s41576-022-00477-6
- Wang, Y., Mishra, A., & Brinton, R. D. (2020). Transitions in metabolic and immune systems from pre-menopause to post-menopause: Implications for age-associated neurodegenerative diseases. F1000Research, 9, 111. https://doi.org/10.12688/f1000research.21921.1
- Wang, S., & Zheng, Y. (2023). Mechanisms of ovarian aging in women: A review. Journal of Ovarian Research, 16, 67. https://doi.org/10.1186/s13048-023-01143-5
- Age at menopause, epigenetic aging, and cancer risk: A secondary analysis of the PLCO Trial. (2026). Cancer Research, 86(7 Suppl.), Abstract 6258. https://doi.org/10.1158/1538-7445.AM2026-6258
